Rumbowicz Witold

Witold Rumbowicz. (Źródło: archiwum).
Witold Rumbowicz urodził się 15.06.1882 r., syn Bronisława, poddany Cesarstwa Rosyjskiego, inżynier, absolwent Wydziału Bu­dowy Maszyn Lwowskiej Szko­ły Politechnicznej, członek Związku Awiatycznego Stu­dentów Szkoły Politechnicznej we Lwowie.

W cza­sie I Wystawy Awiatycznej we Lwowie wygłaszał prelekcje o lotnictwie (15.09. 1910 r.), przed I wojną światową aktywnie popularyzo­wał lotnictwo, występując z wieloma odczytami orga­izowanymi m.in. także przez warszawskie Towarzy­stwo Kursów Naukowych i Towarzystwo Kultury Polskiej. Tak np. w lutym 1912 r. w Warszawie, w lokalu Związku Nauczycielstwa, przy pełnej sali wygłosił odczyt O lotnictwie. Przedstawił teorię i konstrukcję sterowców różnych systemów oraz perspektywy ich rozwoju i zastosowania

W 1910 r. pomagał w budowie samolotu (patrz Weber-Sochacki samolot) Andrzeja J. Webera. W dniu 2.06.1910 r. zawiadomił Ministra Wojny Ro­sji, że opracował projekt samolotu. którego zalety, w porównaniu ze współczesnymi, polegać mają na lepszym zabezpieczeniu. Nie ulega wątpliwości, że Ministerstwo Wojny jego oferty nie przyjęło.

Rumbowicz współpracował z inż. Stępowskim, prowadząc od 1912 r. w Warszawie "Aero-Office". Współpracował też z inż. Edmundem Libańskim przy budowie we Lwowie jego samolotów ”Monobiplan I” i ”Jaskółka” (”Monobiplan II”). Wraz z inż. Tomaszem Flegierem opracował projekt szybowca, budowanego przez uczniów Gimnazjum im. Chrzanowskiego w Warszawie (Wacław Jedrzejewicz, Leonard Możdżeński, Wacław Niwiński i Lech Niemojewski).

W 1911 r. Rumbowicz zaprojektował, wspólnie z inż. Tomaszem Flegierem, mały samolot jednopłatowy. Jesienią 1911 r., przy pomocy inż. Stępowskie­go, podjął w Warszawie jego budowę. Czy i na ile konstrukcja tego samolotu miała zwią­zek z wcześniejszą ofertą kierowaną przez Rumbowicza pod adresem Ministerstwa Wojny Rosji nie wiadomo.

