Blériot-XI "La Manche", 1909

Samolot pionierski, szkolny, rozpoznawczy i bombowy. Francja.
Samolot pionierski Blériot-XI w zbiorach Musee de l'Air et de l' Espace, Paris- Le Bourget. (Źródło: Copyright Zbigniew Jóźwik- ”Samoloty, śmigłowce, szybowce- fotografia lotnicza”).

Słynny samolot z okresu pionierskiego lotnictwa. Konstruktorem był francuski pilot i konstruktor w jednej osobie Louis Blériot, który od 1901 r. zbudował 11 samolotów własnej konstrukcji. Wydatki przeznaczone na ich budowę doprowadziły go do bankructwa i dlatego postanowił zdobyć nagrodę londyńskiego dziennika Daily Mail za przelot kanału La Manche, obojętne w którą stronę, wysokości początkowo 500, a ostatecznie 1000 funtów szterlingów. Słynny przelot na samolocie Blériot-XI Louis Blériot wykonał 25.07.1909 r. W czasie przelotu dopomógł pilotowi padający deszcz, który chłodził rozgrzany silnik.

Samolot mimo dość prymitywnej konstrukcji, stał się protoplastą samolotu w układzie klasycznym. W 1909 r. L. Blériot ustanowił rekord prędkości- 76, 95 km/h. W 1910 r. pilot G. Chávez ustanowił światowy rekord wysokości wynikiem 2587 m. W dniu 23.09.1910 r. dokonał przelotu nad Alpami, przelatując pasmo simplońskie na wysokości 2600 m. Lot zakończył się jednak tragicznie- samolot rozbił się przy lądowaniu. Ciężko ranny pilot zmarł cztery dni później. Francuz Adolf Pegoud na samolocie Blériot-XI w dniu 21.09.1913 r. po raz pierwszy zademonstrował figurę akrobacyjną, tzw. looping (martwą pętlę).

Był najbardziej popularnym francuskim samolotem wojskowym z lat 1910-1915. Blériot-XI Militaire był jego powiększoną wersją z mocniejszym silnikiem. Louis Blériot wykazał najwięcej inicjatywy komercyjnej i już od 1910 r. produkował swego ”La Manche” w coraz to ulepszonych wersjach. Samoloty Blériot-XI użytkowały niemal wszystkie państwa europejskie; np. na lotniczych manewrach armii brytyjskiej w 1911 r. w Hendon, na 22 użyte tam samoloty- aż 14 było konstrukcjami Blériota. W 1911 r. Włochy prowadziły wojnę z Turcją o tereny położone w Afryce Północnej na obszarach dzisiejszej Libii i Tunisu. Jednostki włoskie walczące w okolicach miasta Trypolis posiadały oddział lotniczy wyposażony w 5 samolotów (jeden Etrich ”Taube”, dwa Blériot-XI, jeden Farman-VII i Nieuport ”Monoplane”) i 2 małe sterowce. 22.10.1911 r. dowódca oddziału kapitan Carlo Piazza na samolocie Blériot-XI wykonał pierwszy w historii lot w warunkach bojowych, rozpoznając ruchy wojsk tureckich w okolicy miasta Aziz.

W samoloty tego typu wyposażonych było w początkach wojny 6 eskadr francuskich, 16 brytyjskich, 6 włoskich i 2 belgijskie. Samoloty te produkowane były na licencji włoskiej firmy S.I.T.. Samoloty w wersji jednomiejscowej (B-XI-Militaire), dwumiejscowej (B-XI-2 Artillerie), trzymiejscowej (B-XI-3), użytkowane były do celów rozpoznawczych i współpracy z artylerią, ale także zabierały kilka małych bomb. Samoloty te służyły w eskadrach francuskich do połowy 1915 r., zastępowane były sukcesywnie nowszymi typami.

W Polsce.

Samoloty Blériot-XI pojawiły się na ziemiach polskich pod zaborem już w 1910 r. Na zaproszenie ZASPL przybył do Lwowa francuski pilot Grand ze swoim Blériotem, który demonstrowany był w locie i na ziemi. Zachęceni tym ziemianie z Małopolski zakupili 2 samolotów tego typu. W sierpniu 1914 r. zostały one zarekwirowane przez wojsko austriackie.

Na samolotach Blériot-XI latało bardzo wielu polskich pilotów czasów pionierskich, m.in. Henryk Segno. Własne samoloty Blériot-XI posiadali m.in:
- Czesław Zbierański- w 1910 r. zakupił w Warszawie uszkodzony samolot Blériot-XI pilota Granda, z silnikiem Anzani, po jego wzlotach na Siekierkach pod Warszawą. Wykonywał na nim loty szkolne na Polu Mokotowskim. Następnie samolot odkupił mechanik z cukrowni Borowiczki pod Płockiem,
- Michał Scipio del Campo,
- Jerzy Jankowski,
- Stanisław Supniewski- posiadał samolot produkcji WTL ”Awiata”,
- Ignacy Bajkowski- właściciel majątku Julianka w powiecie białostockim, po uzyskaniu dyplomu pilota w 1912 r. zakupił samolot Bleriot XI z zamiarem dokonania kilku wzlotów w Białymstoku.

