SZD-50 "Puchacz", 1976
("Dromader")

Szybowiec szkolny, treningowy i wyczynowy. Polska.
Szybowiec SZD-50 ”Puchacz” SP-3408, podejście do lądowania. (Źródło: ”Fotograficzny Rejestr Szybowców”).
Długotrwała przerwa w konstruowaniu szybowców dwumiejscowych do szkolenia, treningu i latania wyczynowego oraz spowodowany naturalnym zużyciem spadek liczby szybowców SZD-9 ”Bocian”, skłoniły konstruktorów Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Doświadczalnego Szybownictwa Bielsko do podjęcia prac nad nowym szybowcem tej klasy. Konstrukcja inż. Adama Meusa oraz inż. powstała w 1976 r. Pierwszy prototyp SZD-50-1 ”Dromader” został oblatany 21.12.1976 r. Konstruktor zrezygnował z tej nazwy ze względu na użycie tej samej nazwy dla samolotu rolniczego PZL M-18 ”Dromader” wyprodukowanego w tym samym czasie w WSK PZL Mielec.

W dniu 20.12.1977 r. został oblatany poprawiony drugi prototyp o zmienionej nazwie SZD-50-2 ”Puchacz”. W związku z zakończeniem w 1976 r. produkcji szybowca SZD-9 ”Bocian 1E” i osiągnięciem kresu swoich technicznych możliwości przez szybowce SZD-10 ”Czapla” pojawiła się konieczność opracowania ich nowoczesnego następcy. Ponieważ postęp technologiczny spowodował, że w produkcji były wyłącznie szybowce o konstrukcji laminatowej, to nowa konstrukcja musiała być także szybowcem laminatowym, łatwym w eksploatacji, obsłudze i naprawach, o własnościach pilotażowych zbliżonych do jednomiejscowych szybowców treningowych nowej generacji (opracowywany równolegle SZD-51 ”Junior”) ułatwiających późniejsze laszowanie na szybowce wyczynowe. Dopracowany prototyp wersji seryjnej SZD-50-3 oblatano 13.04.1979 r. W stosunku do drugiego prototypu wprowadzono w niej kilka zmian: przeniesiono wyżej mocowania usterzenia wysokości i poprawiono widoczność z tylnej kabiny.

W 1979 r. wersja SZD-50-3 znalazła się w produkcji seryjnej. Seria informacyjna skierowana do aeroklubów i ich eksploatacja miała wyłapać słabe strony konstrukcji. Kilkuletnia eksploatacja ”Puchaczy” pokazała że jest to szybowiec bardzo udany, bezawaryjny i prosty w obsłudze chociaż dość drogi w porównaniu z ”Bocianem”. Mimo wykruszania się starszych dwumiejscowych szybowów, Aeroklub PRL nie mógł sobie pozwolić na zakup takiej ilości sprzętu na jaką było zapotrzebowanie.. Szybowiec okazał się szlagierem eksportowym: zamówienia na ”Puchacza” Zakłady Szybowcowe otrzymywały do końca swojego istnienia. Pod koniec lat 1990-tych gdy bardzo popularna stała się na świecie akrobacja szybowcowa, ”Puchacz” został przystosowany do wykonywania rozszerzonej akrobacji, zmodyfikowane szybowce otrzymały oznaczenie SZD-50-3A.

Lata eksploatacji pokazały też słabe punkty konstrukcji: szybko pojawiające się luzy w zawieszeniu usterzenia wysokości i zbyt elastyczne zawieszenie skrzydeł. Ponadto instruktorzy latający w drugiej kabinie narzekali na słabą widoczność boczną z tego miejsca, a także żądali wzmocnienia konstrukcji umożliwiającego szkolenie w akrobacji wyższej. Ponieważ zmiany eliminujące te przypadłości wprowadzone w konstrukcji Puchacza wymagałyby daleko idących przeróbek zasadniczej konstrukcji zdecydowano, że zostaną uwzględnione w następcy ”Puchacza”- szybowcu SZD-54 ”Perkoz”.

Na przełomie lat 1989-1990 pomiędzy PDPSz Bielsko i PZL Świdnik prowadzone były rozmowy dotyczące przeniesienia produkcji kadłubów i usterzeń do Świdnika, z planowaną produkcją wielkości 5 kompletów miesięcznie, ale do finalizacji tego pomysłu nie doszło. Wg [5]- w latach 1977-1996 wyprodukowano 302 egz. szybowca, z czego wyeksportowano 211. Wg [4]- ogółem wyprodukowano 327 ”Puchaczy”, z których 237 wyeksportowano do kilkunastu krajów świata.

