Orlik Olimpijski, 1937
("Orlik", XTG-7)

Szybowiec wyczynowy. Polska.
Szybowiec wyczynowy Orlik II (SP-1316). (Źródło: archiwum).
Szybowiec Orlik został zaprojektowany przez inż. Antoniego Kocjana w 1936 r. Był to pierwszy jednomiejscowy wysokowyczynowy szybowiec tego konstruktora. Na koncepcję Orlika niewątpliwie miała wpływ konstrukcja dwumiejscowego szybowca wyczynowego Mewa. Prototyp Orlika (nazwanego później Orlik I), zbudowany w Warsztatach Szybowcowych A. Kocjana został oblatany na początku 1937 r. Po przebadaniu prototypu w ITL zbudowany został drugi egzemplarz. Oba szybowce wzięły udział w Międzynarodowych Zawodach Szybowcowych w Rhön-Wasserkuppe w Niemczech ( (4-17.07.1937 r.)), uznanych później za I Szybowcowe Mistrzostwa Świata. Na szybowcach tych, startowali B. Baranowski i S. Brzezina, zajmując 7. i 12. miejsce. Baranowski wykonał wówczas pierwszy w Niemczech przelot z Rhön do Berlina (302 km) oraz przelot do Osvracina w Czechosłowacji (247 km). W lipcu 1937 r. były wykonane dalsze 4 egz. Orlika I. W V Krajowych Zawodach Szybowcowych w Inowrocławiu (5-15.08.1937 r.) wzięło udział 6 Orlików I. Orlik I należał do nowoczesnych szybowców wyczynowych, przeznaczonych do szybkich przelotów. Pierwsze Orliki I otrzymały wyczynowe szkoły szybowcowe w Bezmiechowej, Tęgoborzy i Sokolej Górze.

W drugiej połowie 1937 r. została zaprojektowana ulepszona wersja Orlik II. Zwiększono w niej rozpiętość płatów, zwiększając też powierzchnię nośną. Przód kadłuba uległ przekonstruowaniu, kabina otrzymała bardziej aerodynamiczny kształt. Usterzenie poziome zostało zamocowane na kadłubie, a nie na stateczniku pionowym. Ster kierunku otrzymał zmieniony obrys. Osiągi Orlika II były lepsze od osiągów Orlika I. Po raz pierwszy zastosowano na nim hamulce aerodynamiczne tzw. warszawskie (Instytutu Aerodynamicznego w Warszawie), zamocowane przy krawędzi natarcia pod spodem płata. Prototyp został oblatany na wiosnę 1938 r. Następne 4 egz. Orlika II były gotowe w czerwcu i lipcu 1938 r. W 1939 r. zbudowano dalszych 5 egz. W VI Krajowych Zawodach Szybowcowych w Masłowie w 1938 r. (13-22.08.1938 r.) wzięło udział 5 Orlików I i 5 Orlików II. Pierwsze miejsce w zawodach zajął K. Plenkiewicz na Orliku II.

Gdy w lecie 1938 r. zostały ogłoszone warunki techniczne międzynarodowego konkursu, zorganizowanego przez ISTUS na szybowiec, który miał być wybrany na monotyp, na którym mieli startować zawodnicy na Olimpiadzie 1940 w Helsinkach, A. Kocjan opracował wersję Orlik Olimpijski (Orlik III), dostosowaną do warunków konkursu. Prototyp był gotowy w końcu 1938 r. Został oblatany na lotnisku mokotowskim w Warszawie. W dniach 19-25.02.1939 r. wziął udział w konkursie na szybowiec olimpijski, polegającym na sprawdzeniu własności w locie, przeprowadzonym na lotnisku Sezze Littorio, odległym o 90 km od Rzymu. Mimo wykazania się lepszymi osiągami i własnościami pilotażowymi, Orlik Olimpijski zajął drugie miejsce, zaś konkurs wygrał niemiecki szybowiec DFS ”Olympia Meise”, w wyniku przewagi głosów sędziów niemieckich i włoskich w komisji.

Na wiosnę 1939 r. Ministerstwo Komunikacji i LOPP zamówiły serię kilkunastu Orlików Olimpijskich dla polskich szkół szybowcowych i aeroklubów, z terminem dostawy w lecie 1939 r. Prawdopodobnie do wybuchu wojny zbudowano 17 Orlików.