W 1913 r. otrzymał z Towarzystwa wspierania osiągnięć nauk eksperymentalnych i ich praktycznych zastosowań im. Ledencowa w Moskwie subwencję na realizację modelu czarnej skrzynki- urządzenia samoczynnie rejestrującego działanie sterów w locie samolotu. Projekt opracowa­ny był już co najmniej w sierpniu 1913 r., a Rumbowicz deklarował, że jeśli otrzyma subwencję w wysokości 200 rb., to wykona urządzenie w prze­ciągu jednego roku. Rejestrować miało wszystkie celowe ruchy pilota i inne występujące na sterownicy i usterzeniu samolotu w locie. W tym celu Rumbo­wicz obejmował drążek sterowy dwiema obejmami - jedna nad drugą. Wiązał je z sobą za pośrednictwem dwustronnej dźwigni z poprzeczkami. Ruch drążka w płaszczyźnie podłużnej (działanie steru wysokości) przekazywany był na jeden z tych popychaczy, pod­czas gdy drugi pozostawał w spoczynku. Działanie drążka w płaszczyźnie poprzecznej (ruch elewonów lub skręcenie płata- usterzenie poprzeczne - kierun­ku) wprawiało w ruch drugi popychacz. Z popychaczami łączył ołówki, które rejestrowały ruchy sterow­nicy i sterów na taśmie papieru nawiniętej na wałek, połączony z mechanizmem czasowym. Rejestrator uruchamiałby pilot automatycznie przez wychylenie w przód drążka steru wysokości w chwili startu. Rumbowicz zwracał uwagę, że charakter zapisu zależy od: stanu atmosfery, typu samolotu, stopnia bez­władności urządzenia, doświadczenia lotnika, linii lotu. Urządzenie mogłoby być szczególnie przydatne w szkołach lotniczych (na podstawie diagramów moż­na by oceniać poziom wyszkolenia ucznia), w wyt­wórniach lotniczych do użytku komisji odbioru sa­molotów, w trakcie konkursów lotniczych (ocena stateczności i sterowności samolotów, charakterystyk pilotażowych różnych samolotów- także układów niekonwencjonalnych: samolotów w układzie kacz­ki, pozbawionych organów sterowania poprzecznego etc.), w przypadku katastrof lotniczych umożliwiało­by badanie ich przyczyn, mogłoby być pomocne do ustalania długości rozbiegu i przyziemienia różnych typów samolotu. Analiza zaś zapisów barografów instalowanych na pokładzie samolotu, stanu atmosfe­ry w trakcie lotu, kondycji psychofizycznej lotnika przed lotem dopełniałaby możliwości wszechstronnej oceny lotu. Rumbowicz tak opracował przyrząd, że można by go stosować na samolotach wyposażonych w drążki sterowe różnych typów, jego montaż- w zależności od typu samolotu- wymagałby co naj­wyżej niewielkich modyfikacji. Zalecał przy tym, by wałek z popychaczami i mechanizmem czasowym był montowany w skrzynce aluminiowej zatopionej w innej- z płynem, by zabezpieczyć przyrząd od drgań i uszkodzeń w przypadku katastrofy. 29 października Rada Towarzystwa im. Ledencowa rozpatrzyła prośbę Rumbowicza i wysłuchała opinii eksperta, opracowa­nej 17 października przez prof. Mikołaja E. Żukow­skiego. Uznano, że przyrząd jest bardzo prosty i lekki, że istotnie może być przydatny do szkolenia lotnicze­go, badania samolotów różnych typów, do oceny przyczyn i przebiegu katastrof lotniczych. 20.11.1913 r. Rada Towarzystwa powiadomiła Rumbo­wicza, że udziela mu dotacji w wysokości 200 rb. na budowę jego przyrządu i przeprowadzenie odpo­wiednich prób. 15 listopada Rumbowicz podpisał zobowiązanie, że pieniędzy tych użyje tylko zgodnie z przeznaczeniem. Brak informacji o dalszych losów wyna­lazku. W każdym razie zaprezentował u progu XX stulecia mechaniczny układ rejestratora ruchów sterownicy i sterów, którego rozwiązanie istotnie było proste. Idea przezeń prezentowana na niemal 50 lat wyprzedziła praktyczne zastosowanie czarnej skrzynki.

W latach 1915- 1918 pracował w wytwórni samo­lotów Anatra w Odessie. W 1918 r. służył w Eskadrze Lotniczej 4 Dywizji Strzelców gen. Lucjana Żeli­gowskiego w roli inżyniera parku technicznego, tam też został awansowany na kaprala.

W II Rzeczypospolitej Rumbowicz był od 1920 r. dyrektorem produkcji lotniczej w Zakładach Mechanicznych Plage & Laśkiewicz w Lublinie, od 1924 r. dyrektorem Podla­skiej Wytwórni Samolotów SA (PWS), a następnie Państwowych Zakładów Lotniczych (PZL) i udzia­łowcem Wytwórni Maszyn Precyzyjnych "Avia". W 1935 r. ustąpił ze stanowiska dyrektora PZL i został prezesem Rady Nadzorczej PZL, od ok. 1937 r. był pre­zesem SEPEWE.

Zamordowano go w obozie koncen­tracyjnym Buchenwald 18.04.1945 r.

Konstrukcje:
Rumbowicz samolot, 1910, projekt samolotu pionierskiego.
Flegier samolot, 1912, samolot pionierski.
Szybowiec uczniów gimnazjum im. Chrzanowskiego, 1912, szybowiec pionierski.

Galeria

  • Dyrektor Generalny Państwowych Zakładów Lotniczych inż. Witold Rumbowicz i mechanik sierż. Gustaw Pokrzywka wznoszą toast przed odlotem polskiej załogi na Międzynarodowy Lotniczy Rajd Alpejski. (Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe. Sygnatura: 1-M-1278-1).

Źródło:

[1] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1977.
[2] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze do 1939”. Tom 1. Wydawnictwo STRATUS. Sandomierz 2004.
[3] Januszewski S. "Pionierzy. Polscy pionierzy lotnictwa 1647- 1918. Tom 1". Fundacja Otwartego Muzeum Techniki. Wrocław 2017.
[4] Januszewski S. "Tajne wynalazki lotnicze Polaków: Rosja 1870-1917". Wydawnictwo: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej. Wrocław 1998.
blog comments powered by Disqus