Warszawskie Towarzystwo Lotnicze "Awiata"
Awiata
WTL Awiata

Hangary Awiaty na Polu Mokotowskim. Przed samolotem typu Etrich ”Taube” stoi inż. Michał Król. (Źródło: Banaszczyk Eugeniusz ”Pierwsze skrzydła”. Wydawnictwo MON. Warszawa 1972).

Pierwsze próby zorganizowania polskiego przemysłu lotniczego przypadają na rok 1910. W czerwcu 1910 r. zostało utworzone Warszawskie Towarzystwo Lotnicze ”Awiata” - mające za zadanie prowadzenie szkoły pilotów oraz warsztatów lotniczych. Organizatorami W.T.L. ”Awiata” byli Stanisław i Konstanty Lubomirscy oraz Piotr Strzeszewski.

W jesieni 1910 r. przystąpiono do budowy 8 hangarów, hali fabrycznej, budynków gospodarczych i domu mieszkalnego dla monterów. Zabudowania stanęły na północno-wschodnim skraju Pola Mokotowskiego, za terenem Wyścigów Konnych, w pobliżu skrzyżowania ul. Wawelskiej i ul. Topolowej. Oficjalne otwarcie W.T.L. ”Awiata” odbyło się 17 czerwca 1911 r. Do nauki pilotażu w latach 1910-1911 zakupiono we Francji 5 samolotów Blériot-XI, oraz w Niemczech 2 samoloty Aviatik Farman III budowane na licencji w firmie Aviatik w Miluzie (Alzacja) i 3 samoloty ”Taube” (wg [2]- Rumpler ”Taube”, natomiast wg [3]- Etrich ”Taube”).

Odręczny szkic terenu Awiaty

Odręczny szkic terenu "Awiaty" sporządzony przez Czesława Tańskiego. Oznaczenia: hangary zajęte przez: 1) Cywińskiego-Zbierańskiego, 2) Tańskiego, 3) Supniewskiego, 4) Segno (Aviatik), 5) Aviatik. Pozostałe budynki- A- klubik i mieszkanie dozorcy, B- fabryka w budowie, C- mieszkania dla monterów, D- studnia, E- wygódka. (Źródło: rys. Czesław Tański via Jungowski Edmund "O pionierach polskiej myśli lotniczej". Wydawnictwa Naukowo-Techniczne. Warszawa 1967).


Kierownikiem warsztatów został inż. Michał Król. W hangarach ”Awiaty” otrzymali miejsce na budowę swych samolotów inż. Czesław Zbierański i inż. Stanisław Cywiński oraz Czesław Tański. Towarzystwo ”Awiata”, zatrudniające 50 pracowników, w kwietniu 1911 r. uruchomiło licencyjną produkcję samolotów Farman III i Farman IV. Samolot po przekonstruowaniu otrzymał nazwę Farman-Awiata. Następnie budowano samoloty Farman VII. W 1911 r. w warsztatach ”Awiaty” zbudowano na licencji 3 samoloty Blériot-XI (wg [2]). Łącznie zbudowano ok. 8-10 samolotów Farman i Blériot-XI (wg [1]).

Samoloty Farman-Awiata i Blériot-XI używane były przez Szkołę Pilotów, a od października 1911 r. były dostarczane do Petersburga dla carskiej armii. W marcu 1912 r. władze carskie zlikwidowały W.T.L. ”Awiata”, a majątek towarzystwa przejęło carskie wojsko, tworząc na lotnisku mokotowskim filię Szkoły Lotniczej z Gatczyna k. Petersburga. Podczas ewakuacji wojsk rosyjskich przed Niemcami w 1915 r. wszystko, co się tylko dało wywieźć, wywieziono z ”Awiaty” do Rosji. Pozostały tylko hangary, które w 1918 r. przejęło polskie lotnictwo wojskowe.

Ponieważ książę Stanisław Lubomirski był fundatorem pierwszej polskiej placówki przemysłu lotniczego, powinien zająć miejsce w historii lotnictwa polskiego jako pionier tego przemysłu. Był to człowiek szlachetny, który współpracował ze swoim narodem, zgodnie z zasadą, że noblesse oblige (franc. szlachectwo zobowiązuje). Wówczas tacy ludzie często nie znajdowali zrozumienia, musieli przezwyciężać ludzką krótkowzroczność i walczyć z marnotrawstwem. Taką krótkowzroczność wykazywali jego plenipotenci i kierownicy w Towarzystwie ”Awiata”. A jednak książę Stanisław Lubomirski był tym rzadkim człowiekiem, który na przekór trudnościom pracował dla dobra kraju i narodu.

Konstrukcje:
Farman III Awiata, 1911, samolot pionierski, szkolny i rozpoznawczy.
Farman IV Awiata, 1911, samolot pionierski, szkolny i rozpoznawczy.
Farman VII Awiata, 1911, samolot pionierski, szkolny i rozpoznawczy.
Blériot-XI, 1911, samolot pionierski, szkolny i rozpoznawczy.

Galeria

  • Kierownictwo oraz goście i dziennikarze przybyli na otwarcie Towarzystwa ”Awiata”. (Źródło: Banaszczyk Eugeniusz ”Pierwsze skrzydła”. Wydawnictwo MON. Warszawa 1972).
  • Logo Towarzystwa ”Awiata”. (Źródło: Banaszczyk Eugeniusz ”Pierwsze skrzydła”. Wydawnictwo MON. Warszawa 1972).

Źródło:

[1] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze do 1939”. Tom 1. Wydawnictwo STRATUS. Sandomierz 2004.
[2] Morgała A. ”Samoloty wojskowe w Polsce 1918-1924”. Wyd. Bellona; Wyd. Lampart. Warszawa 1997.
[3] Banaszczyk E. ”Pierwsze skrzydła”. Wydawnictwo MON. Warszawa 1972.
blog comments powered by Disqus