De Havilland DH-82 "Tiger Moth", 1931
(De Havilland DH-60T "Tiger Moth", "Queen Bee")

Samolot szkolny, bezpilotowy latający cel. Wielka Brytania.
Prywatny samolot szkolny De Havilland DH-82 ”Tiger Moth” (G-AFVE). (Źródło: Copyright Krzysztof Godlewski- ”JetPhotos. Net Photo”).

W 1930 r. w brytyjskiej wytwórni lotniczej De Havilland Aircraft Company Ltd. skonstruowano samolot szkolny De Havilland DH-60T ”Tiger Moth” konstrukcji Geoffreya de Havilland. Konstrukcja samolotu została oparta na samolocie De Havilland DH-60G ”Gipsy Moth”. W nowym samolocie poprawiono sylwetkę i wprowadzono kilka ulepszeń. Do najważniejszych należało przesunięcie górnego płata do przodu, aby ułatwić skok ze spadochronem z pierwszego fotela. W tym samym celu przy obu fotelach zastosowano otwierane do dołu boki kabin. Prototyp, napędzany silnikiem rzędowym De Havilland ”Gipsy III”, został oblatany 26.10.1931 r. Prototyp wykazywał doskonałe właściwości pilotażowe, w związku z tym samolot skierowano do produkcji seryjnej pod oznaczeniem De Havilland DH-82 ”Tiger Moth” Mk.I. Samolot został dopuszczony do pełnej akrobacji, do szkolenia w ślepym pilotażu i do lądowania w przygodnym terenie.

W 1931 r. opracowano wersję DH-82A ”Tiger Moth” Mk.II, która posiadała mocniejszy silnik De Havilland ”Gipsy Major”. Był to silnik rzędowy z cylinadrami wiszącymi, co poprawiło widoczność z obu kabin. Dla utrudnienia wchodzenia samolotu w korkociąg zastosowano w nim przedłużony statecznik poziomy, natomiast część pokrycia płóciennego na kadłubie ze względów eksploatacyjnych zastąpiono pokryciem ze sklejki. Produkcję seryjną tej wersji rozpoczęto w 1933 r. Część samolotów wyposażono również w metalowe pływaki Short. Do dnia 1.09.1939 r. dostarczono do szkół i ośrodków treningowych RAF około 1000 egz. DH-82A Mk.II.Powstała również wersja samolotu bezzałogowego, kierowanego radiem DH-82B ”Queen Bee”. Zbudowano 380 egz. tej wersji. Po klęsce Francji, w czasie przygotowań do odparcia spodziewanej inwazji, w sierpniu 1940 r. przystosowano 350 samolotów ”Tiger Moth” do roli lekkich bombowców.

Produkcję seryjna samolotu De Havilland ”Tiger Moth” zakończono w 1944 r., ogółem wybudowano 8811 samolotów obu wersji, z tego 5483 w Wielkiej Brytanii (z tego 3210 egz. z licencji w zakładach Morris Motors Ltd.), a pozostałe na licencji w następujących krajach: Kanadzie- 1747 (wg innych źródeł 1523) w wersji DH-82C z mocniejszym silnikiem De Havilland ”Gipsy Major”, Australii- 1085, Nowej Zelandii- 91, Portugalii- 91, Norwegii- 37 i Szwecji- 23 (wg [1]- poza Wielką Brytanią zbudowano 2949 egz. DH-82A i DH-82C).

Samoloty ”Tiger Moth” zostały wprowadzone do szkół lotniczych Royal Air Force (RAF) w 1932 r. Był to podstawowy samolot szkolny używany w brytyjskiej Wspólnocie Narodów, na którym wyszkoliło się tysiące pilotów wojskowych. Oprócz lotnictwa brytyjskiego były stosowane również w lotnictwie: Australii, Belgii, Brazylii, Birmy, Cejlonu, Danii, Egiptu, Francji, Grecji, Hiszpanii, Holandii, Indii, Iraku, Iranu, Kanady, Litwy, Mozambiku, Norwegii, Nowej Zelandii, Pakistanu, Peru, Rodezji, RPA, Sri Lanki, Szwajcarii, Szwecji, Tajlandii i Urugwaju. Firma De Havilland Canada dostarczyła 200 samolotów ”Tiger Moth” do USAAF, gzie używano je pod oznaczeniem PT-24.

