Drzewiecki Stefan

Stefan Drzewiecki. (Źródło: Praca zbiorowa ”Ku czci poległych lotników. Księga pamiątkowa”. Wydawnictwo Komitetu Budowy Pomnika Ku Czci Poległych Lotników. Warszawa 1933.).
Stefan Drzewiecki urodził się 26.12.1844 r. w Kunce na Podolu. Ojciec- Karol, znany był jako działacz społeczny i literat, uczestniczył jako oficer w Powstaniu Listo­padowym; przyjaźnił się ze znanym pisarzem Józefem Ignacym Kraszewskim; był synem Józefa, posła, pamiętnikarza legionowego. Matka- Hortensja z do­mu Jaroszyńska. Pierwsze nauki pobierał w domu rodziców, potem wysłany został do Francji, gdzie uczył się w zakładzie naukowym Ojca Leveque w Auteuil pod Paryżem. W późniejszych latach Stefan Drzewiecki miał w tej miejscowości własną posiadłość, w której stale zamieszkiwał przebywając we Francji. Po uzyskaniu matury rozpoczął na początku lat 1860-tych w Paryżu studia inżynie­ryjne w L'Ecole Centrale des Arts et Manufactures, zwanej szkołą centralną. Przerwał je, bowiem w okresie Powstania Styczniowego i po jego upadku prze­bywał w kraju. Następnie powrócił do Paryża i ukończył stadia.

Po studiach zajął się pracą wynalazczą. Już w 1867 r. wymyślił pierw­szy licznik kilometrowy dla dorożek konnych, jednak wybuch wojny francusko-pruskiej nie sprzyja! jego produkcji. Po wojnie przeniósł się do Austrii i zamieszkał w Wiedniu. Tam wkrótce dał się. poznać z szeregu wynalazków. W 1873 r. na Wystawie Powszechnej przedsta­wił: automatyczny sczepiacz wagonów, aparat rejestrujący prędkość pociągów, regulator do silników parowych i wodnych i inne. Niektóre z nich zakupiło kolejnictwo i fabryki austriackie. Na wystawie tej Drzewiecki otrzymał dwie nagrody, co zwróciło nań uwagę techników i naukowców. W 1873 r. zaproponował budowę "Roweru powietrznego", czyli śmigłowca- mięśniolotu.

Wielki Książe Konstanty Mikołajewicz, pełniący wówczas funkcję prezesa Rady Państwa Rosji, zaprosił Stefana Drzewieckiego na pobyt stały do Petersburga. Zajął się tam technicznymi zagadnieniami marynarki. Na po­czątek skonstruował przyrząd do samoczynnego oznaczania na mapie drogi prze­bytej przez statek, który w 1874 r. został sprawdzony praktycznie. Z kolei zajął się zupełnie nowymi problemami żeglugi podwodnej, które okazały się pionier­skie w tej dziedzinie i na zawsze związane z imieniem Drzewieckiego. W 1877 r. dokonano w Odessie prób z wynalezioną przez niego jednoosobową łodzią pod­wodną, natomiast w 1879 r. z czteroosobową. Były one poruszane śrubami okrę­towymi napędzanymi silą mięśni nóg, zostały wyposażone w aparaty tlenowe, wyrzutnie min, a na czteroosobowej zastosowano po raz pierwszy peryskop.

Dowództwo rosyjskiej marynarki wojennej zamówiło 50 łodzi cztero­osobowych, których budowę wykonano częściowo we Francji. W 1880 r. opra­cował projekt pierwszej lodzi podwodnej z silnikiem elektrycznym (prąd z akumulatorów). Za projekt takiego 12-osobowego okrętu podwodnego o napędzie elektrycznym otrzymał w Konkursie Międzynarodowym 1899 r. we Francji drugą nagrodę (pierwszej nie przyznano). W tymże roku powstał pomysł stosowania warstwy wody pomiędzy ścianami pancerników a pancerzem jako poduszki ochronnej. Był konstruktorem  przyrządów do wyrzucania torped stosowanych na początku XX w. we Francji i Rosji. Za swe pomysły i wynalazki otrzymał w Wielkiej Brytanii tytuł The Naval Architect of Great Britain. W latach 1905-1908 uczestniczył w Petersburgu w budowie 350-tonowego okretu podwodnego, wyposażonego w silniki spalinowe, pracujące po wynurzeniu.

Stefan Drzewiecki skierował swoją uwagę również na nową dziedzinę, pełną nie ustalonych pojęć i niewyjaśnionych zagadnień- żeglugę powietrzną. Podjął studia, opierając swe dociekania na mocnych podstawach naukowych. Od 1881 r. prowadził doświadczenia z płaszczyznami ślizgającymi się w powietrzu, które pozwoliły mu sformułować teorię lotu szybowego ptaka. W 1882 r. został wybrany w Pe­tersburgu zastępcą przewodniczącego VII Oddziału (Żeglugi Powietrznej) Wszechrosyjskiego Cesarskiego Towarzystwa Technicznego (w skrócie- IRTO), kie­rując w nim pracami naukowymi. W tymże roku zorganizował i prowadził z balonu L’Astrolabe obserwacje zaćmienia Słońca.