W armii rosyjskiej na samolotach Bleriot XI wykonywali loty, m.in.:
- Bronisław Matyjewicz-Maciejewicz- ,
- Grzegorz Piotrowski-.

Warszawskie Towarzystwo Lotnicze ”Awiata” zakupiło we Francji w latach 1910-1911 5 egz. Blériot-XI do nauki pilotażu. W 1911 r. w warsztatach ”Awiaty” zbudowano na licencji 3 samoloty. Samoloty te zostały zarekwirowane przez władze carskie w 1912 r. W listopadzie 1918 r. zdobyto na zaborcach na terenach b. Kongresówki i Małopolski dwa samoloty Blériot-XI. Ostatni wykazano jeszcze w zestawieniu IWL z lutego 1919 r. Później skasowano je przeznaczając do rozbiórki. Elementy tych samolotów były składowane m.in. na lotnisku Mokotowskim w hangarze nr 13.

W 1967 r. Paweł Zołotow zbudował replikę samolotu Zołotow-Blériot-XI.

Konstrukcja:
Jedno-, dwu- lub trzymiejscowy średniopłat o konstrukcji drewnianej.
Kabina odkryta.
Podwozie klasyczne stałe.

Udźwig bomb- w wersji Blériot-XI-2- 60 kg.

Silnik- rotacyjny Gnôme o mocy 37 kW (50 KM), w wersji Blériot-XI-2 silnik Gnôme o mocy 52 kW (70 KM).

Dane techniczne Blériot-XI silnik Gnôme o mocy 37 kW (wg [1]):
Rozpiętość- 8,54 m, długość- 7,62 m, wysokość- 2,65 m, powierzchnia nośna- 14,0 m2.
Masa własna- 220 kg, masa użyteczna- 100 kg, masa całkowita- 320 kg.
Prędkość max- 70 km/h.

Dane techniczne Blériot-XI-2 (wg [3]):
Rozpiętość- 10,35 m, długość- 8,5 m, wysokość- 2,6 m, powierzchnia nośna- 25,5 m2.
Masa własna- 350 kg, masa użyteczna- 235 kg, masa całkowita- 585 kg.
Prędkość max- 106 km/h, wznoszenie- l,2 m/s, pułap- 1300 m, zasięg- 250 km, czas lotu- 3 h 30'.

Galeria

  • Samolot Blériot-XI. Obok samolotu stoi Michał Scipio del Campo (z ręką na biodrze). Pokazy w Częstochowie w 1912 r.  (Źródło: via Konrad Zienkiewicz).
  • Samolot Blériot-XI należący do WTL ”Awiata”. Przy samolocie stoi S. Supniewski. (Źródło: Banaszczyk Eugeniusz ”Pierwsze skrzydła”. Wydawnictwo MON. Warszawa 1972).
  • Na aerodromie we Lwowie w 1912 r. Michał Scipio del Campo (z prawej) wraz z inż. Edmundem Libańskim przy samolocie Blériot-XI. (Źródło: Banaszczyk Eugeniusz ”Pierwsze skrzydła”. Wydawnictwo MON. Warszawa 1972).
  • Wzlot Blériota Michała Scipio del Campo. (Źródło: Banaszczyk Eugeniusz ”Pierwsze skrzydła”. Wydawnictwo MON. Warszawa 1972).
  • Blériot-XI, plany modelarskie. (Źródło: Schier W. ”Pionierzy lotnictwa i ich maszyny”.  Wydawnictwa Komunikacji i Łączności. Warszawa 1980).

Źródło:

[1] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze do 1939”. Tom 1. Wydawnictwo STRATUS. Sandomierz 2004.
[2] Morgała A. ”Samoloty wojskowe w Polsce 1918-1924”. Wyd. Bellona; Wyd. Lampart. Warszawa 1997.
[3] Bączkowski W. ”Samoloty bombowe I wojny światowej”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1986.
[4] Banaszczyk E. ”Pierwsze skrzydła”. Wydawnictwo MON. Warszawa 1972.
[5] Olejko A. ”Narodziny lotnictwa morskiego”. Lotnictwo nr 4/2007.
[6] Januszewski S. ”Witold Jarkowski. Inżynier aeronauta- pionier lotnictwa”. Politechnika Wrocławska. Fundacja Otwartego Muzeum Techniki. Wrocław 2006.
[7] Pawłowicz F. "Model redukcyny samolotu Blériot-XI La Manche". Modelarz nr 1/1961.
blog comments powered by Disqus