SP-GIL, 1950
( BŻ-1 "Gil", GIL)

Śmigłowiec doświadczalny. Polska.
Śmigłowiec doświadczalny SP-GIL (BŻ-1 ”Gil”) w zbiorach Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie. (Źródło: Copyright Łukasz Sambor- ”Militarne Podróże”).
Śmigłowiec BŻ-1 ”Gil” został zaprojektowany jako pierwsza polska powojenna konstrukcja wiropłata. Konstruktorzy śmigłowca inż. Bronisław Żurakowski, dr inż. Zbigniew Brzoska i inż. Tadeusz Chyliński rozpoczęli prace projektowe w 1947 r. w Instytucie Lotnictwa. Początkowo śmigłowiec nie miał nazwy, tylko znaki SP-GIL dopiero potem, z powodu znaków rejestracyjnych, dostał nazwę GIL, a jako pierwsza konstrukcja inż. Bronisława Żurakowskiego później otrzymał oznaczenie BŻ-1. W lipcu 1949 r. doprowadzono do wstępnego montażu śmigłowca, a 14.01.1950 r. śmigłowiec był gotowy do oblatania. Po przypadkowej awarii w czasie przygotowań do pierwszego wzlotu i po naprawieniu uszkodzeń, śmigłowiec odbył swój pierwszy lot 4.04.1950 r., pilotowany przez głównego konstruktora doc. mgr. inż. B. Żurakowskiego, który nigdy przedtem nie pilotował śmigłowca.

Próby w locie przyniosły kolejne uszkodzenia śmigłowca. Dopiero po objęciu funkcji oblatywacza przez pilota Wiktora Pełkę śmigłowiec rozpoczął poprawne latanie. 14.11.1951 r. (wg [1]- we wrześniu 1951 r.) śmigłowiec ”Gil” został oficjalnie przedstawiony w locie władzom cywilnym i wojskowym. W 20.07.1952 r. w czasie Święta Lotnictwa śmigłowiec został pokazany po raz pierwszy publicznie. W 1953 r. śmigłowiec poddano modernizacji. W trakcie prób technicznych, jakie przeprowadzono ze śmigłowcem w listopadzie 1953 r., podczas wyłączania silnika została obcięta łopatą wirnika tylna część ogonowa. Spowodowało to przerwanie prób i badań do 1956 r. Do tego czasu śmigłowiec wykonał 169 lotów o łącznym czasie 20 h 21'. W latach 1954-1955 (wg [2]- w 1955 r.) śmigłowiec był eksponatem wystawionym w warszawskim Arsenale. Dopiero w 1956 r. przystąpiono do remontu i przeróbki śmigłowca w celu dalszego prowadzenia prób. Oblotu poprawionego śmigłowca dokonał 8.10.1956 r. pilot doświadczalny Wiktor Pełka.

”Gil” okazał się śmigłowcem udanym, o dobrych własnościach pilotażowych i statecznym w locie. W latach 1956-1957 wykonano na nim dalsze 185 lotów o łącznym czasie 12 h 38'. Po skasowaniu, we wrześniu 1960 r., śmigłowiec przekazano do Muzeum Techniki NOT w Warszawie, gdzie był eksponowany do grudnia 1963 r. Od tego czasu śmigłowiec znajduje się w zbiorach Muzeum Lotnictwa i Astronautyki w Krakowie. W latach 1987-1989 śmigłowiec został wyremontowany w Zakładzie Produkcji Doświadczalnej Instytutu Lotnictwa i 29.04.1989 r. nastąpiło uroczyste przekazanie śmigłowca do Muzeum.

Konstrukcja:
Dwumiejscowy śmigłowiec w układzie klasycznym.
Łopaty miały konstrukcję drewnianą, krytą sklejką.
Konstrukcja kadłuba w części kabinowej i silnikowej była kratownicą przestrzenną z rurek stalowych, natomiast belka ogonowa była sklejkową rurą. Kabina odkryta.
Śmigło ogonowe miało łopaty z tzw. drewna ulepszonego, czyli wielowarstwowego.
Podwozie trójpodporowe z kołem przednim, stałe.

Silnik- Hirth HM504A2 o mocy 74 kW (100 KM), wg [2]- o mocy 77 kW (105 KM).

Dane techniczne BŻ-1 (wg [4]):
Średnica wirnika- 8,8 m, długość- 8,5 (wg [1] i [5]- 8,6) m, wysokość- 3,0 m.
Masa własna- 510 kg, masa użyteczna- 100 kg, masa całkowita- 610 kg.
Prędkość max- 140 km/h, prędkość przelotowa- 120 km/h, prędkość optymalna- 80 km/h, wznoszenie pionowe- 2,5 m/s, wznoszenie w locie postępowym- 4,5 m/s, pułap- 2000 m, czas lotu- (wg [1] i [5]- 50').

Galeria

  • SP-GIL, rysunek w trzech rzutach. (Źródło: Skrzydlata Polska nr 33/1964).

Źródło:

[1] Krzyżan M. ”Samoloty w muzeach polskich”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1983.
[2] Glass A. ”Powstanie śmigłowca SP-GIL”. Lotnictwo nr 2/2005.
[3] Żurakowski B. ”SP-GIL - wspomnienia konstruktora”. Lotnictwo nr 2/2005.
[4] Witkowski R. ”Powrót GILa i jego dalsze loty”. Lotnictwo nr 2/2005.
[5] Praca zbiorowa ”Konstrukcje lotnicze Polski Ludowej”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1965.
blog comments powered by Disqus