IS-4 "Jastrząb", 1949

Szybowiec akrobacyjny. Polska.
Szybowiec IS-4 ”Jastrząb” SP-1384 jako eksponat Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie. (Źródło: ”Fotograficzny Rejestr Szybowców”).
W Instytucie Szybownictwa, po zbudowaniu szybowca szkolnego (IS-3 ABC), treningowego (IS-2 ”Mucha”) i wyczynowego (IS-1 ”Sęp”) oraz po rekonstrukcjach szybowców: IS-A ”Salamandra” i IS-B ”Komar-48” i IS-C ”Żuraw”, został opracowany szybowiec akrobacyjny IS-4 ”Jastrząb”. Głównym konstruktorem szybowca był inż. Józef Niespał. Pierwsze prace projektowe rozpoczęto w 1947 r. Projekt aerodynamiczny i konstrukcyjny został opracowany w latach 1948-1949. Pierwszy prototyp został oblatany 21.12.1949 r. Nie miał on hamulców aerodynamicznych, tylko wychylane w dół klapy umieszczone w tylnej części skrzydła na przestrzeni od kadłuba do lotek. Masa własna szybowca była dość duży, gdyż wynosiła aż 231 kg, co przy braku kółka transportowego i uchwytów do unoszenia ogona znacznie utrudniało transport po lotnisku oraz start, gdyż rozpędzanie szybowca odbywało się powoli, co powodowało podpieranie się skrzydłem w początkowej fazie rozbiegu. Drugi prototyp zbudowano bez hamulców, bez klap oraz bez kółka i dopiero w czasie prób wprowadzono kilka ulepszeń:, zabudowano hamulce aerodynamiczne oraz zmieniono wymiary drążka sterowego. Na obydwu egzemplarzach prowadzono próby fabryczne, na podstawie których opracowano dokumentację produkcyjną. W latach 1950-1951 drugi prototyp przeszedł próbę państwową w Instytucie Lotnictwa.

W 1951 r. powstała poprawiona dokumentacja szybowca. W Szybowcowym Zakładzie Doświadczalnym zbudowano serię 10 egz., pierwszy z nich był gotowy w kwietniu 1952 r. W 1953 r. wykonano Zakłady Sprzętu Lotnictwa Sportowego nr 5 w Krośnie drugą serię ”Jastrzębi” wynoszącą 25 egz. Łącznie wyprodukowano 35 szybowców seryjnych. Seryjny szybowiec od drugiego prototypu różniło przede wszystkim: kółko transportowe, dwa uchwyty w tyle kadłuba służące do unoszenia ogona, zabudowanie haka do startu z lin gumowych, zmiana szkieletu osłony kabiny.

Szybowce ”Jastrząb” przez kilka lat brały udział w konkursach akrobacji szybowcowej. ”Jastrząb” przewyższał niektóre szybowce tej klasy własnościami pilotażowymi oraz możliwością wykonywania na nim wszystkich figur akrobacji. Dopuszczalna prędkość nurkowania wynosząca 450 km/h wyraźnie zwiększała jego możliwości pilotażowe. Szybowce dzięki swej zwartej i silnej konstrukcji przetrwały w aeroklubach przez wiele lat, pojedyncze egzemplarze ”Jastrzębi” latały do końca lat 1960-tych. Trzy egz. zostały wyeksportowane do NRD i ChRL. W zbiorach Muzeum Lotnictwa w Krakowie zachowały się dwa szybowce ”Jastrząb”, jeden ”Jastrzęb” jest podwieszony pod sufitem w sali AK w Gmachu Aerodynamiki na Wydziale Mechanicznym Energetyki i Lotnictwa Politechniki Warszawskiej.

Konstrukcja:
Jednomiejscowy górnopłat wolnonośny o konstrukcji drewnianej.
Skrzydło dwudzielne o charakterystycznym kształcie spłaszczonej litery M, dwudźwigarowe, całkowicie kryte sklejką. Lotki dwudzielne, kryte płótnem. Hamulce aerodynamiczne płytkowe umieszczone za tylnym dźwigarkiem mają konstrukcję drewnianą.
Kadłub półskorupowy drewniany o przekroju owalnym W tyle kadłuba umieszczono dwa uchwyty do transportu i manewrowania. Kabina zakryta.
Usterzenie pionowe, składa się ze statecznika tworzącego nierozdzielną część z kadłubem oraz steru konstrukcji drewnianej. Statecznik kryty sklejką, ster płótnem z wyjątkiem kesonika, wykonanego ze sklejki. Usterzenie poziome składa się z niedzielonego statecznika krytego sklejką i steru krytego płótnem.
Podwozie jednotorowe, posiada stałe kółko startowe oraz przednią płozę. Płoza tylna drewniana schowana jest w obrysie kadłuba.

Wyposażenie- zakrętomierz elektryczny, prędkościomierz, wysokościomierz, wariometr, busola.

Dane techniczne IS-4 (wg [4]):
Rozpiętość- 12,0 m, długość- 6,25 m, wysokość- 1,3 m, powierzchnia nośna- 13,75 m2.
Masa własna- 255 kg, masa użyteczna- 85 kg, masa całkowita- 340 kg.
Dopuszczalna prędkość nurkowania- 450 km/h, prędkość minimalna- 62 km/h, doskonałość- 19,6 przy prędkości 82 km/h, opadanie- 1,08 m/s przy prędkości- 73 km/h.

Galeria

  • IS-4 ”Jastrząb”, plany modelarskie. (Źródło: Modelarz nr 3/1958).

Źródło:

[1] Krzyżan M. ”Samoloty w muzeach polskich”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1983.
[2] ”Polskie szybowce”
[3] ”Szybowcowy zakątek Pepego (Piotra Puchalskiego)”
[4] Praca zbiorowa ”Konstrukcje lotnicze Polski Ludowej”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1965.
[5] ”Fotograficzny Rejestr Szybowców”
blog comments powered by Disqus