Warchałowski I do X, 1910-1912

Samoloty pionierskie i wojskowe. Polska/Austro-Węgry.
Samolot Warchałowski II po modyfikacji płata i zmianie silnika. (Źródło: archiwum).
Na początku 1910 r. inż. Adolf Warchałowski opracował projekt samolotu, który był licencyjną wersją samolotu Farman-III. Zastosował w nim płat wzorowany na kształcie płatów samolotu Etrich ”Taube”, oraz zmodyfikował podwozie. Wiosną 1910 r. firma Autoplan zbudowała pierwszy tak zmodyfikowany samolot, nazwany Autobiplan Warchałowski-”Vindobona II” lub Warchałowski I. Został oblatany 9 maja 1910 r. przez A. Warchałowskiego. Silnik Gnôme ”Omega” o mocy 36,8 kW (50 KM). Samolot poddawany był modyfikacjom mającym na celu usztywnienie komory płatów.

W latach 1910-1911 wytwórnia Autoplan zbudowała około 15 egzemplarzy samolotów Warchałowskiego w 10 wersjach.

Wersja Warchałowski II oblatana 29.05.1910 r. Posiadała drobne zmiany konstrukcyjne, między innymi mniej zaokrąglone końcówki górnego płata, oraz dodatkową osłonę na nogi pilota. W samolot zmodyfikowano kadłub i ster kierunku, a silnik Gnôme ”Omega” o mocy 36,8/ 40,4 kW (50/ 55 KM) zastąpiono silnikiem Daimler o mocy 47,8/ 51,5 kW (65/ 70 KM). Po przebudowie oznaczano go jako Warchałowski II bis. W dniach 5-17.06.1910 r. A. Warchałowski brał udział w Mityngu Lotniczym w Budapeszcie na samolotach Warchałowski I i Warchałowski II. Na mityngu tym zajął trzy trzecie miejsca w konkurencjach: przelotu, prędkości minimalnej i startu, oraz uzyskał prędkość maksymalną 63 km/h, czas lotu 1 h 13 min. oraz wykonał przelot 75 km. Na samolocie Warchałowski II konstruktor wykonał 18.08.1910 r., jako pierwszy, lot nad Wiedniem oraz przeleciał 110 km, natomiast 18.09.1910 r. ustanowił austriacki rekord wysokości- 460 m. Został rozbity 10.06.1911 r.

Wersja Warchałowski III oblatana 31.10.1910 r. Silnik Daimler o mocy 47,8/ 51,5 kW (65/ 70 KM). Na samolocie tym konstruktor ustanowił 17.12.1910 r. austriacki rekord czasu lotu z pasażerem- 2 h 17 min.

Wersja Warchałowski IV (”Autobiplan Wojskowy I”), oblatana 19.03.1911 r. Sterowany wolantem i wyposażony w małą kabinkę. Silnik Daimler o mocy 47,8/ 51,5 kW (65/70 KM). Zbudowany na zamówienie wojskowe. W dniach 1-18.05.1911 przeszedł próby odbiorcze dla wojska, min. 8.05.1911 r. konstruktor wykonał lot z obciążeniem 300 kg, trwający 2 h 15 min, spełniając postawione mu wymagania. Samolot został przyjęty przez armię austriacką.

Wersja Warchałowski V (”Vindobona Wyścigowy”), oblatana przez konstruktora 7.06.1911 r. Dalszy rozwój samolotu Warchałowski IV. Posiadał wolant, podstawowe przyrządy pokładowe, pojedynczy ster kierunku i oprofilowaną kabinę załogi. Silnik Gnôme ”Omega” o mocy 36,8/40,4 kW (50/55 KM). Zbudowano 2 egzemplarze. Dwa samoloty Warchałowski V zajęły czołowe miejsca w l Mityngu Lotniczym w Wiener-Neustadt (11-18.06.1911). 9.08.1911 r. na samolocie zaopatrzonym w reflektory został wykonany nocny lot nad Wiedniem.

Wersja Warchałowski VI różniła się znacznie od poprzednich typów. W samolocie tym kabina, zbiornik paliwa i silnik zostały przesunięte do przodu, zastosowano pojedyncze usterzenie poziome, kabinę wyposażono w podstawowe przyrządy pokładowe. Silnik Daimler o mocy 47,8/51,5 kW (65/70 KM). W sierpniu i wrześniu 1911 r. zbudowano 3 egz. Na samolocie tym w sierpniu i wrześniu 1911 r. konstruktor uczestniczył w ćwiczeniach wojskowych. Jeden egzemplarz został rozbity przez J. Sablatniga 1.10.1911 r., drugi egzemplarz inż. Sablatnig rozbił 19.08.1911 r. podczas próby lotu okrężnego wokół dolnej Austrii, osiągając prędkość przelotową 106 km/h.

