Dulęba Leszek
Leszek Dulęba urodził się 19.05.1907 r. we Lwowie. Jego ojciec, Aleksander Dulęba, z zawodu lekarz, zmarł trzy lata później. Pozostawiona z dwojgiem małych dzieci matka, Stanisława z Więckowskich, postanowiła w 1914 r. przenieść się do Warszawy. W stolicy Leszek Dulęba uczęszczał do gimnazjum im. Stefana Batorego, gdzie w 1925 r. uzyskał świadectwo dojrzałości W latach 1920- 1926 należał do ZHP. Przez rok był drużynowym 16 WDH, a przez trzy lata zastępowym. Następnie działał w Juventus Christiana. Ideałom harcerskim pozostał wierny do końca; u schyłku życia prowadził gawędy w 23 Warszawskiej Drużynie Harcerskiej przy Liceum Ogólnokształcącym im. S. Batorego.
Po maturze rozpoczął studia wyższe na Wydziale Mechanicznym Politechniki Warszawskiej. W czasie swych studiów brał czynny udział w pracach Sekcji Lotniczej Studentów Politechniki Warszawskiej, współuczestnicząc w konstruowaniu i budowie wielu samolotów sportowych: JD-2, WR-1 (RW-1), PS-1 (SP-1), RWD-1, RWD-2, RWD-3, RWD-4 oraz ślizgowca (patrz Kocjan ślizgowiec) zbudowanego przez Sekcję. Jeszcze w czasie studiów w 1930 r. rozpoczął pracę zawodową jako technik w Dziale Prób w Locie i prób przyrządów pokładowych w Instytucie Badań Technicznych Lotnictwa w Warszawie. W 1931 r. otrzymał dyplom inżyniera.
Od września 1931 r. do września 1932 r. odbywał służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Lotnictwa w Dęblinie (w oddziałach technicznych). Ukończył jako prymus Szkołę Podchorążych Rezerwy Lotnictwa- służba techniczna.
Od 1.10.1932 r. zaczął pracować jako konstruktor w Doświadczalnych Warsztatach Lotniczych (RWD) na Okęciu, gdzie pracował do chwili rozpoczęcia wojny w 1939 r. Jednocześnie od września 1932 r. był starszym asystentem w Katedrze Budowy Samolotów i Mechaniki Lotu na Politechnice Warszawskiej. Sprawdzał prace projektowe z dziedziny konstrukcji samolotów i prowadził wykłady z obciążeń samolotów. Kontynuował tę działalność do wybuchu wojny. Jednocześnie jako członek Aeroklubu Warszawskiego prowadził wykłady z zasad mechaniki lotu i budowy samolotów dla pilotów AW.
W 1933 r. ożenił się z panną Marią Anielą Sulitna-Samujłło.
W czasie swojej pracy w DWL współpracował przy konstruowaniu i obliczaniu prawie wszystkich samolotów RWD, a mianowicie: RWD-5- dwuosobowy samolot turystyczny, na którym płk Skarżyński przeleciał Atlantyk w 1932 r. lecąc do Ameryki Południowej, RWD-8-popularny samolot szkolny używany powszechnie w wojsku i aeroklubach, RWD-9- turystyczny samolot, na którym polskie załogi zajęły 1 i 2 miejsce w Challenge w 1934 r., RWD-10- jednoosobowy samolot akrobacyjny używany w aeroklubach, RWD-11- lekki dwusilnikowy samolot pasażerski dla 6 osób, RWD-13- lekki turystyczny dla 3 osób używany w aeroklubach, a także wykonywany na eksport, RWD-14 ”Czapla”- samolot obserwacyjny budowany seryjnie dla potrzeb wojska, RWD-15 - czteroosobowy samolot turystyczny i sanitarny, RWD-16 ”Osa”- słabosilnikowy samolot turystyczny, RWD-17- szkolny samolot akrobacyjny budowany seryjnie, RWD-17W- szkolny wodnosamolot budowany seryjnie dla marynarki, RWD-18- dwusilnikowy samolot turystyczny z kółkiem przednim, RWD-19- szybki samolot turystyczny, RWD-20- doświadczalny samolot z kołem przednim, RWD-21- popularny samolot sportowy dla aeroklubów, RWD-22- projekt wodnosamolot dozoru wybrzeża i torpedowy, RWD-25- projekt lekkiego myśliwca przechwytującego.
