S.Z.-1 (WZ-III)/S.Z.-2 (WZ-IV), 1916
(Czetyrechpłan S.Z., Czteropłat S. Z., Czetyrechpłan S.Z.-2, Czteropłat S.Z.-2)

Samolot rozpoznawczy. Polska/Rosja.
S.Z.-1 (WZ-III) na wiosnę 1916 r. w Smoleńsku. (Źródło: archiwum).
Władysław Zalewski podczas I wojny światowej odbywał służbę w 2. Parku Lotniczym wojsk rosyjskich w Warszawie. Szefem technicznym tych warsztatów był Władimir Sawielew, były pracownik fabryki Russko-Bałtijskij Wagonnyj Zawod, gdzie pracował przy budowie samolotów Sikorskiego. W połowie 1915 r. Sawielew i Zalewski nawiązali współpracę. Sawielew miał koncepcję budowy bombowca potężniejszego niż ”Ilia Muromiec”, lecz - dzięki układowi piecio- lub sześciopłata - o mniejszych rozmiarach. Zaproponował on Zalewskiemu zaprojektowanie i zbudowanie takiego samolotu.

W celu zebrania doświadczeń Zalewski w listopadzie 1915 r. opracował projekt małego jednosilnikowego czteropłata. W tym czasie 2. Park Lotniczy przeniósł się z Warszawy do Smoleńska, w związku z wycofywaniem się wojsk rosyjskich. Tam rozpoczęto budowę samolotu, który został nazwany ”Czetyrechpłan S.Z.” (Czteropłat S. Z.). Później samolot ten był oznaczony S. Z.-1, a Zalewski nazwał go WZ-III.

Do jego budowy wykorzystano części od innych samolotów: Morane-Saulnier G, Albatros, Farman. Oblatany został 23.04.1916 r. Samolot miał dobre osiągi i własności pilotażowe. Następnie samolot został przebudowany. Z S.Z.-1 został wykorzystany tylko kadłub, usterzenie i słupki między płatami. Nowy samolot, oznaczony Czetyrechpłan S.Z.-2 (Czteropłat S.Z.-2), S.Z.-2, a później nazwany przez Zalewskiego jako WZ-IV. Samolot został oblatany w październiku 1916 r. Samolot wykazał bardzo dobre własności w locie i osiągi, dorównując najlepszemu samolotowi myśliwskiemu, używanemu przez carskie lotnictwo, Nieuport 11 ”Bebe”. Planowana produkcja 20 S.Z.-2 nie doszła do skutku. Prototyp S.Z.-2 został użyty na froncie przez 4. eskadrę 4. pułku rosyjskiego lotnictwa, gdzie uległ uszkodzeniu. W celu remontu został odesłany do wytwórni Lebiediew do Petersburga. Uległ zniszczeniu podczas rewolucji w 1917 r. W 1923 r. Sawielew zbudował w ZSRR ulepszoną wersję tego samolotu.

Konstrukcja:
Dwumiejscowy czteropłat o konstrukcji drewnianej.
Płaty dwudźwigarowe, kryte płótnem, usztywnione słupkami i linkami. Płat dolny ze wzniesionymi końcami. Lotki na dwóch górnych płatach.
Kadłub o przekroju prostokątnym, drewniany, kratownicowy, wykrzyżowany drutem, kryty sklejką i płótnem. Kabiny odkryte.
Usterzenie spawane z rur stalowych, kryte płótnem.
Podwozie klasyczne stałe.

Uzbrojenie- 1 karabin maszynowy obserwatora na piramidce na drugim płacie od góry.

Silnik
S.Z.-1 (WZ-III): gwiazdowy rotacyjny Gnôme ”Lambda”, o mocy 59 kW (80 KM).
S.Z.-2 (WZ-IV): gwiazdowy rotacyjny Gnôme ”Monosoupape B-2”, o mocy 74 kW (100 KM).

Dane techniczne S.Z.-1 (WZ-III) (wg [1]):
Rozpiętość- 8,5/5,5 m, długość- 6,0 m, wysokość- 3,3 m, powierzchnia nośna- 24,0 m2.
Masa własna- 360 kg, masa użyteczna- 300 kg, masa całkowita- 660 kg.
Prędkość maksymalna- 115km/h, pułap- ponad 2000 m, czas lotu- 3h.

Dane techniczne S.Z.-1 (WZ-III) (wg [1]):
Rozpiętość- 9,3/6,5 m, długość- 6,0 m, wysokość- 3,5 m, powierzchnia nośna- 26,2 m2.
Masa własna- 430 kg, masa użyteczna- 320 kg, masa całkowita- 750 kg.
Prędkość maksymalna- 132km/h, pułap- ponad 2000 m, czas lotu- 3h.

Galeria

  • S.Z.-1 (WZ-III). (Źródło: archiwum).
  • S.Z.-2 (WZ-IV) na Mirze w listopadzie 1916 r. (Źródło: archiwum).

Źródło:

[1] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze do 1939”. Tom 1. Wydawnictwo STRATUS. Sandomierz 2004.
[2] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1977.
blog comments powered by Disqus