Wersja Warchałowski VII zbudowana w sierpniu 1911 r. Silnik Anzani o mocy 58,8 kW (80 KM) (lub Daimler o mocy 47,8/ 51,5 kW (65/ 70 KM). Wariant Warchałowski VII bis, silnik Werner-Pfleiderer Hieronimus o mocy 62,5 kW (85 KM).

Wersja Warchałowski VIII, 1911, zbudowana w 3 egz. Silnik Gnôme o mocy 51,5 kW (70 KM) lub Anzani o mocy 58,8 kW (80 KM). 24 sierpnia 1911 r. inż. Sablatnig dokonał lotu okrężnego wokół dolnej Austrii, pokonując odległość 345 km z prędkością 110 km/h. W I Austriackim Tygodniu Lotniczym (1-8.10.1911 r.) wzięli udział Adolf i Karol Warchałowscy oraz Sablatnig na dwóch samolotach Warchałowski VI oraz dwóch Warchałowski VIII, uzyskując sześć pierwszych nagród za najlepsze wyczyny w poszczególnych dniach.

Wersja Warchałowski IX, oblatana w październiku 1911 r. Silnik Werner-Pfleiderer Hieronimus o mocy 62,5 kW (85 KM). 30.10.1911 r. Adolf Warchałowski pobił międzynarodowy rekord długotrwałości lotu z trzema pasażerami- 45 min 6 s, a 21 grudnia 1911 r wykonał 15-minutowy lot z pięcioma pasażerami.

Wersja Warchałowski X, oblatany 1.05.1912 r. Dalszy rozwój samolotu Warchałowski IX. Nie była to konstrukcja Warchałowskiego, lecz inż. Sablatniga. Zbudowano 1 egz. na konkurs armii austriackiej pod nazwą Sablatnig Wojskowy.

Konstrukcja:
Dwumiejscowy dwupłat o konstrukcji drewnianej.
Płaty dwudźwigarowe, prostokątne, usztywnione słupkami i drutami, kryte płótnem. Sprężyście wychylane końcówki górnego płata typu zanonia macrocarpa służyły jako lotki.
Kadłub kratownicowy bez pokrycia, w późniejszych samolotach z kabiną odkrytą.
Usterzenie podwójne, później pojedyncze. Usterzenie poziome w postaci steru wysokości z przodu kadłuba i stateczników z tyłu kadłuba.
Podwozie klasyczne stałe.

Silnik:
- Warchałowski l, II i V- gwiazdowy rotacyjny Gnôme ”Omega” o mocy nominalnej 36,8 kW (50 KM) i mocy startowej 44 kW (55 KM),
- Warchałowski II-bis, III, IV, VI i VII- rzędowy Daimler, o mocy startowej 51 kW (70 KM) i mocy nominalnej 48 kW (65 KM),
- Warchałowski VIII- gwiazdowy Anzani o mocy nominalnej 59 kW (80 KM),
- Warchałowski VII-bis i IX- Werner-Pfleiderer Hieronimus o mocy nominalnej 62,5 kW (85 KM) i mocy startowej 70 kW (95 KM). Śmigło pchające.

Dane techniczne (mniejsze masy i prędkości odnoszą się do wersji z silnikiem 36,8 kW (50 KM), średnie - do wersji z silnikiem 47,8 kW (65 KM), a największe - do wersji z silnikiem 58,8- 62,5 kW (80- 85 KM):
Rozpiętość- 12,0- 13,0 m, długość- 12,8- 13,7 m, wysokość- 3,5 m, powierzchnia nośna- 38,0- 42,0 m2.
Masa własna- 400- 500 kg, masa użyteczna- 180- 300 kg, masa całkowita- 580- 800 kg.
Prędkość max- 63- 82- 115 km/h, prędkość przelotowa- 50- 60- 85 km/h, prędkość minimalna- 35- 40- 50 km/h, wznoszenie- 1,0 m/s, pułap- 1000 m, zasięg- 200- 250 km.

Galeria

  • Adolf Warchałowski przygotowuje się do lotu z księżną Augustą. (Źródło: archiwum).
  • Samolot Warchałowski II w pierwszym wariancie. (Źródło: archiwum).
  • Samolot Warchałowski III po rekordowym locie 27.12.1910 r. (Źródło: archiwum).
  • Samolot Warchałowski IV podczas prób w maju 1911 r. (Źródło: archiwum).
  • Samolot Warchałowski VII w locie. (Źródło: archiwum).
  • Samolot Warchałowski IX. (Źródło: archiwum).

Źródło:

[1] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1977.
[2] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze do 1939”. Tom 1. Wydawnictwo STRATUS. Sandomierz 2004.
[3] Bąk Z. "Adolf Warchałowski na tle epoki pionierów lotnictwa". Aeroplan nr 3/2010.
blog comments powered by Disqus