THK
Türk Hava Kurumu Ucak Fabrikasi
MKEK

Po klęsce Polski w Wojnie Obronnej we Wrześniu 1939 roku wielu polskich konstruktorów i specjalistów lotniczych znalazło się poza granicami kraju, głównie we Francji i Wielkiej Brytanii. Dotyczyło to również pracowników Doświadczalnych Warsztatów Lotniczych, którzy trafili do różnych ośrodków przemysłu lotniczego naszych sojuszników. Inż. Jerzy Wędrychowski, były dyrektor DWL, czynił starania dla zachowania dotychczasowych zgranych zespołów konstrukcyjnych i zatrudnienia większości byłych specjalistów z DWL w jednym miejscu. Po wojnie dałoby to możliwość niezwłocznego przystąpienia do pracy nad projektowaniem nowych samolotów dla odbudowywanego lotnictwa polskiego.

Starania inż. Wędrychowskiego podjęte we Francji, w Wielkiej Brytanii, a także w Jugosławii zakończyły się niepowodzeniem. Dopiero na początku 1941 r. pojawiła się szansa na zatrudnienie większej ilości polskich specjalistów lotniczych w Turcji. W porozumieniu z kierownictwem Tureckiej Ligi Lotniczej (Türk Hava Kurumu, THK) zamierzano zorganizować na lotnisku Etimesgut (wg [3]- Estimestgut) pod Ankarą fabrykę lotniczą Türk Hava Kurumu Ucak Fabrikasi (THK) oraz biuro konstrukcyjne. Polskie samoloty były dobrze znane w tym kraju (w 1936 r. Turcja zakupiła dla swojego lotnictwa polskie myśliwce PZL P-24), więc tamtejsze władze chętnie przystały na ofertę współpracy i w kolejnych latach przez nowo zbudowaną fabrykę, której dyrektorem został Jerzy Wędrychowski, przewinęło się w sumie 35 Polaków. Z Wielkiej Brytanii przybyli inż. Leszek Dulęba, Józef Dziewoński, Józef Lekszycki, Jerzy Lewczuk, Stanisław Rogalski i Jerzy Teisseyre. Wkrótce także przyjechali z Francji inż. inż. Andrzej Anczutin, Zbigniew Arndt, Jerzy Bełkowski i Franciszek Janik. Intensywne działanie grupy polskiej, liczącej średnio 25 osób, trwało od maja 1941 r. do czerwca 1946 r.

W początku 1941 r. rozpoczęto przygotowanie rysunków do produkcji licencyjnej samolotu szkolnego Miles ”Magister” na licencji brytyjskiej, stosowanego w szkołach pilotów wojskowych i Ligi. Ogółem wyprodukowano około 60 samolotów Miles ”Magister”, kilkadziesiąt szybowców szkolnych THK-4 (wersja radzieckiego szybowca US-4), kilkanaście szybowców szkolnych THK-7 (wersja radzieckiego szybowca PS-2), kilka szybowców szkolnych dwu THK-9 (wersja radzieckiego szybowca Szeriemietjew Sz-5) oraz parę szybowców akrobacyjnych THK-8 (wersja niemieckiego szybowca ”Habicht”).

Wykonano ponadto również 5 konstrukcji własnych. Szybowiec transportowy THK-1, treningowy samolot akrobacyjny do ćwiczeń walki powietrznej pilotów myśliwskich THK-2, THK-5- zbudowany w dwóch wersjach: sanitarnej i dyspozycyjnej i samolot turystyczny THK-11 o nietypowym układzie i konstrukcji. Warsztaty prowadziły ponadto generalne przeglądy i naprawy samolotów i szybowców użytkowanych przez Ligę Lotniczą. Wykonywano też remonty generalne samolotów De Havilland DH-89 ”Super Dragon”; używanych przez Tureckie linie lotnicze na trasach krajowych.

Nadszedł maj 1945 roku- koniec wojny. W wytwórni THK nastąpiło wykończanie prac i przekazywanie zadań kolegom Turkom. W czerwcu 1946 r. został przysłany z Warszawy specjalny wagon, który zabrał ze Stambułu do Polski dużą część polskich pracowników Fabryki Samolotów THK. W dalszych miesiącach 1946 i 1947 r. powróciło jeszcze kilku inżynierów indywidualnie. Wędrychowski i Rogalski wyjechali z Turcji do Stanów Zjednoczonych w 1949 r. i tam rozpoczęli owocną pracę w przemyśle lotniczym.

Konstrukcje:
Miles ”Magister”, samolot szkolny.
THK-1, 1943, szybowiec transportowy.
THK-2 (THK-3)(MKEK-7), 1944, samolot akrobacyjny.
THK-4, szybowiec szkolny.
THK-5 (THK-10) (MKEK-5), 1945, samolot sanitarny, pasażerski.
THK-9 (THK-6 ?), szybowiec szkolny.
THK-7, szybowiec szkolny.
THK-8, szybowiec akrobacyjny.
THK-11 (MKEK-11), 1947, samolot sportowo-turystyczny.

Źródło:

[1] Dulęba L., Glass A. ”Samoloty RWD”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1983.
[2] ”Samoloty wojskowe świata 1935-1945” ( www. samoloty. ow. pl).
[3] Chwałczyk T. ”Inżynier Jerzy Teisseyre”. Lotnictwo z szachownicą nr 10.
blog comments powered by Disqus