PZL M24 "Dromader Super", 1987
("Dromader Super Turbo")
Sukces samolotu PZL M18 "Dromader" zachęcił biuro konstrukcyjne WSK-Mielec do opracowania całej rodziny samolotów rolniczych. Wykorzystano w nich elementy PZL M18 (część kadłuba, zewnętrzne części skrzydeł, elementy usterzenia, podwozia, zespół napędowy). Powstały samoloty przystosowane do zróżnicowanych wymagań odbiorców: mniejszy PZL M21 "Dromader Mini", większy PZL M24 "Dromader Super", oraz projekt najmniejszego z rodziny PZL M25 "Dromader Mikro".
Projekt wstępny samolotu PZL M24 "Dromader Super" o udźwigu chemikaliów 2000 kg, powstał pod kierunkiem mgr. inż. Józefa Oleksiaka w latach 1980- 1981. Konstruktorem prowadzącym samolotu był inż. Stanisław Streb. Projekt konstrukcyjny postał w latach 1982- 1983 pod kierunkiem inż. Tadeusza Widełki.
Egzemplarz do prób statycznych ukończono dopiero w 1987 r. Pierwszy prototyp M24 (SP-PFA), napędzany silnikiem ASz-62 IR, został oblatany 14.07.1987 r. Zastosowano w nim nowy, przedłużony centropłat, słoty na zewnętrznych częściach skrzydeł, nowe usterzenie, wzmocnione podwozie i dwuosobową kabinę załogi. Drugi prototyp M24W (SP-PFB) został oblatany 27.04.1988 r. Różnił się od pierwszego dodatkowym chwytem powietrza nad sinikiem. Napędzany był silnikiem PZL K-9AA o mocy 735 kW (1000 KM). Trzeci prototyp M24M (SP-PFC) otrzymał silnik PZL K-9BB o mocy 860 kW (1170 KM). Pierwszy lot wykonał 14.10.1988 r. Czwarty prototyp (SP-PFD) został oblatany 18.11.1988 r.
M24 Dromader Super miał być najbardziej efektywny ekonomicznie przy pracach nad polami o powierzchni powyżej 50 ha oraz przy pracach z dużymi dawkami na jednostkę powierzchni (nawożenie).
Przewidywana była wersja PZL M24T "Dromader Super Turbo" z silnikiem turbośmigłowym TWD-20 o mocy 1011 kW (1375 KM) lub PT6A-65 AG, lecz została wykonana tylko makieta. M24T z silnikiem TWD miał mieć długość 15,9 m, a z silnikiem PT6A- 17,6 m.
PZL M24 nie wszedł do produkcji. M24 z silnikiem TWD-20 był w 1984 r. przemianowany na PZL M28, a następnie PZL M30 i w 1987 r. proponowany Związkowi Sowieckiemu, lecz nie wzbudził zainteresowania.
Konstrukcja:
Dwumiejscowy dolnopłat wolnonośny o konstrukcji metalowej.
Płat o obrysie prostokątnym z trapezowymi końcówkami. Konstrukcja trójdzielna, jednodźwigarowa, polskorupowa z dzwigarkiem pomocniczym. Prolil części środkowej NACA 4418 u nasady i NACA 4116 na końcach, profil czcjšci zewnętrznych staly NACA 4412. Wznios części zewnętrznych 3⁰30'. Integralne zbiorniki paliwowe w kesonach zewnętrznych części skrzydeł. Lotki szczelinowe, wyważone masowo i aerodynamicznie, konstrukcja lotek metalowa, każda lotka wyposażona w klapkę wyważającą. Klapy szczelinowe czterosegmentowe na środkowej i zewnętrznych częściach skrzydła: konstrukcja klap metalowa. Pokrycie lotek i klap z blachy żłobkowanej. Stałe sloty na całej rozpiętości zewnętrznych części skrzydła.
Kadłub: struktura kratownicowa spawana z rur ze stali chromowo- molibdenowej. Łoże silnika spawane z rur stalowych. Pokrycia w postaci łatwo odejmowalnych pokryw z blachy duralowej mocowanych do struktury. Dolne pokrycia z blachy nierdzewnej. Rozwiązanie takie ułatwia przeglądy i mycie samolotu. Kabina pilotów zakryta, obudowana skorupa z kompozytu szklano- epoksydowego w części górnej i tylnej. Miejsca załogi w układzie tandem. Wnętrze ogrzewane i przewietrzane. Miejsca załogi jedno za drugim. Drzwi z obu stron kadłuba. Struktura kabiny wytrzymuje impulsowe obciążenie do 40 g. Zbiornik chemikaliów przed kabina załogi.
