PZL M18 "Dromader", 1976
(PZL T45 "Turbine Dromader")

Samolot rolniczy, pożarniczy. Polska.
Samolot rolniczy PZL M18B ”Dromader” (SP-FOI) przedsiębiorstwa Aerogryf. (Źródło: Copyright Krzysztof Godlewski- ”airfoto.pl”).

W 1974 r. polski przemysł lotniczy n

awiązał kontakty z firmą amerykańską Rockwell. Firma ta zaproponowała uruchomienie w Polsce produkcji samolotów turystyczno-dyspozycyjnych Rockwell 111 i Rockwell 112 (do czego nie doszło), a także opracowanie oraz podjęcie produkcji wersji samolotu rolniczego Rockwell S-2 ”Thrush-Commander” z silnikiem ASz-62IR (zapasy silników gwiazdowych Pratt & Whitney z wojennego demobilu, jakie stosowano do napędu jego wersji S-2R już się kończyły).

Zespół konstrukcyjny Ośrodka Badawczo-Rozwojowego WSK-Mielec pod kierunkiem mgr. inż. Józefa Oleksiaka wykazał, że możliwe jest zaprojektowanie ulepszonej, powiększonej wersji samolotu o większym udźwigu. Projektowanie M18 rozpoczęto jesienią 1974 r. W 1975 r. zaczęły się przygotowania do budowy prototypów, powstających z podzespołów i elementów dostarczonych z USA płatowców Rockwell S-2R ”Thrush-Commander”. W konstrukcji PZL M18 wykorzystano środkową i tylną część kratownicy kadłuba, kabinę pilota, zewnętrzne części skrzydeł oraz elementy układu sterowania. Przekonstruowana została przednia część kratownicy kadłuba, zaprojektowano od nowa środkową część skrzydła, usterzenie, podwozie i zbiornik chemikaliów. Zastosowano silnik ASz-62IR z samolotu PZL An-2.

Montaż pierwszego prototypu

Montaż pierwszego prototypu

Montaż pierwszego prototypu

Montaż pierwszego prototypu

Montaż pierwszego prototypu

Montaż pierwszego prototypu

Montaż pierwszego prototypu

Montaż pierwszego prototypu

Montaż pierwszego prototypu

Montaż pierwszego prototypu samolotu PZL M18 "Dromader". (Źródło: ze zbiorów Józefa Oleksiaka).


Pierwszy prototyp został oblatany 26.08.1976 (wg innych źródeł- 27.08.1976) r. na lotnisku Jasionka pod Rzeszowem przez pilota doświadczalnego Andrzeja Pamułę. Samolot został pokazany na Międzynarodowym Salonie Lotniczo-Kosmicznym w Paryżu w 1977 r. W 1978 r. wyprodukowano serię informacyjną samolotów PZL M18 ”Dromader” oraz wykonano prototyp wersji pożarniczej (oblatany 11.11.1978 r.), przeznaczonej do gaszenia pożarów leśnych. PZL M18 ”Dromader” jest nowoczesnym, bezpiecznym i ekonomicznym samolotem rolniczym. Początkowo ”Dromadery” były sprzedawane głównie do USA, następnie do innych krajów Ameryki i Europy. Samolot bardzo szybko stał się głównym, po An-2, wyrobem eksportowym PZL-Mielec, uzyskując bardzo wysoką ocenę wszystkich użytkowników. Jeden z samolotów M18 przechodził próby w ZSRR, ale opinie o nim były nieprzychylne.