13.04.1885 r. wygłosił w Cesarskim Towarzystwie Tech­nicznym w Petersburgu odczyt, w którym po raz pierwszy sformułował zasadę, że skrzydło uderzające zachowuje się przy posuwaniu się ptaka jak prawdziwy szybowiec. Treść odczytu została opublikowana w sprawozdaniu Towarzystwa. W 1887 r. powtórzył go po francusku na Międzynarodowym Kongresie Aeronautycznym, po czym został on opublikowany w czasopiśmie L'aéronaute (1889 r.) i wydany oprócz tego w oddzielnej broszurze.

Rezultatem jego studiów i badań były następujące prace w języku rosyjskim, jakie wydał w latach 1885-1891: O oporze powietrza w zastosowaniu do lotu ptaków i samolotów (1885 r.), Aeroplany w przyrodzie- Próba nowej teorii lotu (1887 r.), Ptaki jako szybowce- Teoretyczne rozwiązanie kwestii szy­bowania ptaków (1891 r.). W tej drugiej pracy sformułował twórczo i przewidu­jąco, że ”najracjonalniejszy sposób rozwiązania zagadnienia lotu powinien się opierać na zasadzie platowca, tzn. plaszczyzny poruszającej, się w powietrzu z pewną prędkością i tworzącej z kierunkiem ruchu pewien kąt".

W 1891 r. Stefan Drzewiecki opuścił Petersburg i przeniósł się z po­wrotem do Paryża. W grudniu tego roku, na łamach czasopisma francuskiego La revue générale de sciences pures et appliąuées, ukazał się jego artykuł pt. L'aviation de demain (Lotnictwo jutra). Rozwinął w nim swe poglądy z lat wcześ­niejszych, zanalizował szerzone wówczas odmienne teorie i doszedł do własnych syntetycznych wniosków, wyznaczając rolę samolotu przyszłości- płatowcowi. Rozwiązał również zagadnienie stateczności samolotu. Opierając się na prawie Joëssela, sformułował prawo samoczynnej równowagi samolotu, która to teoria wyprzedziła o 12 lat pierwszy kontrolowany lot aparatu cięższego od powietrza z silnikiem spalinowym.

Zgłębiając naukowe podstawy latania, ogłosił w 1892 r. teorię oblicza­nia śmigła. Traktując łopaty śmigła jako powierzchnię nośną, ustalił warunki opływu ich poszczególnych elementów, określił kąty natarcia i zsumował siły aerodynamiczne powstające na elementach śmigła. Na ten temat opracował wiele rozpraw, z których do najważniejszych, fundamentalnych należą prace: Obliczanie elementów śmigła, opublikowana przez petersburski Rocz­nik Morski (1892 r.), Zasady działania śmigła, zamieszczona w Bulletin de l'Association techniąue maritime (1892 r.), Desh’helices aériennes, za­wierająca treść referatu wygłoszonego na IV Międzynarodowym Kongresie Aeronautycznyrn w Nancy (1909 r.); Desh'helices aériennes. Théorie générale des propu-seurs helicoidaux et méthode de caleul de cas propulseurs pour l'air (1909 r.), Formules rationelles pratiques pour le caleul des hélices marines et aériennes (1910 r.), Theorie générale ae l'helice (1920 r.). Ta ostatnia praca została odznaczona przez francuska Akademię Nauk w Paryżu.

Drzewieckiego teoria śmigła lotniczego została z biegiem lat rozwi­nięta i uzupełniona, także przez niego samego, przede wszystkim połączona z teorią Froude'a. Spotkała się tez z ogromnym zainteresowaniem, zapewniając inu trwale miejsce jednego z najwybitniejszych uczonych lotnictwa na przeło­mie XIX i XX wieku. Według jego teorii obliczali swe śmigła m.in. bracia Wright. Na niej opierają się do dnia dzisiejszego: teoria śmigieł i wirników noś­nych śmigłowców oraz ich obliczenia. W 1909 r. francuski przemysłowiec Ratmanoff nabył licencje od Drzewieckiego i stosując me­tody naukowe produkował śmigła lotnicze znane pod marką Normale. Wypo­sażone w nie były m. in. samoloty Blériota.

W 1909 r., jako jeden z pierwszych na świecie, podjął myśl utworze­nia naukowego ośrodka badawczego dla lotnictwa o charakterze międzynarodo­wym. Propagował w nich ko­nieczność laboratoryjnych badań aerodynamicznych, ponieważ lotnictwo w bar­dzo bliskiej już przyszłości wywierać będzie olbrzymi wpływ na stosunki mię­dzy narodami pod względem ekonomicznym, politycznym, socjalnym i w ogóle cywilizacyjnym. Autorytet naukowy jaki po­siadał Drzewiecki przyczynił się do powstania pierwszego Instytutu Aerodynamicznego w Saint Cyr pod Wersalem.

