SZD-55 "Promyk", 1988

Szybowiec wyczynowy klasy standard. Polska.
Szybowiec SZD-55 ”Promyk” SP-3693 na lotnisku w Lesznie. (Źródło: ”Fotograficzny Rejestr Szybowców”).
Szybowiec SZD-55 został opracowany w latach 1985-1986 w PDPSz Bielsko pod kierunkiem mgr. inż. Tadeusza Łabucia. Szybowiec ten miał być następcą SZD-48-3M ”Brawo”. Otrzymał bardzo trudny technologicznie, ale niemal idealny ze względu na aerodynamikę eliptyczny obrys krawędzi natarcia skrzydła. Projekt szybowca w 1987 r. zmodyfikowano, nadając mu oznaczenie SZD-55-1 i nieoficjalną nazwę ”Promyk”. Pierwszy prototyp SZD-55-1 oblatano 15.08.1988 r., drugi 3.01.1989 r. Mimo ogromnych trudności z uzyskaniem najnowocześniejszych materiałów (tkanin węglowych, kevlaru) i konieczności zastosowania laminatów szklano-epoksydowych udało się uzyskać szybowiec o masie własnej nieznacznie przekraczającej 200 kg, co było wynikiem wzbudzającm zdumienie u konkurentów, którzy byli w stanie podobną masę osiągnąć tylko dzięki użyciu włókien aramidowych (Kevlar) i włókien węglowych. Próby szybowca zakończono uzyskaniem w lutym 1989 r. polskiego certyfikatu. Szybowiec potwierdził swoją klasę, gdy Tomasz Rubaj wygrał na nim Mistrzostwa Europy Juniorów w we Francji i Szwecji, Janusz Centka zwyciężył w Mistrzostwach Państw Socjalistycznych, a Janusz Trzeciak wywalczył tytuł wicemistrza świata.

Polscy piloci nie mieli jednak szczęścia do następnych startów na tym szybowcu: przed mistrzostwami w Wiener Neustadt, na skutek zastrzeżeń techniczno-eksploatacyjnych Aeroklubu Polskiego oraz wysokich opłat żądanych za udostępnienie szybowców przez PDPSz Bielsko nasza reprezentacja zrezygnowała z ”Promyków”, startując na szybowcach wypożyczonych w Austrii. Bielskie Zakłady Szybowcowe udostępniły zaś SZD-55 bezpłatnie Bułgarom!

W trakcie produkcji wprowadzono w konstrukcji wiele zmian i ulepszeń. Ostatnia produkowana przed upadkiem Zakładów Szybowcowych wersja SZD-51-1 XM różniła się od pierwszych ”Promyków” m.in. amortyzowanym podwoziem, uszczelnionymi wszystkimi szczelinami pomiedzy sterami a statecznikami, zmienionym prowadzeniem popychaczy napędu sterów, dzielonymi zbiornikami balastowymi z niezaleznym sterowaniem zaworami spustowymi. W 1993 r. SZD-55 otrzymał prestiżową nagrodę TERAZ POLSKA. Istniała koncepcja opracowania jego wersji silnikowej, jednak wobec trudności ekonomicznych PZL-Bielsko projektu nie rozwijano.

W Polsce użytkowano cztery ”Promyki”, które stanowiły do 2000 r. sprzęt zawodniczy szybowcowej Kadry Narodowej bazujący w Centrum Szybowcowym w Lesznie. W połowie 2000 r. zostały one wystawione na sprzedaż, a uzyskane w ten sposób środki zamierzano przeznaczyć na zakup szybowców zawodniczych najnowszej generacji. Jeden z ”Promyków” (D-9055) został odkupiony od niemieckiego szybownika i latał w olsztyńskim Aeroklubie. W latach 1988-1999 wyprodukowano 107 szybowców z czego 103 wyeksportowano.

W 2001 r. prawa do Świadectwa Typu SZD-55-1 zakupiła firma Allstar PZL Glider z Bielska-Białej. Produkcję seryjną rozpoczęto w 2003 r. Szybowce produkowane są w Wytwórnia Konstrukcji Kompozytowych w Jasienicy k. Bielska-Białej.

W dniu 1.01.2006 r. w polskim rejestrze statków powietrznych znajdowały się 4 szybowce SZD-55-1.

