WWS-1 "Salamandra", 1936

Szybowiec treningowy. Polska.
Szybowiec treningowy WWS-1 ”Salamandra”. (Źródło: via Piotr Piechowski).
Szybowiec treningowy WWS-1 ”Salamandra” został zaprojektowany przez inż. Wacława Czerwińskiego w 1936 r. i zbudowany w Wojskowych Warsztatach Szybowcowych w Krakowie z przeznaczeniem dla Obozu Szybowcowego w Ustjanowej, jako treningowy szybowiec przejściowy. Była to pierwsza konstrukcja W. Czerwińskiego zaprojektowana w tych warsztatach, po jego przejściu z Warsztatów Szybowcowych ZASPL we Lwowie. Prototyp został oblatany w lecie 1936 r. i po przejściu prób wszedł do produkcji seryjnej. Produkcie seryjną szybowca ”Salamandra” prowadziły WWS Kraków (ok. 80 egz.), a od 1937 r. Lwowskie Warsztaty Lotnicze (40 egz.) i Śląskie Warsztaty Szybowcowe (wg [4]- ok. 20 egz., wg [5]- 65 egz.). Łącznie do 1939 r. zbudowano ok. 150 egz. (wg [4, natomiast wg [5]- ok. 180 egz.).

”Salamandra” była dobrym szybowcem przejściowym, umożliwiającym nawet wykonywanie lotów żaglowych w słabej termice. Szybowce ”Salamandra” użytkowała również Szkoła Szybowcowa w Bezmiechowej oraz szkoły w Pińczowie, Tęgoborzy i Sokolej Górze. W 1938 r. ”Salamandry” weszły do użytku również w innych szkołach szybowcowych i stały się podstawowym szybowcem przejściowym polskiego szybownictwa. Na szybowcu Salamandra w 1937 r. (wg [4]- 22.08.1938 r.) pilot Burak wykonał na lotnisku Brasław koło Wilna ponad lot żaglowy trwający 11 h 15 min.

”Salamandry” były produkowane z licencji w Jugosławii (kilka egz.). Eksportowano je do Estonii (1 egz.). W końcu 1937 r. katowicki okręg LOPP ofiarował skautom węgierskim jedną ”Salamandrę”. Jedna została zakupiona przez Finów w sierpniu 1939 r. Używano ją do roku 1962, po czym trafiła do muzeum lotnictwa w Vantaa.

W 1937 r. jedna ”Salamandra” została wyeksportowana do Francji. Albert Mangeot dobudował nowy kadłub z usterzeniem pionowym do skrzydeł ”Salamandry” uszkodzonej przy lądowaniu. Dokumentację ulepszył Jakub Jarlaud w warsztatach Sport Aerienne. W 1945 r. został oblatany prototyp tego szybowca oznaczonego SA.103 ”Emouchet”, następnie wyprodukowano 150 egz. W 1950 r. powstała wersja SA.104 ”Emouchet” (100 egz). W 1959 r. jeden egzemplarz ”Emouchet” został wyposażony w dwa silniki pulsacyjne Escopette. Był to pierwszy w świecie odrzutowy motoszybowiec. W 1948 r. oblatano dwumiejscową wersję ”Eider” z miejscami w tandem, nie produkowana seryjnie.

We wrześniu 1939 r. większość ”Salamander” uległa zniszczeniu, tylko nieliczne zostały przejęte przez Niemców i przekazane dla lotnictwa Chorwacji (wg [5]- 20 egz.). Prawdopodobnie kilka egz. zdobytych w Polsce Niemcy wykorzystali do prób. Po zajęciu Lwowa w 1939 r. przez wojska sowieckie, w Lwowskich Warsztatach Szybowcowych, przemianowanych na Płaniernyj Zawód nr 5 Ossoawichima, zostało zbudowanych 10 Salamander, które wraz z czterema Salamandrami pozostawionymi w hangarze Aeroklubu Lwowskiego przejęło lotnictwo sowieckie i użytkowało je w 1940 r. na swych szybowiskach. W 1943 r. inż. Witold Kasprzyk uruchomił seryjną produkcję ”Salamander” w Rumunii w warsztatach szkoły szybowcowej w Sinpetru (wg [5]- zbudowano 20-40 egz.). W 1943 r. pilot rumuński G. Braescu wykonał na ”Salamandrze” lot trwający 23 h. Były używane jeszcze wiele lat po wojnie.