W tym okresie bierze czynny udział w pracach Związku Polskich Inżynierów Lotniczych, a także szkoli się w pilotażu szybowcowym. W latach 1933- 1939 brał udział w pracach Komisji Normalizacyjnej Departamentu Lotnictwa M.S. Wojsk.
Na początku września 1939 r. zostaje ewakuowany wraz z całą wytwórnią RWD do Rumunii, zostawiając w kraju żonę i roczną córkę Joannę. W marcu 1940 r., przydzielony do francuskiej wytwórni samolotów SNCAM Dewoitine w Tuluzie, pracuje w biurze konstrukcyjnym przy przeróbkach i przygotowaniu produkcji samolotu myśliwskiego Dewoitine D-520. Po upadku Francji ewakuował się do Anglii, gdzie m.in. projektował zasobniki do zrzutów do okupowanej Polski.
Następnie udał się drogą morską wokół Afryki z całą ekipą polskich specjalistów lotniczych do Turcji, gdzie od maja 1941 r. do końca 1946 r. pracował w fabryce samolotów Türk Hava Kurumu Ucak Fabrikasi (THK) Tureckiej Ligi Lotniczej w Ankarze jako kierownik i organizator działu rysunkowego Biura Konstrukcyjnego. W tym okresie kierował opracowaniem: licencyjnego samolotu szkolnego Miles ”Magister”, licencyjnych szybowców US-4, PS-2, Szeriemietjew Sz-5, DFS "Habicht", szybowca transportowego THK-1, treningowego samolotu akrobacyjnego THK-2, dwusilnikowego samolotu sanitarnego i taksówki powietrznej THK-5 oraz turystycznego samolotu z przednim kołem THK-11.
W latach 1941- 1946, poza pracą konstruktorską opracował dla Politechniki w Stambule wykłady z wytrzymałości konstrukcji lotniczych, a także przeprowadził poszukiwania i badania krajowego drewna lotniczego, które wprowadził do produkcji. Uprawiał także sport szybowcowy.
W 1947 r. wrócił z Turcji do Polski. 15.04.1947 r. rozpoczął pracę w Biurze Konstrukcyjnym PZL, wówczas zwanym Centralnym Studium Samolotów, jako kierownik Działu Płatowcowego. Pod jego kierownictwem opracowano szkolny samolot akrobacyjny CSS-11 oraz dwusilnikowy samolot pasażerski CSS-12, jak również dokumentację seryjną samolotów CSS-13 i LWD ”Junak 2”. Działalność w CSS to chyba jego pierwsza ścisła współpraca z prof. dr. inż. Franciszkiem Misztalem, który od 1946 r. był dyrektorem CSS.
W latach 1955- 1957 pracował w Biurze Konstrukcyjnym Instytutu Lotnictwa nad opracowaniem konstrukcyjnym samolotu pasażerskiego MD- 12 (wspólnie z prof. dr. inż. F. Misztalem). Od 1958 r. zostaje przeniesiony do OKL WSK- Okęcie, gdzie nadal pracuje nad samolotem MD-12, prowadząc przy tym ożywioną pracę dydaktyczną nad młodymi i dobrze zapowiadającymi się konstruktorami jak np.: inż. inż. Fortuńskim, Czudowskim, Piątkowskim, Zwanickim. Od kwietnia 1961 r. po wycofaniu się ze stałej pracy w przemyśle, pełnił przez dwa lata funkcję doradcy naukowo- technicznego w Biurze Konstrukcyjnym WSK- Okęcie.
Równolegle z pracą konstrukcyjną prowadził stałą pracę dydaktyczną na Wydziałach Lotniczych Wyższych Uczelni. Od 1947 r. do 1951 r. jest wykładowcą Budowy Samolotów w Szkole Inżynierskiej im. Wawelberga i Rotwanda w Warszawie, a po połączeniu tej szkoły z Politechniką Warszawską prowadzi wykłady na Politechnice jako zastępca profesora. W 1955 r. otrzymuje tytuł naukowy docenta, a w 1958 r. profesora nadzwyczajnego.
W r. 1960 zostaje wybrany Dziekanem Wydziału Lotniczego, a po połączeniu się tego wydziału z Wydziałem Mechanicznym Konstrukcyjnym prodziekanem Wydziału Mechanicznego Energetyki i Lotnictwa, gdzie pełnił te funkcję w latach 1962- 1969. Do 1970 r. kierował Zakładem Technologii tegoż wydziału. Prócz tego, w latach 1965- 1969, był rzecznikiem Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Studentów, a następnie, do 1972 r., członkiem konkursowej komisji senackiej stypendiów naukowych. W latach 1973- 1975 był członkiem Senatu PW. W 1975 r. został członkiem Rady ds. Młodzieży Wydziału MEiL.