Orlik II (SP-1376) został wysłany wiosną 1939 r. na Wystawę Światową do Nowego Jorku. Zastał go tam wybuch wojny. Po zamknięciu wystawy Orlika sprzedano dr. Żbikowskiemu osiadłemu w Stanach Zjednoczonych. W styczniu 1942 r. szybowiec został zarekwirowany przez amerykańskie lotnictwo wojskowe (US Army Air Force) otrzymując wojskowe oznaczenie typu XTG-7. Na kadłubie i skrzydłach miał namalowane białe gwiazdy w niebieskich kołach. Był jedynym polskim statkiem latającym będącym w służbie USAAF. Przez cały okres wojny służył do szkolenia pilotów szybowców transportowych. Po wojnie powrócił do barw cywilnych i latał przez wiele lat, zdobywając m.in. 31.12.1948 r. rekord wysokości absolutnej 9600 m. W latach 1990-tych znajdował się w stanie sprawności do lotu. Jest swoisty rekord długowieczności drewnianej półskorupowej, delikatnej konstrukcji.

W 1939 r. jeden szybowiec Orlik został zamówiony jako okazowy dla Egiptu. Nie został dostarczony z powodu wybuchu wojny.

W 1945 r. w Białej Krakowskiej k. Bielska odnaleziono szybowiec Orlik I. Po remoncie w Instytucie Szybownictwa otrzymał nową nazwę Warszawianin. Do lotu został dopuszczony w lipcu 1946 r. Był dn używany przez Instytut Szybownictwa w Bielsku. We wrześniu 1946 r. wziął udział w Ogólnopolskim Święcie Lotnictwa w Bydgoszczy. Szybowiec rozpadł się w locie 21.10. 1946 r. wskutek wejścia w rotor przedburzowy nad Beskidami. Pilot uratował się skacząc ze spadochronem.

Konstrukcja:
Jednomiejscowy wolnonośny średniopłat o konstrukcji drewnianej.
Płat trapezowy o kształcie mewim (rozpłaszczone M) w widoku z przodu. U Orlika II i Orlika Olimpijskiego hamulce aerodynamiczne IAW umieszczone na dolnej powierzchni płata. Płat dwudzielny, jednodźwigarowy ze skośnym dźwigarkiem pomocniczym. Dźwigar główny skrzynkowy. Keson sięgający do dźwigara kryty sklejką brzozową. Część zadźwigarowa płata kryta płótnem. Lotki szczelinowe, wychylane różnicowe, kryte płótnem.
Kadłub o przekroju eliptycznym, półskorupowy, kryty sklejką. Z przodu kadłuba hak do startu z lin gumowych i zaczep do holu. Kabina zakryta.
Stateczniki kryte sklejką. Zadźwigarowe części sterów kryta płótnem.
Podwozie płozowe.

Dane techniczne Orlik I (wg [4]):
Rozpiętość- 14,4 m, długość- 6,3 m, wysokość- 1,5 m, powierzchnia nośna- 14,1 m2.
Masa własna- 148 kg, masa użyteczna- 85 kg, masa całkowita- 233 kg.
Prędkość minimalna- 50 km/h, doskonałość przy prędkości optymalnej 68 km/h- 24,5, opadanie minimalne przy prędkości ekonomicznej 57 km/h- 0,65 m/s.

Dane techniczne Orlik II (wg [4]):
Rozpiętość- 15,0 m, długość- 6,3 m, wysokość- 1,5 m, powierzchnia nośna- 14,8 m2.
Masa własna- 160 kg, masa użyteczna- 85 kg, masa całkowita- 245 kg.
Dopuszczalna prędkość nurkowania- 200 km/h, prędkość minimalna- 50 km/h, doskonałość przy prędkości optymalnej 68 km/h- 25,5, opadanie minimalne przy prędkości ekonomicznej 57 km/h- 0,65 m/s.

Dane techniczne Orlik III (wg [4]):
Rozpiętość- 15,0 m, długość- 6,3 m, wysokość- 1,5 m, powierzchnia nośna- 14,8 m2.
Masa własna- 168 kg, masa użyteczna- 95 kg, masa całkowita- 263 kg.
Dopuszczalna prędkość nurkowania- 220 km/h, prędkość minimalna- 53 km/h, doskonałość przy prędkości optymalnej 69 km/h- 26,5, opadanie minimalne przy prędkości ekonomicznej 62 km/h- 0,7 m/s.

Źródło:

[1] Morgała A. ”Szybowce z biało-czerwoną”. Lotnictwo z szachownicą nr 18.
[2] Mazur W. ”Niepotrzebna broń (cz. II)”. Lotnictwo nr 2/2006.
[3] Morgała A. ”Nie tylko z szachownicą. Pierwsze szybowce w Polsce po roku 1945”. Lotnictwo z szachownicą nr 25.
[4] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1977.
[5] A. Morgała ”Samoloty wojskowe w Polsce 1924-1939”. Wyd. Bellona. Warszawa 2003.
blog comments powered by Disqus