Blériot SPAD S-61C1, 1923

Samolot myśliwski. Francja.
Samolot myśliwski Blériot SPAD S-61C1 w barwach lotnictwa polskiego. (Źródło: archiwum).

Projekt samolotu myśliwskiego SPAD S-61C1 opracowany został we Francuskiej firmie Blériot SPAD Aeronautique. Prototyp oblatany został 6.11.1923 r (wg [1], natomiast wg [3] w 1924 r.). Na zamówienie lotnictwa polskiego opracowano wersję S-61-2. Samolot zwracał uwagę wysokimi osiągami, zgrabną sylwetką i skorupową konstrukcją kadłuba tzw. ”monocoque”.

Wg [5] zbudowano łącznie 286 samolotów SPAD S-61C1.

W Polsce.

Wkrótce po objęciu stanowiska szefa Departamentu IV Żeglugi Powietrznej przez gen. bryg. pil. obs. F. L. Léveque'a, opracowano w czerwcu 1923 r. memoriał dotyczący rozwoju lotnictwa wojskowego w Polsce. Jako typowy samolot myśliwski zalecany był Nieuport 29C1. Zamówiono jednak najnowszy typ Blériot SPAD S-61C1.

W latach 1925-1926 sprowadzono z Francji 256 (wg [5]- 250) egz. S-61C1, w tym 252 samoloty seryjne wg wzorca S-61-2, oraz osobno dostarczone: prototyp S-61SES, samolot rekordowy S-61-4, egzemplarz modelowy M-4 i samolot okazowy (łącznie 4 egz.).

Zamierzano również uruchomić produkcję licencyjną S-61. W 1924 r. zamówiono 100 samolotów S-61C1 w S.A. Francusko-Polskie Zakłady Samochodowe i Lotnicze Francopol w Warszawie. Terminy dostaw określono na 31 III-30 IX 1926 r. W lipcu 1926 r., płk pil. L. Rayski nowo mianowany szef IV Departamentu Lotnictwa wizytował wytwórnię, gdzie zastał dwa nieukończone kadłuby, podczas gdy miało być gotowych wówczas 55 kompletnych samolotów. Umowa została zerwana, a po likwidacji Francopolu materiały wraz z dokumentacją przekazano do CWL. Warsztaty miały zbudować 100 płatowców, przystępując w 1927 r. do produkcji pierwszej serii 30 egz. Wg [1]-brak dokładnych danych ile S-61C1 wyprodukowano w CWL, a następnie w PZL, przyjmuje się, że było to ok. 10 szt. Prace nad nimi zostały zakończone w 1929 r. Wg [5]- zbudowano w PZL 30 egz.

Wprowadzane od 1926 r. do pułków SPADy S-61 stały się w drugiej połowie lat dwudziestych podstawowym sprzętem myśliwskim w jednostkach lotnictwa polskiego. Używane były w następujących eskadrach 1 Pułk Lotniczy: 121, 122 EM; 3 Pułk Lotniczy: 111,112,117 (po zmianie numeracji w 131 i 132 EM); 4 Pułk Lotniczy: 123, 124 EM (po zmianach numeracji w 115 i 116, a następnie 141 i 142 EM); 11 Myśliwski Pułk Lotniczy: 113 i 114 EM; 2 Pułk Lotniczy: 121 i 122 EM (eks-113 i 114 EM z 11 MPL); Eskadra Treningowa 5 Pułku Lotniczego; Eskadra Treningowa6 Pułku Lotniczego. Były również w wyposażeniu szkół CWOL/OSL, LSSiB, CSPPL, CWTL Bydgoszcz oraz w jednostkach wydzielonych; IBTL- Esk. Ćwiczebna (Sztabowa Esk. Treningowa), PZL- Ekspozytura Centrali Odbioru, Komenda Głównego Portu Lotniczego.

Na SPADach ustalono kilka rekordów. 5. 04. 1926 r. na lotnisku fabrycznym Le Buc kpt. pil. Bolesław Stachoń na prototypie S-61-4 (wg [4]- na S-61-5) ustanowił pierwszy polski międzynarodowy rekord czasu wznoszenia na wysokość 6000 m w czasie 14'38". Natomiast 26. 08. 1926 r. już w kraju pobił własny rekord czasu wznoszenia na 6000 m w czasie 11'20,8". 10. 09 1926 r. na tym samym samolocie inż. Jerzy Widawski uzyskał średnią prędkość 255 km/h. SPADy S-61 uczestniczyły również w kilku większych imprezach i pokazach lotniczych w kraju i za granicą. Zostały wykorzystane także w listopadzie 1929 r. przy nakręcaniu zdjęć do filmu ”Gwiaździsta Eskadra”.

SPAD S-61C1 cieszył się początkowo dobrą opinią. Przyciągał wzrok zgrabną sylwetką. Estetycznie opracowany przedstawiał obraz rasowej maszyny myśliwskiej. Był szybki i zwrotny, dysponował dobrą prędkością wznoszenia. Łatwo poddawał się dobrym pilotom w akrobacji. Wkrótce ujawniły się jednak jego wady. Okazało się iż mają one nieprawidłowe właściwości pilotażowe (są zbyt nerwowe w pilotażu oraz trudno wyprowadzają się z korkociągu i z lotu odwróconego), jak również odznaczają się zbyt słabą konstrukcją. Przeprowadzone próby wytrzymałościowe wykazały, iż samoloty te mają wytrzymałość o połowę mniejszą od wymaganej.