Po zakończeniu wojny, nadwyżka samolotów została przeznaczona na sprzedaż dla aeroklubów i osób prywatnych. Ten niedrogi samolot zdobył bardzo dużą popularność na rynku cywilnym. Był używany jako szkolny, sanitarny, rolniczy oraz do celów reklamowych i holowania szybowców. W połowie lat 1970-tych ok. 300 egz. DH-82A znajdowało w lotnictwie cywilnym, a posiadacze ich założyli stowarzyszenie p.n. Tiger Club. Obecnie samoloty ”Tiger Moth” używane są na całym świecie jako samoloty do latania rekreacyjnego.

W Polsce.

Jeden egzemplarz DH-82A ”Tiger Moth” zakupiono w 1934 r. dla lotnictwa polskiego. Otrzymał znaki SP-AMX. Używany był przez Instytut Badań Technicznych Lotnictwa do lotów próbnych, a później jako dyspozycyjny. We wrześniu 1939 r. widziano go podczas ewakuacji na południowy-wschód.

W 1934 r. samolot ”Tiger Moth” brany był pod uwagę w okresie poszukiwania nowego typowego sprzętu dla szkół lotniczych. Gdyby się nie pojawił udany RWD-8, jego miejsce prawdopodobnie zająłby DH-82A ”Tiger Moth”.

Samoloty ”Tiger Moth” stanowiły standardowy sprzęt do nauki podstawowego pilotażu w polskich szkołach lotniczych w Wielkiej Brytanii. Z maszynami tego typu polscy piloci zetknęli się po raz pierwszy w angielskich ośrodkach w 1940 r., m.in. w Old Sarum i East Church. Od stycznia 1941 r. znajdowały się na wyposażeniu pierwszej polskiej szkoły lotniczej- N°1 Flying Training School w Hucknall. W czerwcu 1941 r. szkołę w Hucknall zreorganizowano, pozostawiając na miejscu nowo utworzoną 25 (Polską) Szkołę Pilotażu Początkowego- N°25 (Polish) Elementary Flying Training School, składającą się z czterech eskadr tworzących dwa dywizjony. Podstawowym sprzętem były nadal DH-82A. Po wojnie, w listopadzie 1945 r., wszystkie polskie szkoły lotnicze zgrupowano w Newton. Szkolenie prowadzono tam aż do listopada 1946 r., kiedy ośrodek został zlikwidowany. Polacy przechodzili wyszkolenie na ”Tiger Moth” w szkołach angielskich, m.in. w N°15 EFTS w Carlisle oraz w południowoafrykańskiej N°62 Air School w Bloemfontaine. W okresie II wojny światowej na samolotach tego typu wyszkoliło się w Anglii 1665 polskich pilotów.

Polscy lotnicy latali na samolotach ”Tiger Moth” również w ośrodkach polskich i w jednostkach brytyjskich, w tym między innymi:
- N°2 Ferry Pilots Pool- rozprowadzanie maszyn lotem do szkół i innych jednostek,
- N°4 Service Flying Instructors School, Cambridge- szkolenie grupy polskich instruktorów,
- N°20 Maintenance Unit Aston Down- próby w locie i oblot wyremontowanych maszyn,
- N°38 Maintenance Unit Llandow- próby w locie i oblot wyremontowanych maszyn,
- N°271 Transport Squadron- przewóz poczty, ładunków i osób na terenie Wielkiej Brytanii,
- N°1 Anti-Aircraft Co-Operation Unit- współpraca z artylerią w ćwiczeniach OPL,
- N°6 Anti-Aircraft Co-Operation Unit- współpraca z artylerią w ćwiczeniach OPL,
- N°7 Anti-Aircraft Co-Operation Unit- współpraca z artylerią w ćwiczeniach OPL,
- Headquaters 25th Group (Dowództwo 25 Grupy Lotniczej)- jako maszyny służbowe polskich oficerów łącznikowych,
- Dywizjon 309- współpraca z artylerią,
- DH-82A były przydzielane do poszczególnych polskich dywizjonów, np. 300, 304, 309, 315, 317 itd, służąc do lotów służbowych, rozpoznania pogody, lotów kontrolnych itd.

