Potez XV, 1921

Samolot liniowy. Francja.
Samolot liniowy Potez XV produkcji Podlaskiej Wytwórni Samolotów. (Źródło: via Konrad Zienkiewicz).
Samolot Potez XV opracowany został w firmie Société des Aéroplanes Henry Potez w MéauIte Somme. Prototyp wykonał pierwszy lot we Francji w 1921 r. Następnie zbudowano tam 450 samolotów tego typu.

W Polsce.

Wkrótce po objęciu stanowiska szefa Departamentu IV Żeglugi Powietrznej przez gen. bryg. pil. obs. F. L. Léveque'a, opracowano w czerwcu 1923 r. memoriał dotyczący rozwoju lotnictwa wojskowego w Polsce. Jako typowy samolot liniowy zalecany był Potez XVA2. Plan rozbudowy, po kolejnych zmianach, doczekał się ostatecznej postaci 31 X 1924 r. Przewidywano w nim posiadanie 28 eskadr linowych po 10 samolotów typu Potez.

W latach 1924-1927 zakupiono we Francji 170 (wg [4]- 110, chyba pomyłka?) egz., wśród nich były 2 samoloty wzorcowe dla naszych wytwórni. Spośród wyprodukowanych we Francji samolotów, 17 egz. dostarczono lotem. Pierwsze sześć, w 1 Rajdzie Alpejskim 23.09.- 8.10.1924 r. w grupie płk. pil. Aleksandra Serednickiego i następne 12 w Locie Pirenejskim 16-30.07.1925 r. w grupie dowodzonej przez gen. bryg. pil. Włodzimierza Zagórskiego. Resztę dostarczono morzem. Dostawy zakończono w czerwcu 1927 r.

W kraju na podstawie licencji zbudowano 135 samolotów Potez XVA2. Z tego w Zakładach Mechanicznych Plage & Laśkiewicz (ZM Pl & L) w latach 1925-1927 zbudowano 100 egz., natomiast w PWS w 1925 r dalsze 35 egz. Ogółem lotnictwo polskie otrzymało 305 samolotów Potez XVA2. Samolotowi nadano cyfrowe oznaczenie typu: 40. W 1925 r. jeden egzemplarz Poteza XVA2 eksperymentalnie wyposażono w karabiny maszynowe Darné kal. 7,92 mm: 1 stały i 2 sprzężone. Z powodu częstych zacięć k.m. Darné nie zostały przyjęte. W w 1934 r. parku 3 PL przerobiono jeden egzemplarz na wersję ”ślepak" do nauki pilotażu bez widoczności ziemi. Kilka samolotów zostało przystosowanych do holowania rękawa H do nauki strzelania w powietrzu.

W 1924 r. planowano zakup 8 wodnosamolotów Potez XVA2 hydro. Płatowce miały być zaopatrzone w w pływaki. Napęd miały stanowić takie same silniki co dla wersji lądowej. Zamówienie nie zostało zrealizowane.

Trzy pierwsze samoloty seryjne produkcji polskiej wzięły udział w locie do Bukaresztu pod dowództwem gen. Zagórskiego 31. 08-8. 09 1925 r. W Potezy XVA2 wyposażono eskadry liniowe: 11, 12; 21, 22, 23, 24; 31, 32, 33, 34; 41, 42; 61, 62, 64, 65; eskadry niszczycielskie nocne: 13 i 14. Po kilka otrzymały krótko istniejące eskadry liniowe: 35, 36, 43, 44, 55 oraz plutony aerofoto w 1 i 3 PL. W 1926 r. w eskadrach bojowych znajdowało się około 150 Potezów XVA2. Jedyny Potez XVA2GR dalekiego zasięgu, przydzielony został jako treningowy por. pil. Franciszkowi Żwirce. Potezy były prawidłowe w locie, ale były zbyt stateczne jak na samoloty bojowe. Silnik dysponował za małą nadwyżką mocy.

