Farman F-30, 1915
(Fartri, Farsal)

Samolot rozpoznawczy. Francja.
Samolot rozpoznawczy Farman F-30 w służbie lotnictwa radzieckiego. (Źródło: archiwum).

W 1915 r. bracia Henri i Maurice Farman zbudowali samolot specjalnie przystosowany do zwiadu powietrznego. Konstrukcja stanowiła rozwój poprzednich typów Farman F-XVI i Farman F-20. Podstawowym typem nowej gałęzi był Farman F-40. Budowę tego typu poprzedziła jednak uproszczona wersja Farman F-30 oblatana 15.07.1915 r. Produkowano je seryjnie tylko dla Rosji, gdzie zostały sprzedane również prawa licencyjne. Rosjanie budowali je w wytwórni Duks, a później GAZ Nr 1. Razem zbudowano ok. 400 egz. F-30 w różnych wersjach i odmianach. Używano je w Rosji Sowieckiej do 1925 r. w roli samolotów szkolnych. Oprócz oznaczenia typu, stosowano tam także nazwy: Fartri i Farsal.

W Polsce.

Na samolotach Farman F-30 latali również Polacy, lotnicy w służbie lotnictwa carskiej Rosji, m.in.: Marek Sacewicz. Adam Haber-Włyński oblatywał nowe samoloty tego typu budowane w moskiewskiej firmie Dux, gdzie w latach 1911-1918 pracował jako pilot oblatywacz. W dniu 24.11.1918 r. oblatał swój ostatni samolot przed wyjazdem do Polski, był nim właśnie Farman F-30,

W lotnictwie polskim znalazło się 9 samolotów Farman F-30. Od grudnia 1917 r. jeden, w stanie uszkodzonym, znajdował się w I Polskim Oddziale Awiacyjnym I Korpusu Polskiego gen. Dowbor-Muśnickiego. Do końca istnienia I Korpusu w czerwcu 1918 r. był niesprawny. Drugi samolot F-30 był w wyposażeniu I Polskiego Oddziału Awiacyjnego Bojowego zorganizowanego na początku 1918 r. w Dunajowcach pod Kamieńcem Podolskim. Na początku marca 1918 r. na samolocie wykonano lot łącznikowy do dowództwa II Korpusu Polskiego. W połowie marca 1918 r. wykonano przelot grupowy całą jednostką do Kaniowa na Ukrainie. Załoga F-30 była przewodnikiem odpowiedzialnym za nawigację na trasie. 11.05.1918 r. lotnisko zostało opanowane przez Niemców, a samoloty zajęte.

W latach 1919-1920 zdobyto dalsze 7 egz. F-30. Pięć zdobyto od wojsk ukraińskich w transporcie kolejowym na stacji Brody 31.05.1919 r., a trzy na wojskach bolszewickich na Froncie Litewsko-Białoruskim w 1920 r. Wszystkie skierowano do CSL. Wobec złego stanu technicznego wszystkie zostały skasowane do końca 1920 r.

Konstrukcja:
Dwumiejscowy dwupłat o konstrukcji mieszanej.
Skrzydła dwudźwigarowe, niedzielone. Dźwigary z cienkościennych rur stalowych, żebra drewniane. Pokrycie z płótna.
Kadłub- gondola załogi drewniana z pokryciem częściowo sklejką, częściowo blachą aluminiową, była zamocowana w środku przestrzeni międzyskrzydłowej. Kraty łączące usterzenie ogonowe z komorą płatów z rur stalowych z rozpórkami oprofilowanymi. Kabiny odkryte.
Usterzenie spawane z rur stalowych. Ster kierunku ”pływający”, bez statecznika.
Podwozie klasyczne, dwugoleniowe z pojedynczymi kołami, stałe.

Uzbrojenie- stanowisko strzeleckie obserwatora umieszczone w przedniej lub tylnej kabinie.

Silnik- gwiazdowy Salmson ”Canton Unne” o mocy 103 kW (140 KM). Śmigło pchające.

Dane techniczne Farman F-30 (wg [1]):
Rozpiętość- 15,81 m, długość- 8,65 m, wysokość- 3,6 m, powierzchnia nośna- 48,0 m2.
Masa własna- 830 kg, masa użyteczna- 350 kg, masa całkowita- 1180 kg.
Prędkość max- 136 km/h, prędkość lądowania- 60 km/h, czas wznoszenia na 500 m- 2' 30", czas wznoszenia na 1000 m- 5', pułap- 4500 m, zasięg- 540 km, czas lotu- 4 h.

Źródło:

[1] Morgała A. ”Samoloty wojskowe w Polsce 1918-1924”. Wyd. Bellona; Wyd. Lampart. Warszawa 1997.
[2] Butkiewicz J. ”Grochowalski”. Lotnictwo z szachownicą nr 21.
[3] "Испытатели. Test Pilot"
[4] Sacewicz M., T. Kopański T. "W służbie Jego Wysokości Imperatora Wszechrusi". Skrzydlata Polska nr 3/1997.

blog comments powered by Disqus