Rumpler "Taube", 1911

Samolot pionierski, szkolny, rozpoznawczy i bombowy. Niemcy.
Samolot wojskowy Rumpler ”Taube” nr A. 10/12 w locie. (Źródło: Grosz P. M. ”The Taube at War”).

Austriacki konstruktor i pionier lotnictwa Igo (Ignatz) Etrich opracował zbudował samolot Etrich "Taube" (gołąb). Charakteryzował się on przedziwnym kształtem płata wzorowanym na nasionach palmy Zanonia macrocarpa. Prototyp został oblatany 30.04.1910 r. Samolot stał się jedną z najbardziej rewelacyjnych konstrukcji czasów pionierskich lotnictwa europejskiego. W Niemczech, samolot "Taube" zyskał przed I wojną światową ogromną popularność, tak na rynku cywilnym, jak i w wojsku.

W lipcu 1910 r. wyłączną pięcioletnią licencję do produkcji na Niemcy zakupiła firma Rumpler Flugzeug-Werke. Etrich "Taube", napędzany silnikiem Rumpler "Aeolus" o mocy 37 kW (50 KM), wziął udział w pokazach z okazji Tygodnia Lotnictwa w Berlinie (9- 16.10.1910 r.), gdzie wzbudził sensację. 30.10.1910 r. wojsko pruskie złożyły zamówienie na 5 samolotów Etrich- Rumpler "Taube".

Aby zademonstrować walory samolotu firma Rumpler zorganizowała szereg spektakularnych, rekordowych lotów. Sprawiły one, że Etrich- Rumpler "Taube" z dnia na dzień stał się sensacją w Niemczech i Europie.

Podczas gdy Igo Etrich uzyskał ochronę patentową dla samolotu "Taube" w innych krajach europejskich, jego niemiecki wniosek, od którego zależał sukces przedsięwzięcia Etrich- Rumpler, został unieważniony przez niemiecki urząd patentowy we wrześniu 1911 r. W efekcie większość niemieckich wytwórni lotniczych zaczęła oferować swoje własne, bezlicencyjne kopie samolotów "Taube". Wobec tego, także Rumpler odmówił płacenia za licencję i zaczął tak skutecznie promować samolot pod nazwą Rumpler "Taube". Nazwisko Rumpler stało się synonimem "Taube", mimo że Rumpler nie miał żadnego udziału w oryginalnej koncepcji i projekcie. Doprowadziło to do długoletnich sporów sądowych Etricha z Rumplerem.

W dniu 5.12.1912 r. pilot Alfred Friedrich ustanowił na samolocie Rumpler "Taube" krajowy rekord długotrwałości lotu- 5 h 10'. Natomiast 13.09.1913 r., jako pierwszy pilot niemiecki, wykonał na samolocie "Taube" lot z Berlina do Paryża, aby następnego dnia polecieć z Paryża do Londynu.

Innymi, niemieckimi producentami samolotów "Taube" były firmy Jeannin (Jeannin "Stahltaube"), Gothaer Waggonfabrik (Gotha LE.1 "Taube", LE.2 "Taube", LE.3 "Taube", LE.4 "Taube"), Albatros Flugzeugwerke (Albatros "Taube"),  Automobil und Aviatikwerke AG (Aviatik "Taube"), Caspar (Caspar "Taube"), DFW (DFW "Stahltaube"), Euler Werke (Euler "Taube"), Goedecker (Goedecker "Militar Taube"), Halberstadt (Halberstadt "Taube"), Kondor Flugzeugwerke (Kondor "Taube"), Rahtjen ("Rahtjen Taube"), RFG (Reise- und Industrieflug), LFG Roland (Roland "Stahltaube")- chociaż produkcja niektórych z tych przedsiębiorstw ograniczała się do kilku sztuk. Wg [3] w okresie od 1910 do 1914 r. aż 54 konstruktorów, głównie z terenu Niemiec, zbudowało ponad 500 samolotów o układzie skrzydeł opartym na pierwowzorze Etricha.