Jeden egz. ”Salamandry” został przechowany przez Polaków przez całą okupację w Goleszowie. Po naprawie w warsztatach Instytutu Szybownictwa w Bielsku, szybowiec był używany od grudnia 1945 r. do sierpnia 1948 r. Służył on również jako egzemplarz wzorcowy do podjętej przez IS produkcji powojennej wersji tego szybowca IS-A ”Salamandra”. Pomiary inwentaryzacyjne elementów wykonał inż. Józef Niespał w Warsztatach IS w Białej. Po skasowaniu szybowiec został przekazany do magazynów Muzeum Komunikacji w Pilawie, skąd przez Wrocław trafił w grudniu 1963 r. do zbiorów Muzeum Lotnictwa i Astronautyki w Krakowie.

W 1948 r. Wacław Czerwiński zrekonstruował ”Salamandrę” w Kanadzie pod nazwą DH ”Sparrow”, następnie zbudował jej dalsze rozwinięcie ”Robin”. Na ”Salamandrze” było wzorowanych kilka szybowców, np. jugosłowiańskie Soštarić / UTVA "Čavka" i Soštarić "Roda", węgierski K-02 "Szellő" oraz fińske Sisilisko i PIK-5.

Około 2002 r. Klub Miłośników Zabytkowych Szybowców w Polsce (VGC Poland) rozpoczął własnymi siłami budowę w Gliwicach repliki szybowca WWS-1 ”Salamandra”.

Konstrukcja:
Jednomiejscowy górnopłat zastrzałowy o konstrukcji drewnianej.
Płat o obrysie prostokątno-trapezowym, dzielony, jednodźwigarowy ze skośnym dźwigarkiem pomocniczym, podparty zastrzałami z rury stalowej. Keson sklejkowy do dźwigarów. Część zadźwigarowa kryta płótnem. Lotką bezszczelinowa.
Kadłub ze sklejki i dwubelkową częścią tylną wykrzyżowaną drutami i usztywnioną linkami mocowanymi do płata. Kabina odkryta.
Statecznik poziomy podparty zastrzałami z rurki stalowej. Stateczniki kryte sklejką, stery płótnem.
Podwozie płozowe.

Dane techniczne WWS-1 (wg [4]):
Rozpiętość- 12,5 m, długość- 6,45 m, wysokość- 2,3 m, powierzchnia nośna- 16,9 m2.
Masa własna- 110 kg, masa użyteczna- 80 kg, masa całkowita- 190 kg.
Prędkość dopuszczalna nurkowania- 150 km/h, prędkość minimalna- 38,5 km/h, doskonałość przy prędkości optymalnej 56 km/h- 15,2 (wg [5]- 16,5), opadanie minimalne przy prędkości ekonomicznej 48 km/h- 0,81 (wg [5]- 0,83) m/s.

Galeria

  • Szybowiec treningowy WWS-1 ”Salamandra”. (Źródło: via Konrad Zienkiewicz).
  • WWS-1 ”Salamandra”, rysunek w trzech rzutach. (Źródło: via Konrad Zienkiewicz).

Źródło:

[1] Krzyżan M. ”Samoloty w muzeach polskich”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1983.
[2] Jezierski Z. ”Budujemy PWS-101”. Przegląd Lotniczy Aviation Revue nr 1/2006.
[3] Marszałkiewicz J. ”Z Polski dla Finlandii”. Lotnictwo z szachownicą nr 10.
[4] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1977.
[5] ”Vintage Glider Club in Poland”.
[6] "Salamandra i jej zagraniczni krewni". Polska Technika Lotnicza. Materiały Historyczne nr 39 (2/2008).

blog comments powered by Disqus