Wróblewski (Salvez) Gabriel / Piotr / Edward
Towarzystwo Samolotów i Śmigieł Wróblewski
Lyońskie Towarzystwo Budowy Samolotów Wróblewski

Gabriel i Piotr Wróblewscy przed samolotem W-1, 1910 r. (Źródło: Skrzydlata Polska nr 4/1990).

Piotr, Gabriel i Edward byli synami Adama Edwarda Wróblewskiego i Marii Klaudyny Klotyldy z domu Belouze. Ich ojciec opuścił Warszawę w 1984 r. Studia medyczne, rozpoczę­te na Uniwersytecie Warszawskim, kontynuował w Paryżu.

Piotr uro­dził się 30.10.1886 r. w Mamers koło Havru. Uzyskał wykształcenie tech­niczne. Pracę zawodową podjął ja­ko inżynier- konstruktor w przedsiębiorstwie żeglugowym, a następ­nie pracował w zakładach Caillard w Havrze.

Gabriel przy­szedł na świat 17.07.1888 r., również  w Mamers koło Havru. Z zawodu był mechani­kiem. W latach 1908- 1910 praco­wał w Havrze, w warsztacie Louis Molona- pioniera automobilizmu i lotnictwa.

Edward urodził się w Havrze 5.12.1893 r. Był inżynie­rem elektrykiem.

Piotr i Gabriel, występujący we Francji także pod pseudonimem Salvez, przeszli do dziejów tech­niki lotniczej jako konstruktorzy samolotów jednopłatowych o kadłu­bie z rur stalowych, spawanych, z których ostatni otrzymał zapewne chromononiklowy pancerz o grubo­ści 2,5 mm, chroniący silnik i kabinę załogi. Określono te samoloty mianem samolotów typu W, na­dając odpowiednią numerację kolej­nym egzemplarzom (od W-1 do W-5). Tradycję tę kontynuował Edward (samoloty W-6 i W-7). Sa­moloty od W-1 do W-5 stanowiły w istocie rozwinięcie pierwszego. Różnice dotyczyły instalowanych silników i takich szczegółów kon­strukcyjnych, jak kształty kadłuba, powierzchnie i obrysy usterzenia oraz płata nośnego. Konsekwentnie rozwijano przy tym model szybkie­go samolotu jednopłatowego o du­żym udźwigu, opartego na metalo­wej konstrukcji, wzorowanego pod względem układu na samolocie ty­pu Levavasseur ”Antoinette”.

Właściwym twórcą rodziny sa­molotów typu W był inż. Piotr Wróblewski. Gabriel był mechani­kiem i pilotem oblatywaczem (li­cencję pilota z numerem 891 uzy­skał w Lyonie 25.05.1912 r.). Pierwszy samolot W-1 zbudowano w 1910 r. Była to udana konstrukcja. Do tego samolotu Piotr Wróblewski obliczył i zbudował oryginalne dwułopatowe, drewniane śmigło o średnicy 2,4 m. W tym samym roku Piotr Wróblewski opracował projekt aparatu (samolotu) dwuśmigłowego, który został objęty ochroną wynalazczą  we francuskim Urzędzie Patento­wym. W 1910 r. powstała ulepszona wersja samolotu W-1, oznaczona jako W-2.

Udane loty samolotu W-2 spowodowały, że bracia pozyskali współpracę gru­py lyońskich przemysłowców. Wśród nich znalazł się Joseph Berthaud- mechanik i konstruktor, właściciel fabryki maszyn włókienniczych w Lyon- Villeurbanne. Berthaud uru­chomił w swym przedsiębiorstwie Wydział Lotniczy. Śmigła i jedno­płaty W. Piotr znalazł się w fir­mie Ambérieu- Aviation, gdzie Berthaud zaproponował mu stanowisko konstruktora, dostarczając środków do rozwinięcia samolotu. Gabriel za­trudniony został jako mechanik i pilot oblatywacz.

W 1911 zbudowano w fir­mie Ambérieu- Aviation następną, bardzo udaną wersję samolotu W-3 (inaczej Berthaud-W, wg [2]- Berthaud W-II). Z początkiem 1912 r. powstały kolejne wersje rozwojowe: samolot oznaczany także mianem W-3 oraz zmodyfikowany samolot W-4. W 1912 r. bracia zbudowali w Mâcon hangar i tam prowadzili intensywne próby sa­molotu W-4 w locie, być może już z drugim jego egzemplarzem zbudowanym pod koniec 1912 r.

W tym okresie istniało już Towarzystwo Samolo­tów i Śmigieł Wróblewski. Brak informacji, jak układała się wów­czas współpraca z Berthaudem. W każdym razie był to czas, w któ­rym Wróblewscy, borykając się z poważnymi problemami finansowy­mi, ciągle szukali nowych kontak­tów. Ich celem było wylansowanie nowej konstrukcji dla armii. W 1913 w Lyonie zaprezentowano samolot W-4 płk. Renauldowi - do­wódcy 3 grupy aeronautycznej. W następstwie por. Villa sporządził raport dla Ministerstwa Wojny, stwierdzając przydatności samolotu braci Wróblewskich dla lotnic­twa wojskowego.