W latach 1909-1913 pracował nad samoczynną równowagą płatowca, opatentowując w 1909 r. we Francji samolot samostateczny o oryginalnej kon­strukcji w układzie kaczki, zwany z francuska ”Canard”. Z modelem wykonanym w skali l : 10 prowadził badania w tunelu aerodynamicznym Eiffla w Paryżu. W 1912 r. według jego patentu samolot zbudowała paryska firma R. Ratmanoff. Publicznie demonstrowany był po raz pierwszy jesienią 1912 r. na IV Między­narodowym Salonie Lotniczym w Paryżu wzbudzając duże zainteresowanie. W 1913 r., przeprowadzono z nim próby w lo­cie. Jednakże ze względu na niekonwencjonalny system sterowania, piloci nie­chętnie latali na tym samolocie. Zmodyfikowana na jesieni 1913 r. jego nowa wersja poddana została próbom w locie w czerwcu 1914 r. Jedna z nich (18.06.1914 r.) zakończyła się katastrofą, pilot oblatujący zginął. Wybuch I wojny świa­towej przerwał dalsze prace konstrukcyjne nad samolotem-kaczką.

W 1913 r. za zasługi dla lotnictwa Stefan Drzewiecki otrzymał tytuł honorowego członka Chambre Syndicale des Industries Aéronautiąues. Przez szereg lat był także wiceprezesem Aeroklubu Francji, co było niezwykłym uho­norowaniem dla cudzoziemca, tym bardziej, że Drzewiecki, uważając się za Po­laka, zawsze swoją polskość manifestował.

W okresie międzywojennym, obok prac teoretycznych, zajmował się pracami konstrukcyjnymi. Na podstawie swej teorii śmigła obliczył i skonstruo­wał oryginalne silniczki wiatrakowe o nastawnych łopatkach i samoczynnie re­gulowanej prędkości obrotowej, których patent zakupiło francuskie Ministerstwo Wojny. Jako wiatraczki oznaczone SD, służyły w samolotach do napędzania prądnic zasilających radiostacje pokładowe, instalacje świateł oraz urządzenia sygnalizacyjne. W Polsce zainstalowane one były m. in. na samolotach Potez XXV, PWS, Lublin. W dalszym ciągu pracował także nad udoskonale­niem śmigła. W latach 1926-1929 skonstruował śmigło o łopatach nastawnych. Równocześnie zajmował się zagadnieniem turbin szybkobieżnych Francissa i Kaplana.

W 1930 r., mimo 86 lat, zaczął poważnie interesować się energią ato­mową, przystąpił do opracowania studium, w którym podawał podstawowe rów­nania fizyki oparte o teorię atomową.

Mieszkając stale we Francji, utrzymywał żywy kontakt z krajem, lu­bił gdy odwiedzali go Polacy, wspominał o chęci zobaczenia wolnej Polski. W czasie jednego ze spotkań z prof. Czesławem Witoszyńskim w Paryżu prze­kazał na jego ręce poważny dar pieniężny na budowę Instytutu Aerodynamicz­nego w Warszawie. W grudniu 1927 r. powstało w Warszawie Towarzystwo Po­pierania w Polsce Badań Naukowych z Dziedziny Lotnictwa im. Profesora Ste­fana Drzewieckiego. W 1928 r. Ogólne Zgromadzenie Ligi Obrony Powietrznej Państwa nadało mu godność honorowego członka LOPP.

Ste­fan Drzewiecki zmarł 23.04.1938 r. w Paryżu, gdzie został pochowany. W te­stamencie zapisał Polsce wszystkie swoje prace oraz bogatą bibliotekę. Jego imieniem nazwana została ulica w Warszawie na Okęciu.

Konstrukcje:
Drzewiecki "Rower powietrzny", 1873- 1875, śmigłowiec- mięśniolot.
Drzewiecki ”Canard”, 1913, samolot pionierski.

Galeria

  • Strona tytułowa pionierskiego dzieła Stefana Drzewieckiego: ”Des Helices Aeriennes” (Śmigła Powietrzne). (Źródła: Skrzydlata Polska nr 43/1978).
  • Strona tytułowa dzieła Stefana Drzewieckiego: ”Laboratoire d'Essais Aerodynamiques” (Laboratorium Badań Aerodynamicznych). (Źródła: Skrzydlata Polska nr 43/1978).
  • Łódź podwodna Stefana Drzewieckiego, Centralne Muzeum Wojenno-Morskie w Petersburgu. (Źródło: Witold Muratow via Wikimedia Commons).

Źródło:

[1] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1977.
[2] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze do 1939”. Tom 1. Wydawnictwo STRATUS. Sandomierz 2004.
[3] Kowalski T. J., Malinowski T "Mała encyklopedia lotników polskich". Tomik 1. Wydawnictwa Komunikacji i Łączności. Warszawa 1983.
[4] Brodzki Z. "Stefan Drzewiecki - twórca obliczeń śmigła". Skrzydlata Polska nr 43/1978.
blog comments powered by Disqus