Niemieckie lotnictwo wojskowe pierwszy samolot Rumpler "Taube" odebrało 22.03.1911 r. W kwietniu 1913 r. wprowadzono na rynek wersję Rumpler 3C "Taube", ale bez zmian w konfiguracji skrzydeł i usterzenia. Samolot ten, napędzany silnikiem Mercedes o mocy 74 kW, zajął drugie miejsce w wyścigu Rund um Berlin Flug w sierpniu 1913 r. Opracowana została również wersja wodnosamolotu Rumpler "Wasser Taube 3C". W 1913 r. firmy Rumpler i Albatros otrzymały zamówienie na zbudowanie samolotu "Taube" ze skrzydłami, które można było rozmontować i przewieźć na specjalnej ciężarówce, aby ułatwić transport naziemny. W ramach testów zamówiono partię po 12 egz., z których każda nosiła nazwę "Klapptaube" (składany Taube). Niestety 4.09.1913 r., podczas corocznych manewrów wojskowych składany Rumpler "Taube" stracił skrzydła, zabijając dwóch oficerów. W wyniku czego konstrukcja Klappfliigel (skrzydła składanego) została zakazana.  Ostatni wersja, Rumpler 4C "Taube" otrzymała mocniejszy, prostokątny kadłub, zredukowane usztywnienia skrzydeł i solidny pylon centralny. Całkowicie nowe było usterzenie ogonowe z klasycznymi sterami oraz lotki na końcach skrzydeł, poprawiające manewrowość. Jednak zachowano archaiczny kształt skrzydeł.

Brak informacji ile samolotów "Taube" zbudowała firma Rumpler. Wg znanych źródeł: w latach 1911- 1914 dla pruskiego Fliegertruppe dostarczyła co najmniej 134 wojskowych "Taube". Liczba dostarczonych samolotów jest znacznie większa, ponieważ nie są wliczone egzemplarze dostarczone niemieckiej marynarce wojennej i bawarskiej służbie lotniczej. Ponadto w 1914 r. armia niemiecka otrzymała 62 samoloty jednopłatowe nieustalonego typu- były to głównie modele "Taube" zbudowane przez firmy Rumpler, Albatros, Jeannin i prawdopodobnie DFW. Nieznana jest również liczba samolotów Rumpler "Taube" dostarczonych na rynek cywilny.

Niemieckie Fliegertruppe uznało samolot "Taube" za idealny dla szybko rozwijającej się służby lotniczej, zamawiając znaczne ich ilości w firmach Rumpler, Albatros, Gotha i Jeannin- najwięcej w firmie Rumpler. Wojsko było zainteresowane samolotem ze względu na jego stabilność i bezpieczeństwo, co było kluczową zaletą w początkach lotnictwa, ale miał bardzo słabe osiągi i znikomą przydatność bojową. W miarę rozwoju lotnictwa, zwłaszcza samolotów dwupłatowych, w latach 1913- 1914 "Taube" stały się już przestarzałe i były stopniowo wycofywane (dotyczyło to przede wszystkim samolotów w oryginalnej konfiguracji, bo produkty firm niemieckich, np. Jeannin czy Gotha były często znacznie zmodyfikowane). Jednak w momencie wybuchu wojny lotnictwo niemieckie wciąż używało ok. 400 egz. różnych wytwórców.

Niemiecka Marynarka Wojenna używała zarówno wodnosamolotów Rumpler "Wasser Taube 3C" jak i samolotów lądowych Rumpler "Taube". Znane numery seryjne Marynarki Wojennej to S8, S9, S20, S21, S22, S42 (poprzednio A.131/13) i S43 (poprzednio A.133/13), przy czym dwa ostatnie zostały przekazane z Armii.