Usterzenie w układzie klasycznym. Usterzenie poziome o obrysie prostokątnym, wsparte od dołu zastrzałami; usterzenie pionowe o obrysie trapezowym. Konstrukcja stateczników dwudźwigarowa, metalowa. Stery wysokości i kierunku całkowicie metalowe, wyważone masowo i aerodynamicznie oraz zaopatrzone w klapki wyważające. Pokrycia sterów oraz kesonów stateczników z blachy żłobkowanej.
Podwozie klasyczne stałe. Golenie podwozia głównego teleskopowe z dwukomorowymi amortyzatorami olejowo- gazowymi, koła z ogumieniem niskociśnieniowym. Hamulce hydrauliczne tarczowe. Podwozie tylne z kółkiem zawieszonym na widelcu, amortyzator dwukomorowy olejowo- gazowy.
Wyposażenie- standardowy zestaw przyrządów do lotów VFH i przyrządów kontroli zespołu napędowego. Na życzenie odbiorcy dowolna radiostacja, transponder VOK/LOC, radiotelefon, radiokompas i żyrokompas.
Instalacje: hydrauliczna, elektryczna, klimatyzacyjna- na życzenie odbiorcy.
Wyposażenie rolnicze- zbiornik chemikaliów o pojemności 2700 l (1700- 2300 kg) wykonany z kompozytu szklano- epoksydowego. Rozrzutnik do stałych chemikaliów z koszem wysypowym zaopatrzonym w agitator napędzany wiatrakiem. Instalacja do opryskiwania z pompa napędzana wiatrakiem. Instalacja do mgławienia z 8 atomizerami, pompą wiatrakową i filtrem. Instalacja do gaszenia pożarów wykorzystująca urządzenie do awaryjnego zrzutu ładunku wyposażona w urządzenie pianotwórcze.
Silnik:
- M24- 9- cylindrowy, gwiazdowy, chłodzony powietrzem ASz-62 IR o mocy 736 kW (1000 KM).
Śmigło metalowe czterołopatowe PZL AW-2 o zmiennym skoku.
Instalacja paliwowa- integralne zbiorniki skrzydłowe o łącznej pojemności 1400 l, grawitacyjny zbiornik rozchodowy w kadłubie, możliwość wykorzystania zbiornika chemikaliów do przewozu paliwa podczas długich przelotów,
- M24W- 9- cylindrowy, gwiazdowy, chłodzony powietrzem PZL K-9AA o mocy 735 kW (1000 KM),
- M24M - 9- cylindrowy, gwiazdowy, chłodzony powietrzem PZL K-9BB o mocy 860 kW (1170 KM),
- M24T "Dromader Super Turbo"- turbośmigłowy TWD-20 o mocy 1011 kW (1375 KM) lub PT6A-65 AG.
Dane techniczne PZL M24 pierwszy prototyp (wg [2]):
Rozpiętość- 19,9 m, długość- 10,8 m, wysokość w linii lotu- 4,3 m, wysokość postojowa- 3,78 m, powierzchnia nośna- 45,0 m2.
Masa własna- 2870 kg, masa użyteczna kategoria normalna- 2000 kg, masa użyteczna kategoria ograniczona- 2500 kg, masa do startu i ładowania max kategoria normalna - 5000 kg, masa startowa max kategoria ograniczona- 5500 kg.
Prędkość przelotowa- 220 km/h, prędkość robocza- 160- 190 km/h, prędkość min. z klapami- 110 km/h, wynoszenie max- 5,0 m/s, wznoszenie z wyposażeniem do oprysków- 3,0 m/s, pułap- 4000 m, zasięg (paliwo w zbiornikach wewnętrznych)- 1800 km, zasięg max (z paliwem dodatkowym w zbiorniku chemikaliów)- 3500 km.
Dane techniczne PZL M24 (wg [3]):
Rozpiętość- 19,9 m, długość- 10,8 m, wysokość- 3,1 m, powierzchnia nośna- 45,0 m2.
Masa własna- 3000 kg, masa użyteczna 2700 kg, masa całkowita- 5700 kg.
Prędkość max- 270 km/h, prędkość przelotowa- 220 km/h, prędkość min. z klapami- 110 km/h, wynoszenie max- 6,2 m/s, pułap- 5500 m, zasięg (paliwo w zbiornikach wewnętrznych)- 1100 km, zasięg max (z paliwem dodatkowym w zbiorniku chemikaliów)- 3500 km.
Galeria
Źródło:
[1] Makowski T. ”Współczesne konstrukcje lotnicze Polski”. Agencja Lotnicza Altair. Warszawa 1996.[2] T. M. "PZL M-24 Dromader Super". Technika Lotnicza i Astronautyczna nr 4/1988.
[3] Glass A., Kubalańca J. "Polskie konstrukcje lotnicze 1971-2020". Tom 7. Wydawnictwo STRATUS. Sandomierz 2022.