Próba likwidacji polskiego przemysłu lotniczego, podjęta przez ówczesne władze w latach 1968- 1970, nie pozostała bez wypływu na działalność profesora. W 1970 r. rozbito na jeden semestr zespół zaangażowany w Katedrze Budowy Samolotów. Wyraz Lotnictwo został usunięty z nazwy Wydziału. Zmuszało to do kształcenia przyszłych inżynierów lotniczych po kryjomu, pod pretekstem dokończenia już rozpoczętych programów nauczania.
W latach 1970- 1972 konsultował projekt samolotu rolniczego realizowany przez WSK- Mielec. Jednocześnie udzielał się w Radzie Naukowej Instytutu Lotnictwa (od 1967 r. do 1974 r.) i w Radzie Naukowo-Technicznej Ośrodka Badawczo- Rozwojowego Sprzętu Komunikacyjnego WSK PZL-Mielec (od 1972 r. do 1975 r.).
Po powstaniu w 1972 r. Instytutu Techniki Lotniczej i Hydroaerodynamiki, profesor Dulęba został na dwa lata jego dyrektorem. Z chwilą odejścia prof. Franciszka Misztala na emeryturę objął stanowisko kierownika Zakładu Samolotów i Śmigłowców. Wielokrotnie prowadził wykłady pt.: Konstrukcja samolotów, Samoloty specjalne, Podstawy budowy samolotów, od powstania do 1965 r. był opiekunem Studenckiego Koła Naukowego Lotników przy Wydziale MEiL, wieloletnim opiekunem studentów specjalności samoloty i śmigłowce (od 1950 r. do 1976 r.), praktyk kursowych i dyplomowych, cztery razy był opiekunem naukowym wypraw studenckich na Paryski Salon Lotniczy. Był promotorem 150 prac dyplomowych, magisterskich i inżynierskich z zakresu budowy samolotów i szybowców oraz jednej doktorskiej.
W czasie pracy na Politechnice kierował zespołem naukowo- badawczym konstrukcji kompozytowych, który wykonał wiele prac dla przemysłu: opracowanie wskazań dotyczących konstrukcji i wytrzymałości wodolotu, przebadanie właściwości mechanicznych kompozytów szklano- -epoksydowych i opracowanie metod ich wytwarzania, wskazania dotyczące konstrukci dźwigara kompozytowego skrzydła szybowca, konstrukcja i technologia śmigła z kompozytu, wskazania konstrukcyjne i badania trwałości zmęczeniowej okucia dźwigara szybowca.
Pomimo tak szerokiego zakresu zajęć, nie zabrakło profesorowi Dulębie czasu na działalność społeczną. Działał społecznie w stowarzyszeniach zawodowych od 1932 r. jako członek Związku Polskich Inżynierów Lotniczych (w latach 1937 i 1938 jako sekretarz Zarządu, w 1939 r. jako członek Komisji Rewizyjnej) i w latach 1947- 1960 jako członek Sekcji Lotniczej Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Mechaników Polskich. Od 1976 r. był wiceprzewodniczącym Rady Seniorów Lotnictwa Aeroklubu PRL. Należał do Rady Nadzorczej Spółdzielni Budowlano- Mieszkaniowej Politechnika. Przez wiele lat przewodniczył Radzie Muzeum Lotnictwa i Astronautyki w Krakowie. Za swoją działalność zawodową i społeczną profesor Leszek Dulęba otrzymał wiele odznaczeń i wyróżnień.
Był zamiłowanym turystą. Uczestniczył w wyprawach turystycznych grupy wycieczkowej znanego autora przewodników, dr Mieczysława Orłowicza. Z czasem stał się jednym z jej przewodników. Bardzo lubił latać. Należał do Aeroklubu Warszawskiego. Był nawigatorem oraz pilotem szybowcowym podkategorii "C". Na osiągnięcie wyższych szczebli wyszkolenia w pilotażu nie pozwoliły mu niestety wada wzroku oraz brak wolnego czasu.
W 1977 r. przeszedł na emeryturę. Nadal jednak współpracował z Zakładem Samolotów i Śmigłowców PW. Był też konsultantem do spraw budowy ultralekkich szybowców z kompozytów polimerowych. Uczestniczył jako konferent w pracach dyplomowych prowadzonych przez swoich następców.