15.01.1982 r. oblatana została wersja PZL M18A, wyposażona w zwrócony plecami do kierunku lotu fotel dla mechanika za kabiną pilota (analogicznie, jak w samolocie PZL-106 ”Kruk”). Wspólnie z Jamesem Millsem z USA opracowano i zrealizowano wersję samolotu PZL M18 napędzaną silnikiem turbośmigłowym Pratt & Whitney PT6A-45AG oznaczoną PZL T45 ”Turbine Dromader”. Wymagania odbiorców skłoniły PZL-Mielec do opracowania wariantu szkolnego samolotu PZL M18A z kabiną ucznia umieszczoną w zbiorniku chemikaliów. Projekt koncepcyjny PZL M18AS powstał w 1984 r., a dokumentacja konstrukcyjna w latach 1986-87 r. Budowę dwóch prototypów podjęto w 1986 r., a oblotu dokonano 31.03.1988 r.

Sukces samolotu PZL M18 ”Dromader” zachęcił biuro konstrukcyjne do opracowania całej rodziny samolotów rolniczych, w której wykorzystano elementy M18: mniejszy PZL M21 ”Dromader Mini”, większy PZL M24 ”Dromader Super”, oraz projekt najmniejszego z rodziny PZL M25 ”Dromader Mikro”

Po upadku produkcji samolotów PZL An-2 i PZL An-28, PZL M18 ”Dromader” pozostał w jedynym dobrze sprzedającym się wyrobem PZL-Mielec. W 1991 zdecydowano się skonstruować jego kolejną, wzmocnioną wersję o zwiększonym udźwigu, napędzaną silnikiem PZL K-9 o mocy 955 kW i wzmocnionym podwoziem, wykorzystując doświadczenia uzyskane przy projektowaniu PZL M24. Prototyp wersji PZL M18B oblatano 23.08.1993 r. W 1996 r. trwały prace nad kolejnymi wersjami: PZL M18C i PZL M18D. W tym samym roku sfinalizowano kontrakt na otwarcie montowni ”Dromaderów” w Brazylii. Ogółem do 2005 r. wyprodukowano i sprzedano ponad 740 samolotów PZL M18 ”Dromader” wszystkich wersji, z czego ok. 90% na eksport. W latach 1990-tych w USA było użytkowanych ponad 250 samolotów M18. Oprócz sprzedanych 211 bezpośrednio z PZL Mielec, były tam też samoloty używane, których pozbyły się kraje tzw. "demokracji ludowej" jak Niemcy, Węgry, Czechosłowacja itp.

Od 1999 r. samoloty PZL M28 produkowała nowa firma Polskie Zakłady Lotnicze Mielec Sp. z o.o. (PZL Mielec Sp. z o.o.). W ramach offsetu za samoloty myśliwskie Lockheed Martin F-16C/D ”Jastrząb” firma LLC miała sprzedać na rynku obu Ameryk w okresie 10 lat 100 samolotów rolniczych PZL M18 ”Dromader” i 100 samolotów transportowych ”Skytruck”. W 2004 r. PZL Mielec już podpisał umowę na dostawy samolotu PZL M18 do Brazylii i negocjowano kolejny kontrakt z Iranem. Do 2012 r. wyprodukowano w sumie 765 (lub 770) samolotów tego typu (zobacz również- zdjęcie w Galerii pt. "Produkcja samolotów PZL M18 do 2005 r.").

W dniu 1.01.2007 r. w polskim rejestrze statków powietrznych znajdowało się 66 samolotów PZL M18 ”Dromader”, w tym min.: Zakład Usług Agrolotniczych- 40 egz., osoby prawne- 22 egz., wytwórnie lotnicze- 4 egz.

Konstrukcja:
Jednomiejscowy dolnopłat o konstrukcji metalowej.
Skrzydła o konstrukcji duralowej, dwudźwigarowe, .
Kadłub kratownicowy, spawany z rur stalowych. Kabina zakryta.
Usterzenie klasyczne, całkowicie metalowe. Statecznik poziomy zastrzałowy.
Podwozie klasyczne stałe.

Wyposażenie rolnicze- kompozytowy zbiornik chemikaliów o pojemności 2700 dm3 z dennicą dostosowaną do awaryjnego zrzutu ładunku, urządzenia do rozprzestrzeniania chemikaliów sypkich (tunel wysypowy), ciekłych grubokroplistych (rury opylające) i drobnokroplistych (rury z atomizerami).