W początkowej fazie wojny Niemcy wykorzystywali samoloty "Taube" głównie do rozpoznania, np. podczas bitew pod Marną i Tannenbergiem, gdzie wykryły zbliżające się główne siły armii rosyjskiej. Te śmiercionośne gołębie były również prekursorami bombardowania, lekkie bomby były zrzucane ręcznie przez obserwatora. 30.08.1914 r. samolot typu Rumpler "Taube" zbombardował Paryż, zrzucając na miasto trzy bomby. 24.12.1914 r. Lt Caspar, pilotując również samolot Rumpler "Taube", zbombardował niecelnie dwoma bombami brytyjski statek stojący w porcie w Dover. Były to pierwsze bomby zrzucone z niemieckiego samolotu na ziemię brytyjską. Natomiast 24.12. 1914 r. niemiecki samolot zrzucił celnie dwie bomby na obiekty w Dover.

Jeden samolot Rumpler "Taube" znajdował się w niemieckiej placówce Tsingtao w Chinach. Gdy w listopadzie 1914 r. Japończycy okrążyli placówkę, pilot Gunther Pluschow otrzymał od gubernatora rozkaz ucieczki do Niemiec. Z pakietem tajnych dokumentów obrał kurs na Hai-Daschou. Wylądował tam, spalił swój samolot i ruszył pieszo. Z pomocą życzliwych Chińczyków dotarł do Szanghaju, do Stanów Zjednoczonych, a stamtąd na Gibraltar, gdzie został aresztowany przez Brytyjczyków.

W październiku 1914 r. na froncie znajdowało się 10 samolotów Rumpler "Taube", ostatnie egzemplarze  zostały wycofane ze służby bojowej w listopadzie- grudniu 1914 r.

W 1932 r. niemiecki pilot A. Friedrich w 1932 r. zbudował kopię samolotu "Taube", oznaczoną Friedrich-Etrich "Taube"".

W Polsce.

Wg [1]- Warszawskie Towarzystwo Lotnicze "Awiata" zakupiło w 1910 r. w Niemczech 3 samoloty "Taube" zbudowane w wytwórni Rumpler. Natomiast wg [5]- były samoloty Etrich "Taube", które zostały zakupione w Austrii. Zbudowane zostały w warsztatach Etricha, mieszczących się na lotnisku Wiener Neustadt pod Wiedniem. W marcu 1912 r. po likwidacji "Awiaty" samoloty zostały zarekwirowane przez władze carskie i przekazane rosyjskiemu lotnictwu wojskowemu.

Na samolotach Rumpler "Taube" loty wykonywał polski pilot Wojciech Wojna.

Po odzyskaniu niepodległości w listopadzie 1918 r. w hangarach CSL na Mokotowie znajdował się zdekompletowany jednopłatowiec Rumpler Nr 3 bez silników, kół i pokrycia płóciennego. Była to zapewne pozostałość po WTL "Awiata". Na Ławicy w lutym 1919 r. był również stary "Rumpler Eindecker B". Prawdopodobnie zostały oddane do kasacji.

W czerwcu 1920 r. wpłynęła oferta firmy O. Friese z Łodzi na dostawę samolotów Rumpler "Taube" C-I dla lotnictwa polskiego. Nie została jednak przyjęta.

Konstrukcja:
Dwumiejscowy górnopłat o konstrukcji drewnianej.
Skrzydło o charakterystycznym obrysie, bardzo cienkie, miały dwa dźwigary wewnętrzne z gęsto nanizanymi drewnianymi żebrami oraz dźwigar pomocniczy, usztywniający pod płatem, z którym łączyły go krótkie wsporniki. Pokrycie płótnem.
Kadłub o konstrukcji drewnianej. Przód kadłuba kryty blachą, reszta płótnem. Kabiny odkryte- pierwsza obserwatora, druga pilota.
Podwozie stałe, klasyczne, z dwoma kołami typu rowerowego i płozą ogonową, amortyzowane skomplikowanym systemem wahaczy i sznurów gumowych.Pod osią czasami montowano hamulec szczękowy. We wczesnej wersji podwozie główne wyposażone było w jedną płozę przeciwkapotażową.

Uzbrojenie- nieuzbrojony. Udźwig bomb- 20 kg.