Nadal interesował się pracami młodych inżynierów, tworzących szybowce z kompozytu szklano-epoksydowego. Był konsultantem konstrukcji szybowca ULS-PW. Konsultował i weryfikował obliczenia szybowca PW-2 "Gapa", za co, wspólnie z zespołem konstruktorskim, otrzymał nagrodę honorową. Dopomagał w opracowaniu goleni sprężystej do samolotu PZL-105 ”Flaming” (”Wilga-88”). Zabrakło mu jednak czasu na ukończenie tej pracy.
W 1955 r. wydał skrypt Budowa samolotów, a w czasie pobytu w Turcji, w 1941 r. Wytrzymałość konstrukcji lotniczych (skrypt po francusku dla Politechniki w Stambule). W latach 1956- 1976 opublikował 9 artykułów zawierających wyniki rozwiązań na tematy wynikające głównie z jego działalności konstrukcyjnej i badawczej. Trzykrotnie opracowywał hasła lotnicze do: Encyklopedii PWNT w 1957 r., Leksykonu PWN w 1970 r. i Małej Encyklopedii Powszechnej PWN w 1971 r. Wygłosił 6 referatów na konferencjach i kongresach krajowych i zagranicznych.
Otrzymał wiele wyróżnień (odznak i dyplomów) za swoją pracę zawodową i społeczną w szkolnictwie wyższym (trzy nagrody ministra, w tym jedną zespołową i pięć nagród), przemyśle lotniczym i spółdzielczości mieszkaniowej, w październiku 1986 r. wyróżnienie SL SIMP Skrzydła Puławskiego. Był odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi w lipcu 1957 r., Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski w październiku 1973 r. i innymi odznaczeniami.
Zmarł w szpitalu w dniu 17.02.1987 r. Pochowany został na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
Konstrukcje:
RWD-13, 1935, samolot sportowy, turystyczny, sanitarny.
RWD-18, 1939, samolot turystyczny, dyspozycyjny.
RWD-22, 1939, wodnosamolot patrolowo-torpedowy i treningowy.
THK-1, 1943, szybowiec transportowy.
THK-2 (MKEK-2), 1944, samolot akrobacyjny.
THK-4 (MKEK-6), 1945, szybowiec szkolny.
THK-5 (THK-10) (MKEK-5), 1945, samolot sanitarny, pasażerski.
THK-6, ok. 1945, projekt szybowca.
THK-7, 1945, szybowiec szkolny.
THK-8, ok. 1945, projekt szybowca szkolnego.
THK-9 (MKEK-7), 1946, szybowiec szkolny.
THK-3, 1946, szybowiec akrobacyjny.
THK-11 (MKEK-11), 1947, samolot sportowo- turystyczny.
CSS-11, 1948, samolot szkolno-treningowy.
CSS-12, 1950, samolot pasażerski.
PZL MD-12, 1959, samolot pasażerski, fotogrametryczny.
Galeria
Źródło:
[1] Dulęba L., Glass A. ”Samoloty RWD”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1983.
[2] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze do 1939”. Tom 1. Wydawnictwo STRATUS. Sandomierz 2004.
[3] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939”. Wydawnictwo komunikacji i Łączności. Warszawa 1977.
[4] Morgała A. ”Samoloty wojskowe w Polsce 1924-1939”. Wyd. Bellona. Warszawa 2003.
[5] Glass A. ”Samoloty PZL 1928-1978”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1980.
[6] Glass A. "Projekty poprzedzające samolot pasażerski MD-12". Technika Lotnicza i Astronautyczna nr 3/1983.
[7] (G.R.) "Leszek Dulęba". Skrzydlata Polska nr 14/1963.
[8] "Leszek Dulęba. 1907- 1987, konstruktor". HISTORIA DWL.
[9] Glass A., Kubalańca J. "Polskie konstrukcje lotnicze 1939-1954". Tom 5. Wydawnictwo STRATUS. Sandomierz 2013.
[10] Glass A. "Polskie skrzydła w Turcji 1936-1948". Wydawnictwo STRATUS. Sandomierz 2023.
[11] Genç Özgür "Türk İnkilâp Tarihi Enstitüsü Türk Hava Kurumu (THK) Etimesgut Uçak Fabrikasi". Ankara Üniversitesi Türk İnkilâp Tarihi Enstitüsü. T.C. Ankara, 2018.
[12] Błażewicz W. "Prof. mgr inż. Leszek Dulęba (l907- 1987)". Technika Lotnicza i Astronautyczna nr 7/1987.