SPAD S-XIIIC1, 1917

Samolot myśliwski. Francja.
Samolot myśliwski SPAD S-XIIIC1 lotnictwa amerykańskiego. (Źródło: U.S. Air Force).

Piloci latający na samolotach myśliwskich SPAD-VIIC1 zwracali uwagę na zbyt słabe uzbrojenie i niewystarczającą moc silnika. W krótkim czasie zbudowano zatem nową konstrukcję oznaczoną SPAD S-XIIIC1. Był to nieco większy płatowiec, o sylwetce bardzo podobnej do poprzednika, ale różniącej się szeregiem szczegółów. Napęd stanowił nowy silnik z reduktorem HS-8B o mocy 147 kW (200 KM). Samolot posiadał mocniejsze uzbrojenie. Prototyp samolotu oblatano w marcu l917 r. Produkcję seryjną uruchomiono wytwórni macierzystej i w ośmiu na prawach licencyjnych. Wyprodukowano ok. 7300 szt. Zamówienia na dalsze 10 tysięcy (!) SPAD-ów anulowano po zawieszeniu broni. W trakcie budowy wprowadzono zmiany: mocniejsze silniki HS-8Bc i HS-8Be o mocy 162 kW (220 KM), zwiększono nieco powierzchnię nośną oraz powierzchnię lotek itd. Niektóre płatowce przystosowano do rozpoznania fotograficznego. Ogółem wyprodukowano 8472 egz. S-XIIIC1. Samolot odznaczał się mocną budową. Był bezpieczny w nurkowaniu i wyrwaniu. Pod względem właściwości lotno-pilotażowych, a zwłaszcza zwrotności, ustępował jednak poprzednikowi S-VIIC1.

Amerykańskie Siły Ekspedycyjne w Europie, dysponowały 893 samolotami SPAD-13C1, zabrały 435 z nich do Stanów, gdzie wymieniono silniki na Wright-Hispano. Obydwa typy SPAD-ów (7C1 i 13C1) wysyłano do Czechosłowacji, gdzie stanowiły całe wyposażenie lotnictwa myśliwskiego na początku lat 20-tych. Odbiorcą SPAD-ów była Japonia, Turcja, Brazylia, Tajlandia. W Rosji znalazło się kilka egzemplarzy sprowadzonych z Francji.

W Polsce.

Pierwsza oferta na dostawę 100 samolotów SPAD S-XIIIC1 do Polski wpłynęła w maju 1919 r. z United States Liquidations Commision. Członkowie PWMZ w Paryżu wizytowali amerykańskie bazy w Koblencji w Romorantin w lipcu 1919 r. Rokowania nie dały rezultatów i samolotów nie zakupiono.

W styczniu podjęto decyzję o zakupie dla polskiego lotnictwa 40 egz. S-XIIIC1 z zapasów rządu francuskiego. Samoloty dotarły na lotnisko Mokotowskie w kilku transportach. Pierwsze zmontowane samoloty weszły we wrześniu 1920 r. na wyposażenie 19 EM, biorąc udział w końcowej fazie wojny. Ostatnią operacją bojową był spektakularny lot grupowy całej eskadry na Mińsk 13.10.1920 r. Kolejne S-XIII montowane w CWL przydzielono przeważnie do 19 EM, a od października po rozformowaniu tej eskadry, do 18 EM. Część samolotów skierowano do Lwowa do 7 EM. Samoloty S-XIIIC1 były również w wyposażeniu: 1 EW i 14 EW.

Po unifikacji sprzętu samoloty SPAD S-XIIIC1 stanowiły wyposażenie tylko 18 EM z 1 PL. Przetrwały tam do końca 1923 r., kiedy przezbrojono eskadrę w samoloty Ansaldo A-1 ”Balilla”. Poza eskadrami bojowymi samoloty S-XIIIC1 znajdowały się w wyposażeniu WSP Grudziądz, Szkoły Pilotów w Bydgoszczy i w Szkole Obsługi Technicznej w Poznaniu. Ostatnie wykorzystywano do 1927 r. Ostatni kompletny samolot był przechowywany w Parku 2 PL do końca lat dwudziestych.

Konstrukcja:
Jednomiejscowy dwupłat o konstrukcji drewnianej.
Skrzydła o obrysie prostokątnym, dwudźwigarowe, pokryte płótnem. Płat górny niedzielony, płat dolny dwudzielny.
Kadłub- kratownica przestrzenna, oprofilowana listwami lekko zaokrąglającymi kształt. Pokrycie płótnem. Kabina odkryta.
Usterzenie klasyczne. Konstrukcja drewniana oprócz dźwigara z rury stalowej.
Podwozie klasyczne, stałe.

Uzbrojenie- 2 stałe karabiny maszynowe Vickers MAC wz.09 lub Vickers MAC wz. 18 kal. 7,7 mm.

Wyposażenie- niekiedy aparat fotograficzny do zdjęć lotniczych.

Silnik- w układzie V: Hispano Suiza 8B o mocy 147 kW (200 KM), Hispano Suiza 8Bc i Hispano Suiza 8Be o mocy 162 kW (220 KM).

Dane techniczne S-XIIIC1 silnik HS-8Bc o mocy 162 kW (wg [1]):
Rozpiętość- 8,25 (wg [2]- 8,08) m, długość- 6,25 m, wysokość- 2,3 (wg [2]- 2,6) m, powierzchnia nośna- 21,11 (wg [2]- 20,2) m2.
Masa własna- 601,5 kg, masa użyteczna- 255 kg, masa całkowita- 856,5 kg.
Prędkość max- 216 (wg [2]- 217) km/h, czas wznoszenia na 2000 m- 4' 20" (wg [2]- 4' 40"), pułap- 6850 (wg [2]- 6800) m, zasięg- 330 km, czas lotu- 1 h 40'.

Galeria

  • SPAD S-XIIIC1 (nr 24.13) w barwach polskiego lotnictwa wojskowego. (Źródło: Modelarz nr 4/1974).
  • SPAD S-XIIIC1 (nr 24.33) w barwach polskiego lotnictwa wojskowego. (Źródło: archiwum).
  • SPAD S-XIIIC1, plany modelarskie. (Źródło: Modelarz nr 4/1974).

Źródło:

[1] Morgała A. ”Samoloty wojskowe w Polsce 1918-1924”. Wyd. Bellona; Wyd. Lampart. Warszawa 1997.
[2] Goworek T. ”Samoloty myśliwskie I wojny światowej”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1981.
blog comments powered by Disqus