Na zlecenie polskiego lotnictwa wojskowego firma Blériot SPAD prowadziła rozwój samolotu. Podstawowymi kierunkami działania były zwiększenie prędkości lotu i poprawa zwrotności. W tym celu zbudowano rekordowy prototyp S-61-4 z mocniejszym silnikiem LD-12 Ee, a na egzemplarzu seryjnym numer 4 (1.87) wypróbowane zostało śmigło metalowe. Samolot nr fr. 250 miał również mocniejszy silnik. W latach 1925-1926 w celu uzyskania lepszej zwrotności i poprawienia widoczności z kabiny zbudowano prototyp S-61SES (od ”sesquiplan" — półtorapłat) w układzie półtorapłata.

W 1929 r. rozpoczęto kasację samolotów S-61. W kwietniu 1931 r. na stanie lotnictwa polskiego były 72 egz. S-61 - wszystkie przeznaczone do kasacji. Ostatnie wycofano z użytku na przełomie 1931/1932 r. Do dzisiaj zachowały się jedynie w Muzeum Lotnictwa w Krakowie śmigło ze SPADa-61 i silnik Lorraine-Dietrich LD-12Eb służący do napędu samolotu.

Konstrukcja:
Jednomiejscowy dwupłat o konstrukcji drewnianej.
Płaty dwudźwigarowe. Płat górny trójdzielny, dolny dwudzielny. Pokrycie noska sklejką mahoniową, reszta płótnem.
Kadłub skorupowy, tzw. monocoque, klejony był jako całość na kopycie z trzech warstw taśm forniru tulipanowca, układanych ukośnie. Całość oklejono płótnem polakierowanym na kolor khaki. Kabina odkryta.
Usterzenie — dźwigary i żebra były ze spruce'u, pokrycie ze sklejki z tulipanowca, oklejonej płótnem.
Podwozie klasyczne, stałe.

Uzbrojenie- 2 stałe karabiny maszynowe pilota Vickers wz. 09 lub wz. 09/18 kal. 7,7 mm. W Polsce S-61 były uzbrojone w 2 bomby po 12,5 kg na wyrzutnikach konstrukcji sierż. Gustawa Pokrzywki.

Wyposażenie- rakietnica sygnałowa, aparat fotograficzny F-26, fotokarabin, inhalator tlenowy, prądnica śmigiełkowa.

Silnik- rzędowy, w układzie W: w prototypie 61.2 Lorraine-Dietrich LD-12Ew, w samolotach seryjnych LD-12Eb o mocy 331 kW (450 KM). Prototyp S-61.4 posiadał silnik LD-12Ee o mocy 353 kW (480 KM). Samolot nr fr. 250 otrzymał prawdopodobnie silnik Hispano-Suiza o mocy 368 kW (500 KM).

Dane techniczne S-61C1 (wg [1]):
Rozpiętość- 9,53 (wg [3] 9,57)m, długość- 6,98 m, wysokość- 2,90 m, powierzchnia nośna- 29,30 m2.
Masa własna- 1166 (wg [3] 1060)kg, masa użyteczna- 399 (wg [3] 510)kg, masa całkowita- 1565 (wg [3] 1570) kg.
Prędkość max- 227 lub 241 km/h, prędkość przelotowa- 132 km/h, prędkość minimalna- 97 km/h, wznoszenie- 6,69 (wg [3] 8) m/s, czas wznoszenia na wysokość 1000 m 1'58" lub 1'55", pułap- 7500 m, zasięg- (wg [3] 400) km.

Dane techniczne S-61SES (wg [1]):
Rozpiętość- 10,40 m, długość- 6,78 m, wysokość- 2,80 m, powierzchnia nośna- 30,00 m2.
Masa własna- 1221 kg, masa użyteczna- 369 kg, masa całkowita- 1590 kg.
Prędkość max- 230 km/h, wznoszenie- 7,1 m/s, pułap- 7400 m.

Galeria

  • Blériot SPAD S-61C1, plany modelarskie. (Źródło: Modelarz nr 6/1956).
  • Samolot myśliwski Blériot SPAD S-61C1 w barwach lotnictwa polskiego. (Źródło: Ryszard Kaczkowski via Skrzydlata Polska nr 7-8/1991).

Źródło:

[1] Morgała A. ”Samoloty wojskowe w Polsce 1924-1939”. Wyd. Bellona. Warszawa 2003.
[2] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939”. Tom 1. Wyd. Stratus. Sandomierz 2004.
[3] Glass A. ”Samoloty PZL 1928-1978”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1980.
[4] Malinowski T. ”Lotnicy świata”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1985.
[5] Belcarz B. ”Polskie lotnictwo we Francji 1940”. Wydawnictwo STRATUS. Sandomierz 2002.
blog comments powered by Disqus