Silnik- 4- cylindrowy, chłodzony cieczą: Austro-Daimler o mocy 37 kW (50 KM), Argus As-I o mocy 73,6 kW (100 KM), NAG o mocy 66 kW (90 KM) lub 6- cylindrowy, chłodzony cieczą: Mercedes D-I o mocy 77 kW (105 KM), Benz Bz.ll o mocy 92 kW (125 KM) albo rotacyjny Gnôme o mocy 38 kW (52 KM).

Dane techniczne Rumpler 4A "Taube" (wg [1]):
Rozpiętość- 14,0 m, długość- 10,2 m, wysokość- 3,2 m, powierzchnia nośna- 35,0 m2.
Masa własna- 600 kg, masa użyteczna- 260 kg, masa całkowita- 860 kg.
Prędkość max- 100 km/h, zasięg- 300 km.

Dane techniczne Rumpler "Taube" z 1914 r. (wg [2]):
Rozpiętość- 13,6 m, długość- 9,6 m, wysokość- 3,1 m, powierzchnia nośna- 28,9 m2.
Masa własna- 600 kg, masa użyteczna- 320 kg, masa całkowita- 920 kg.
Prędkość max- 105 km/h, czas lotu- 4 h.

Galeria

  • Samolot wojskowy Rumpler ”Taube” nr A. 10/12 w widoku z boku. (Źródło: Grosz P. M. ”The Taube at War”).
  • Samolot Rumpler ”Taube” nr A. 42/12 o nazwie własnej ”Leipzig IV”, zakupiony dla lotnictwa wojskowego ze składek mieszkańców Lipska.  (Źródło: Grosz P. M. ”The Taube at War”).
  • Standardowy Rumpler ”Taube” Model 1912 zaparkowany przed hangarami fabrycznymi Rumpler w Johannisthal.  (Źródło: Grosz P. M. ”The Taube at War”).
  • Poza opływowym przodem i uproszczonym podwoziem, Rumpler 3C ”Taube” zachował wszystkie cechy oryginalnego modelu ”Taube”.  (Źródło: Grosz P. M. ”The Taube at War”).
  • Samolot w wersji Rumpler 3C ”Taube” w widoku z przodu.  (Źródło: Grosz P. M. ”The Taube at War”).
  • Samolot w ostatniej wersji Rumpler 4C ”Taube”.  (Źródło: Grosz P. M. ”The Taube at War”).
  • Znany pilot pionierskiego okresu lotnictwa Alfred Friedrich w kabinie pilota i przemarzniętym pasażerem z przodu, samolot Rumpler 4C ”Taube”.  (Źródło: Grosz P. M. ”The Taube at War”).
  • Rumpler ”Taube” wersja pierwotna, rysunek w rzutach.  (Źródło: Grosz P. M. ”The Taube at War”).
  • Rumpler 4C ”Taube”, rysunek w rzutach.  (Źródło: Grosz P. M. ”The Taube at War”).

Źródło:

[1] Morgała A. ”Samoloty wojskowe w Polsce 1918-1924”. Wyd. Bellona; Wyd. Lampart. Warszawa 1997.
[2] Bączkowski W. ”Samoloty bombowe I wojny światowej”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1986.
[3] Krzyżan M. ”Samoloty w muzeach polskich”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1983.
[4] Malinowski T. ”Lotnicy świata”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1985.
[5] Banaszczyk E. ”Pierwsze skrzydła”. Wydawnictwo MON. Warszawa 1972.
[6] Praca zbiorowa ”Ku czci poległych lotników. Księga pamiątkowa.”. Wydawnictwo Komitetu Budowy Pomnika Ku Czci Poległych Lotników. Warszawa 1933.
[7] Butkiewicz J., Butkiewicz P. "Igo Etrich i jego dzieło Taube". Archeologia Przemysłowa Biuletyn nr 63, Rok 6 czerwiec 2023.
[8] Grosz P. M. "The Taube at War". Seria Windsock Datafile No 104. Wydawnictwo Albatros Productions. Berkhamsted, 2004.
blog comments powered by Disqus