Na przełomie lat 1913 / 1914 w wytwórni Ambérieu- Aviation został zbudowany opancerzony samolot wojskowy Wróblewski Berthaud W-5 (wg [2]- oznaczony jako W-IV (M)- litera M oznaczała ”militaire”, czyli wojskowy, natomiast w [1]- oznaczony został jako Wróblewski II). Niestety podczas pierwszego lotu 1.03.1914 r. (wg [2]- 2.03.1914 r.) nagle urwało się lewe skrzydło. Samolot runął na ziemię i wpadł do położonego obok hangaru wy­robiska żwiru o głębokości 30 m. Bracia Piotr i Gabriel zmarli w wyniku odniesionych obrażeń. Pogrzeb braci Wróblewskich w Lyon- Ambérieu przybrał formę manifestacji. Wokół trumien sta­nęli przedstawiciele władz miej­skich, stowarzyszeń sportowych, handlowych, przemysłowych, liczni delegaci władz wojskowych, piloci, współpracownicy z wytwórni w Ambérieu. Podkreślano wówczas, że zginęli oni na polu chwały- dla pod­boju przestrzeni powietrznej. Po­brzmiewały akcenty narodowo- pa­triotyczne. Czuło się powiew nad­ciągającej wojny. W  1915 r., odwie­dził Ambérieu prezydent Republiki Francuskiej- Raymond Poincare. Z tej okazji przywołano pamięć bra­ci Piotra i Gabriela Wróblewskich, którzy zginęli pracując dla wielko­ści Francji.

Bracie Wróblewscy stworzyli linię rozwojową bardzo udanych samolotów o konstrukcji metalowej. Związali się z tym kierunkiem poszukiwań, który do­prowadził do wykształcenia się sa­molotu jako narzędzia walki. Oka­zali się prekursorami opancerzenia aparatu latającego, a w przyszłości zapewne i jego uzbrojenia. Stworzyli interesujący i udany typ szybkiego samolotu, o dużym udźwigu. Niestety kres jego linii rozwojowej położyła katastrofa.

Edward Wróblewski również uczestniczył w pracach nad samolotami serii W-1- W-5. Pod­czas I wojny światowej konty­nuował ich dzieło, próbując zbu­dować w Lyonie ciężki samolot bombowy. W 1915 r., opracował projekt sa­molotu dwuśmigłowego W-6. Był to powrót do koncepcji układu samolotu opatentowanego przez Piotra w 1910 r., a którego budowę zarzucono. Kłopoty z uzy­skaniem silników sprawiły, że próba budowy samolotu nie powiodła się.

4.04.1916 r. Edward Wróblew­ski złożył wniosek o objęcie ochro­ną wynalazczą rozwiązania teleperyskopu lub aparatu optycznego dla samolotów. Opis przesłał m. in. do Ministerstwa Wojny. Lotnictwo wojskowe zainteresowało się propo­zycją Edwarda i umożliwiło mu prowadzenie prób z jego celowni­kiem optycznym na lotnisku.

W 1917 r. powstał pro­jekt budowy ciężkiego samolotu bombowego W-7 o silnym uzbrojeniu. Samolot realizował w firmie Lyońskie Towarzystwo Budowy Sa­molotów Wróblewski. Z konstrukcją tego sa­molotu wiąże się patent uzyskany we Francji przez Delphina Raimonda i Edwarda Wróblewskiego na rozwiązanie mechanizmu sterowa­nia śmigłami, o zmiennej prędkości obrotowej, dla samolotów dwusilni­kowych (nr 495029, zgłoszony 11.07.1917 r., wydany 15.06.1919 r.). Brak zainteresowania ciężkimi samolotami bombowymi ze strony lotnictwa francuskiego oraz kłopoty z pozyskaniem silników o odpowiedniej mocy, spowodowały przerwanie prac na budową samolotu.

O zaintere­sowaniach konstrukcyjnych Edwarda mogą świadczyć nie tylko prace lotnicze,  ale również zbudowany przez niego w 1921 r. własny samochód osobowy.

Edward Wróblewski zmarł w 1940 r.

Konstrukcje:
Wróblewski Berthaud W-1/ W-2 / W-3 / W-4, 1910, samolot pionierski.
Wróblewski- samolot dwuśmigłowy, 1910, projekt samolotu pionierskiego.
Wróblewski Berthaud W-5 / W-IV (M), 1914, samolot wojskowy.
Wróblewski W-6, 1915, projekt samolotu bombowego.
Wróblewski W-7, 1917, projekt samolotu bombowego.

Galeria

  • Gabriel Wróblewski. (Źródło: archiwum).

Źródło:

[1] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1977.
[2] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze do 1939”. Tom 1. Wydawnictwo STRATUS. Sandomierz 2004.
[3] Januszewski S.  „Samoloty ze znakiem W”. Skrzydlata Polska nr 4 i 5 /1990.
blog comments powered by Disqus