Wyposażenie- zestaw przyrządów pilotażowych VFR lub VFR/IFR (w tym odbiornik radionawigacyjny i VOR/LOC), radiostacja UHF.

Silnik- gwiazdowy PZL ASz-62IR o mocy 736 kW (1000 KM), w wersji PZL T45 ”Turbine Dromader” turbośmigłowy Pratt & Whitney PT6A-45AG o mocy 895 kW (1217 KM).

Dane techniczne PZL M18 (wg [1]):
Rozpiętość- 17,70 m, długość- 9,46 m, wysokość- 3,10 m, powierzchnia nośna- 40,00 m2.
Masa własna- 2470 kg, masa użyteczna- 1730 kg, masa całkowita- 4200 kg, dopuszczalna masa całkowita- 5300 kg.
Prędkość max- 256 km/h, prędkość przelotowa- 205 km/h, prędkość min.- 109 km/h, wznoszenie- 5,8 m/s, pułap- 6500 m, zasięg- 520 km.

Dane techniczne PZL M18 (wg [3]):
Rozpiętość- 17,7 m, długość- 9,47 m, wysokość- 3,7 m, powierzchnia nośna- 40,0 m2.
Masa własna- 2710 kg, masa startowa- 4200 kg, masa startowa max- 5300 kg.
Prędkość max- 256 km/h, prędkość przelotowa- 205 km/h, prędkość minimalna- 109 km/h, wznoszenie- 6,9 m/s, pułap- 6500 m , zasięg- 520 km.

Widok ogólny samolotu

Rysunek w trzech rzutach

Dane geometryczne

Główne podzespoły samolotu

Podział technologiczny

Centropłat

Centropłat

Centropłat

Centropłat

Centropłat

Klapa centralna

Klapa centralna i ster wysokości

Skrzydło zewnętrzne

Skrzydło zewnętrzne

Kratownica kadłuba

Kratownica kadłuba

Kratownica kadłuba

Szczegóły konstrukcji samolotu PZL M18 "Dromader". (Źródło: ze zbiorów Józefa Oleksiaka).


Galeria

  • Strona tytułowa Projektu Wstępnego samolotu PZL M18. (Źródło: ze zbiorów Józefa Oleksiaka).
  • Spis osób biorących udział w opracowaniu Projektu Wstępnego samolotu PZL M18. (Źródło: ze zbiorów Józefa Oleksiaka).
  • Produkcja samolotów PZL M18 do 2005 r. (Źródło: ze zbiorów Jarosława Rumszewicza).
  • Statystyka produkcji i sprzedaży samolotów M18 prowadzona przez biuro Gł. Konstr. Ważna na dzień 13.05.1994 r. (Źródło: ze zbiorów Jarosława Rumszewicza).
  • Rodzina samolotów ”Dromader”. (Źródło: Skrzydlata Polska nr 3/1983).
  • Rodzina samolotów ”Dromader”. (Źródło: Skrzydlata Polska nr 3/1983).
  • Dane na temat prób eksploatacyjnych dwóch samolotów PZL M18 w Egipcie. Dane zestawił Józef Oleksiak. (Źródło: ze zbiorów Jarosława Rumszewicza).

Źródło:

[1] Glass A. ”Samoloty PZL 1928-1978”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1980.
[2] Liwiński J. ”Co lata na polskim niebie, rejestr 2007”. Przegląd Lotniczy Aviation Revue nr 2/2007.
[3] Makowski T. ”Współczesne konstrukcje lotnicze Polski”. Agencja Lotnicza Altair. Warszawa 1996.
[4] (KZ) ”Mielec no prostej ?”. Lotnictwo nr 5/2004.
[5] Informacje uzyskane od Jarosława Rumszewicza.
blog comments powered by Disqus