Potezy XV zostały użyte bojowo w czasie przewrotu majowego 12. 05-15. 05 1926 r. Brały udział w działaniach po stronie wojsk Rządu Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego. W walkach brały udział eskadry liniowe z 1, 2, 3 i 4 PL. Samoloty startując z lotniska Mokotowskiego były wykorzystywane do bombardowania, ostrzeliwania z broni pokładowej, rozpoznania i obserwacji, łączności, lotów propagandowych i demonstracyjnych. Ogółem w dniach walki zrzucono 62 bomby o masie 12,5 kg (z tego 58 z Potez XV) i wystrzelono 700 sztuk amunicji. Jeden Potez XV został zestrzelony po starcie na Mokotowie 14 V 1926 r.

W 1928 r. samoloty Potez XV zostały uznane za przestarzałe. Wycofane z eskadr liniowych zostały skierowane do szkół lotniczych i eskadr treningowych w pułkach i innych jednostkach. W roli samolotów szkolno-bojowych były one używane przez: CWOL/OSL, SPL w Dęblinie, CSPPL w Bydgoszczy, LSSiB w Grudziądzu, SPRL w Radomiu i CWTL w Bydgoszczy. Były w eskadrach treningowych pułków od 1 PL do 6 PL, w Kompanii Szkolnej Oddziału Służby Lotnictwa na Winiarach, a później w Batalionie Służby Lotnictwa na Ławicy oraz w eskadrach treningowych: Głównego Portu Lotniczego na Mokotowie, Głównej Składnicy Sprzętu w Dęblinie i ET Centralnych Zakładach Lotniczych na Mokotowie. Ostatnie samoloty wycofane zostały z użycia na przełomie lat 1936/1937.

Konstrukcja:
Dwumiejscowy dwupłat o konstrukcji drewnianej.
Płaty - górny trójdzielny, dolny dwudzielny. Skrzydła dwudźwigarowe pokryte do 1 dźwigara sklejką, reszta płótnem.
Kadłub kratownicowy z wykrzyżowaniami z drutu. Przód pokryty blachą aluminiową, grzbiet oprofilowany kryty sklejką. Boki okryte częściowo sklejką, częściowo płótnem. Kabiny odkryte.
Podwozie klasyczne stałe.

Uzbrojenie- 1 stały karabin maszynowy pilota Vickers wz. 09 kal. 7,7 mm i 2 ruchome karabiny maszynowe obserwatora Lewis wz. 15 kal. 7,7 mm. Udźwig bomb- 125 kg.

Wyposażenie- radionadajnik K-12, odbiornik R-7, aparaty fotograficzne Gaumont (stosowanie alternatywne): ręczny F-26, wbudowane: F-50, F-120, rakietnica sygnalizacyjna ręczna, prądnica.

Silnik- w układzie V Lorraine-Dietrich 12B o mocy nominalnej 294 kW (400 KM) i maksymalnej 302 kW (410 KM).

Dane techniczne Potez XV (wg [2]):
Rozpiętość- 12,68 m, długość- 8,70 m, wysokość- 3,20 m, powierzchnia nośna- 46,0 m2.
Masa własna- 1487 kg.
Wersja A2: masa użyteczna- 463 kg, masa całkowita- 1950 kg;
Wersja dla łączności z piechotą i artylerią: masa użyteczna- 513 kg, masa całkowita- 2000 kg.
Wersja dla wywiadu fotograficznego dziennego: masa użyteczna- 515 kg, masa całkowita- 2002 kg.
Wersja bombowa dzienna: masa użyteczna- 588 (lub 583) kg, masa całkowita- 2075 (lub 2070) kg.
Wersja bombowa nocna: masa użyteczna- 562 kg, masa całkowita- 2049 kg.
Prędkość max- 202 km/h, prędkość przelotowa- 170 km/h, prędkość min.- 75 km/h, wznoszenie- 3,9 m/s, czas wznoszenia na wysokość 1000 m- 4'20", pułap- 6000 (lub 4200) m, zasięg- 510 km.

Galeria

  • Potez XV, plany modelarskie. (Źródło: Modelarz nr 8/1960).

Źródło:

[1] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939”. Tom 1. Wydawnictwo STRATUS. Sandomierz 2004.
[2] Morgała A. ”Samoloty wojskowe w Polsce 1924-1939”. Wyd. Bellona. Warszawa 2003.
[3] Chwałczyk T., Glass A. ”Samoloty PWS”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1990.
[4] Belcarz B. ”Polskie lotnictwo we Francji 1940”. Wydawnictwo STRATUS. Sandomierz 2002.
blog comments powered by Disqus