Na szybowcach SZD-55 ”Promyk” ustanowiono również szereg rekordów:
- w 2005 r. w Minden Tahoe (Nevada, USA) Marta Najfeld ustanowiła kobiecy rekord prędkości na trasie trójkąta 100 km wynikiem 154,05 km/h,
- w 2006 r. w Minden Tahoe (Nevada, USA) Marta Najfeld ustanowiła kobiecy rekord prędkości na trasie trójkąta 100 km wynikiem 159,17 km/h.

Konstrukcja:
Jednomiejscowy średniopłat wykonany z laminatu szklano-epoksydowego.
Skrzydło dwudzielne, o obrysie trapezowym, z charakterystyczną wydłużoną końcówką o eliptycznym rozkładzie cięciw i prostej krawędzi spływu. Konstrukcja kompozytowa, jednodźwigarowa z przekładkowym pokryciem. Dźwigar dwuteowy ze ścianką z litego laminatu. Lotki o szerokości ok. 20% cięci­wy skrzydła. Hamulce aerodynamiczne dwupłytowe tylko na górnej powierzchni skrzydła. W kesonach płata zbiorniki na balast wodny o pojemności 190 dm3.
Kadłub integralny ze stateczni­kiem kierunku wykonany z litych skorup kompozytowych, usztywnio­ny w tylnej części półwręgami i wręgami, w obszarze kabiny pi­lota ma specjalnie ukształtowane podwójne pokrycie. W środkowej części kadłuba skorupy pokryć są wzmocnione dodatkowymi pasami z tkaniny rowingowej, połączonymi z komorą podwozia, co daje efekt amortyzacji podczas lądowania. Zaczep holowniczy zabudowany na goleni podwozia, chowany wraz z nim. W tyle kadłuba zbiornik balastowy na 10 dm3 wody. Kabina zakryta.
Usterzenie typu T, konstrukcja kompozytowa. Statecznik kierunku usztywniony ścianka­mi; w krawędzi natarcia zabudowa­no antenę radiową. Pod stateczni­kiem kierunku (w rurze kadłuba) znajduje się ogonowy zbiornik bala­stowy o pojemności ok. 10 dm3. Ster kierunku wykonany z dwóch prze­kładkowych skorup. Usterzenie wysokości o obrysie trapezowym, z zaokrąglonymi koń­cówkami o konstrukcji skorupowej, z pokryciem przekładkowym. Ster wysokości wykonano z kompozytu szklano- epoksydowego (prototyp z węglowego) i wypełnio­no całkowicie pianką.
Podwozie jednotorowe, główne chowane w locie, kółko ogonowe stałe, z możliwością wymiany na gumową płozę.

Wyposażenie- podstawowy zestaw przyrządów, radiostacja UHF.

Dane techniczne SZD-55 (wg [2]):
Rozpiętość- 15,0 m, długość- 6,85 (wg [6]- 6,65) m, wysokość- 1,47 m, powierzchnia nośna- 9,6 m2.
Masa własna- 205-230 (wg [6]- 203) kg, masa użyteczna- (wg [6]- 117) kg, masa startowa bez balastu max- (wg [6]- 320) kg, masa startowa z balastem max- 500 kg.
Prędkość dopuszczalna- 255 km/h, prędkość holowania- 155 km/h, prędkość ekonomiczna- (wg [6]- 79,4-110,4 km/h przy opadaniu 0,545-0,686 m/s), prędkość minimalna- 66 km/h, doskonałość max- 44,1 przy prędkości 119 km/h, opadanie minimalne- 0,54 m/s przy prędkości 80 km/h.

Galeria

  • Szybowiec SZD-55 ”Promyk” w locie. (Źródło: Skrzydlata Polska nr 26/1990).

Źródło:

[1] Liwiński J. ”Rejestr polskich statków powietrznych 2006”. Przegląd Lotniczy Aviation Revue nr 2/2006.
[2] Makowski T. ”Współczesne konstrukcje lotnicze Polski”. Agencja Lotnicza Altair. Warszawa 1996.
[3] Informacja. Przegląd Lotniczy Aviation Revue nr 12/2006.
[4] Dobrzyński J. ”Szybowce SZD”. Lotnictwo nr 11/2005.
[5] ”Polskie szybowce”.
[6] ”Szybowcowy zakątek Pepego (Piotra Puchalskiego)”.
[7] ”Fotograficzny Rejestr Szybowców”.
[8] Wardziak A. "Szybowiec SZD-55". Skrzydlata Polska nr 26/1990.

blog comments powered by Disqus