W 2003 r. produkcję seryjną szybowców SZD-50-3 ”Puchacz” podjęła firma Allstar PZL Glider z Bielska-Białej. Szybowiec miał dobre perspektywy sprzedaży. Jednym z największych zagranicznych użytkowników była Wielka Brytania.

W dniu 1.01.2006 r. w polskim rejestrze statków powietrznych znajdowało się 88 szybowców SZD-50-3 ”Puchacz”.

Konstrukcja:
Dwumiejscowy grzbietopłata wykonany z laminatu szklano-epoksydowego.
Skrzydło dwudzielne, skorupowe, jednodźwigarowe o obrysie trapezowym z dwuobwodowym kesonem przenoszącym siły skręcające. Konstrukcja przekładkowa (skorupa dolna i górna) Dźwigar skrzynkowy, z pasami z rowingu szklanego i przekładkowymi ściankami zamykającymi. W obrębie wykroju lotki szczątkowy dźwigarek z wlaminowanymi okuciami zawieszenia lotki. Lotka konstrukcji przekładkowej , 20% głębokości, niedzielona. Hamulce aerodynamiczne duralowe jednopłytowe na górnej i dolnej powierzchni skrzydła.
Kadłub skorupowy, laminatowy usztywniony w tylnej części półwręgami i piankowymi żeberkami. W partii centralnej dwie wręgi sklejkowe połączone dźwigarkami podwozia i podłogami górną i dolną. Wręgi stanowią węzeł łączący skrzydła z kadłubem. W partii statecznika kierunku konstrukcji przekładkowej laminat-pianka-laminat. Zaczepy do lotów holowanych i startu za wyciągarką. Kabina zakryta.
Usterzenie wysokości w układzie dolnokrzyżowym w 1/3 wysokości statecznika, dzielone z dźwigarem rurowym na stałe związanym z prawą połową, konstrukcji przekładkowej. Ster kierunku konstrukcji laminatowej. Stery pokryte tkaniną.
Podwozie stałe, jednotorowe dwukołowe, z płozą tylną (z możliwością zabudowy w szybowcach późniejszych serii kółka).

Wyposażenie- podstawowe przyrządy pilotażowe, radiostacja UHF RS-6101. Możliwość zabudowy aparatury tlenowej TA-03.

Dane techniczne SZD-50-3 (wg [5]):
Rozpiętość- 16,67 m, długość- 8,389 (wg [2]- 8,38) m, wysokość- 2,04 m, powierzchnia nośna- 18,16 (wg [2]- 18,2) m2
Dopuszczalna masa własna- 360-370 kg, masa użyteczna- 200 kg, masa startowa max- 570 kg.
Prędkość dopuszczalna- 215 km/h, prędkość holowania- (wg [2]- 150) km/h, prędkość holowania za wyciągarką- (wg [2]- 110) km/h, prędkość minimalna- 60 km/h, doskonałość max- 30 przy prędkości 96 km/h, opadanie minimalne- 0,7 m/s przy prędkości 78 km/h.

Galeria

  • Szybowiec SZD-50-3 ”Puchacz” (SP-3115) w locie.  (Źródło: Skrzydlata Polska nr 11/1979).
  • Pierwszy prototyp SZD-50 jeszcze z nazwą ”Dromader”.  (Źródło: Skrzydlata Polska nr 18/1978).
  • SZD-50 ”Puchacz”, rysunek w trzech rzutach. (Źródło: Skrzydlata Polska nr 18/1978).

Źródło:

[1] Liwiński J. ”Rejestr polskich statków powietrznych 2006”. Przegląd Lotniczy Aviation Revue nr 2/2006.
[2] Makowski T. ”Współczesne konstrukcje lotnicze Polski”. Agencja Lotnicza Altair. Warszawa 1996.
[3] Dobrzyński J. ”Szybowce SZD”. Lotnictwo nr 11/2005.
[4] ”Polskie szybowce”.
[5] ”Szybowcowy zakątek Pepego (Piotra Puchalskiego)”.
[6] ”Fotograficzny Rejestr Szybowców”
blog comments powered by Disqus