Śniadecki Jan

Jan Śniadecki na obrazie Jana Rustema. (Źródło: via ”Wikimedia Commons”).

Jan Śniadecki (1756-1830), matematyk, astronom i filozof; prof. Akademii Krakowskiej i Uniwersytetu Wileńskiego (rektor); organizator życia nauk. w Polsce i popularyzator nauki, m.in. kształtował polską terminologię matematyczną (wprowadził np. termin ”całka”), rzecznik empiryzmu.

Urodził się 29.08.1756 r. w Żninie. Syn Jędrzeja i Franciszki z d. Giszczyńska i brat Jędrzeja Śniadeckiego.

Jeden z najwybitniejszych uczonych okresu oświecenia. Wykształcenie średnie zdobywał w Gimnazjum w Trzemesznie. Kształcił się w Akademii Lubrańskiego i Akademii Krakowskiej, a także w Getyndze i Paryżu. W 1781 r. został profesorem matematyki i astronomii w Krakowie. Był założycielem Obserwatorium Astronomicznego i Stacji Klimatologicznej w Krakowie (1792-1803). W 1806-1825 profesor, w 1807-1815 rektor uniwersytetu w Wilnie, a także dyrektor obserwatorium astronomicznego. W 1801 r. członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk, w 1808 r. członek Petersburskiej Akademii Nauk. W 1812 r. został członkiem utworzonej przez cesarza Napoleona I Bonaparte Komisji Rządu Tymczasowego Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Jan Śniadecki, razem z profesorami: Janem Jaśkiewiczem, Janem Szasterem i Franciszkiem Scheidtem zbudowali w 1784 r. (rok po braciach Montgolfier) kilka balonów na ogrzane powietrze.

Opublikował Geografię, czyli opisanie matematyczne i fizyczne Ziemi (1804). Jako jeden z pierwszych uczonych polskich przeciwstawił się filozofii spekulatywnej, oderwanej od empirycznych podstaw. Filozofię rozumiał jako psychologiczne badanie struktury umysłu. Twórca polskiej terminologii matematycznej i astronomicznej. Odkrył (niezależnie od H.W. Olbersa) planetoidę Pallas. Pionier rachunku prawdopodobieństwa w Polsce. Zwolennik uniezależnienia moralności i nauki od religii. Przeciwnik romantyzmu, zwolennik klasycyzmu (O pismach klasycznych i romantycznych, w Dzienniku Wileńskim 1819 r.).

Zmarł 9 lub 21.11.1830 r. w Jaszunach koło Wilna.

Konstrukcje:
Balony Szkoły Głównej Koronnej, 1784, balony na ogrzane powietrze.

Źródło:

[1] ”Elektroniczna encyklopedia i słownik ortograficzny PWN”. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa 2002.
[2] Banaszczyk E. ”Karuzela pod gwiazdami”. Wydawnictwo Iskry. Warszawa 1960.
[3] Elsztein P. ”Modelarstwo lotnicze w Polsce”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1986.
[4] Januszewski S. "Pierwsze eksperymenty balonowe w Polsce XVIII wieku". Skrzydlata Polska nr 35/1978.
[5] Wikipedia.
blog comments powered by Disqus