W W N°2 Anti Aircraft Cooperation Unit w Gosport na samolotach w wersji DH-82B ”Queen Bee” wykonywali loty Tadeusz Góra i Ignacy Olszewski. W latach 1941-1942 Stefania Wojtulanis wykonywała loty dostawcze (ferry) samolotów ”Queen Bee”.

Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie pozyskało mocno zdewastowanego ”Tiger Motha”, który po remoncie jest eksponowany w barwach RAF z polską szachownicą i numerem T8209.

W 2007 r. samolot ”Tiger Moth” (nr T-7230) został zakupiony i sprowadzony do Polski przez Jacka Mainkę. W czasie II wojny światowej (od września 1940 r.) był używany przez Królewskie Siły Powietrzne (RAF). W 1953 r. zakończył służbę dla RAF i przez następne 30 lat stał w hangarze, by w 1983 r. dostać swoje drugie życie. Ponownie szkolili się na nim piloci, samolot brał też udział w pokazach, m.in. jako część grupy Diamond 9. Od 2001 roku T-7230 latał w małej firmie TigerFly. W Polsce samolot można zobaczyć na zlotach i pokazach lotniczych.

Konstrukcja:
Dwumiejscowy dwupłat o konstrukcji mieszanej.
Skrzydła dwudźwigarowe, drewniane, pokryte płótnem. Na górnym płacie zamontowano skrzela, a na dolnym lotki.
Kadłub kratownicowy spawany z rur stalowych, pokryty płótnem, w wersji Mk.II częściowo sklejką. Kabiny odkryte.
Usterzenie konstrukcji drewnianej, kryte płótnem.
Podwozie klasyczne stałe.

Silnik:
- prototyp i Mk.I- rzędowy De Havilland ”Gipsy III” o mocy 88 kW (120 KM),
- Mk.II- rzędowy z cylinadrami wiszącymi De Havilland ”Gipsy Major” o mocy 97 kW (130 KM) - DH-82C- rzędowy z cylinadrami wiszącymi De Havilland ”Gipsy Major” o mocy 108 kW (145 KM).

Dane techniczne DH-82A (wg [1]):
Rozpiętość- 8,94 m, długość- 7,29, wysokość- 2,68 m, powierzchnia nośna- 22,3 m2.
Masa własna- 501,5 kg, masa użyteczna- 241 kg, masa całkowita- 742,5 kg.
Prędkość max- 182 km/h, prędkość przelotowa- 145 km/h, pułap- 4200 m, zasięg- 485 km.

Galeria

  • Samolot bezzałogowy, kierowany radiem DH-82B "Queen Bee". (Źródło: via Konrad Zienkiewicz).
  • Prywatny samolot De Havilland DH-82 ”Tiger Moth” (T-7230) sprowadzony do Polski w 2007 r. przez Jacka Mainkę. (Źródło: Tomasz Hens).

Źródło:

[1] Morgała A. ”Samoloty wojskowe w Polsce 1924-1939”. Wyd. Bellona. Warszawa 2003.
[2] Cumft O., Kujawa H. K. ”Księga lotników polskich. Poległych, zmarłych i zaginionych 1939-1945”. Wydawnictwo MON. Warszawa 1989.
[3] Kubala K. ”Tadeusz Góra (1918-2010)” Lotnictwo nr 3/2010.
[4] "aeroklub nowy targ - najpiekniejsze lotnisko w Polsce"
[5] Gretzyngier R., Matusiak W. "Ignacy Olszewski. Lotniczy życiorys dowódcy Dywizjonów 302 i 308". Aeroplan nr 2/1996.
[6]
Berkowicz M. "Aviomama” O kobiecie która kochała latać". Wydawnictwo ZP. Warszawa 2009.

blog comments powered by Disqus