PZL-110 "Koliber" / "Koliber-150" / "Koliber-160", 1978
W 1976 r. Polska zakupiła licencję na francuski samolotu Socata ”Rallye” w wersji MS-880, MS-880B, MS-884, ”Rallye 100S” i ”Rallye 100ST”, wraz z technologią elektrycznego zgrzewania stopów aluminium, nawiązując współpracę kooperacyjną z firmą Socata (Aérospatiale) w Tarbes. Licencję szybko spłacono dostawami podzespołów dla Francji. Samolot zmodyfikowano, stosując jako napęd silnik PZL-Franklin oraz dostosowując do polskich materiałów, norm, technologii itp.
PZL-110 "Koliber" początkowo miał silnik PZL-Franklin 4A-235-B3. Pierwszy prototyp z tym silnikiem (przebudowany zakupiony "Rallye 100ST") oblatano 18.04.1978 r. Pierwszy PZL-110 wyprodukowany w CNPSL PZL-Warszawa (PZL Warszawa-Okęcie) oblatano 8.05.1979 r. Już wtedy pod kierunkiem mgr. inż. Janusza Drozdowskiego pracowano nad wersją rozwojową z silnikiem PZL-Franklin 6A-350-C1 o mocy 162 kW, a w 1982 nad wersją rolniczą o udźwigu 120 kg ze zbiornikiem chemikaliów ciekłych wewnątrz kabiny. Projektów tych jednak nie zrealizowano. Ogółem wyprodukowano 32 samoloty z silnikami PZL-Franklin 4A-235-B3, potem produkcji tego silnika zaniechano.
Przeprowadzona na początku 1988 r. analiza techniczna, jakiej poddano samolot PZL-110, dała wytyczne dla dokonania szeregu istotnych zmian konstrukcyjnych w strukturze i wyposażeniu płatowca, łącznie z wymianą dotychczas stosowanego zespołu napędowego na silnik importowany Lycoming 0-320 o zwiększonej mocy (112 kW) i importowane, sprawniejsze śmigło. W nowej, eksportowej wersji samolot otrzymał nazwę PZL-110 ”Koliber-150”. Prototyp wykonał pierwszy lot 28.09.1988 r. produkcja seryjna została uruchomiona w 1989 r., w tym samym roku pierwsze seryjne egzemplarze trafiły do Danii i Szwecji.
W 1993 r. pod kierunkiem Ryszarda Kaczkowskiego i Mariana Jakoniuka zrealizowano wersję ”Koliber-150A”, przeznaczoną na rynek amerykański. Do połowy 1996 r. wyprodukowano 17 egz. ”Koliber-150”, 15 egz. ”Koliber-150A”, a 3 egz. PZL-110 ”Koliber” przebudowano na ”Koliber-150”.
W 1997 r., powstała wersja PZL-110 "Koliber 160A". Samolot otrzymał nowszą wersje silnika Lycoming, o mocy 112 kW (160 KM). Udało się certyfikować samolot na masę startową 950 kg, czyli o 100 kg więcej od poprzedniej wersji. Przy czym, przy takiej masie pojawiały się pewne ograniczenia eksploatacyjne. Między innymi klapy nie były całkowicie schowane, zapewniając odpowiedna siłę nośną. Zbudowano 12 egz. Niemal wszystkie samoloty wyeksportowano do USA.
W dniu 1.01.2006 r. w polskim rejestrze statków powietrznych znajdował się 1 samolot ”Koliber-150”. W dniu 1.01.2007 r. w polskim rejestrze statków powietrznych znajdowało się 31 samolotów PZL-110 ”Koliber” (w tym min.: Aeroklub Polski- 12 egz., Ośrodek kształcenia Lotniczego- 11 egz., dyspozycyjne- 2 egz., prywatne- 6 egz.) oraz 5 samolotów ”Koliber-150” (w tym min.: dyspozycyjne- 4 egz., prywatne- 1 egz.). Były używane w przedsiębiorstwach, m.in.: Spółka Cywilna IBEX-UL. W 2016 r. w polskim rejestrze statków powietrznych znajdowały się 22 samoloty PZL-110 ”Koliber”, 8 samolotów ”Koliber-150” oraz 3 samoloty PZL-110 "Koliber 160A".
Na bazie ”Kolibra” powstał też samolot PZL-111 ”Koliber-235A” (”Senior”) o wzmocnionej strukturze, dostosowany do silników o mocy od 112 do 160 kW.
Konstrukcja:
Trzymiejscowy lub czteromiejscowy (”Koliber-150”) wolnonośny dolnopłat o konstrukcji metalowej.
Płat o konstrukcji metalowej, dwuczęściowy, jednodźwigarowy, półskorupowy. Jego struktura (pokrycia, żebra, podłużnice) elektrycznie zgrzewana punktowo z blach duralowych. Dźwigar skrzydła nitowany, pasy dźwigara frezowane z kątowników duralowych. Żebra kesonu noskowego składają się z dwóch części (dolnej i górnej) zgrzewanych do pokryć, a następnie wzajemnie łączonych ze sobą nitami. Część spływowa również zgrzewana, otwarta od tyłu, wzmocniona żebrami siłowymi w miejscach wprowadzenia sił skupionych od podwozia głównego oraz wsporników i szyn lotek i klap. Na całej rozpiętości skrzydła znajdują się dwusegmentowe sloty. Klapy typu Fowlera, lotki szczelinowe, konstrukcji jednodźwigarowej z pokryciem z cienkich blach żłobkowanych w części spływowej.
Kadłub o konstrukcji metalowej, półskorupowej, przekrój prostokątno- owalny, w części tylnej- kołowy. Struktura kadłuba składa się z dwóch zasadniczych części: przedniej i tylnej. Część przednia jest konstrukcją półskorupową o przekroju otwartym. Tylna część kadłuba jest również konstrukcją półskorupową, lecz o przekroju zamkniętym Jest ona nitowana z czterech jednakowych ćwiartek uprzednio zgrzewanych z podłużnicami i ćwiartkami wręg. Tył kadłuba zamyka stożkowego kształtu owiewka tłoczona z tworzywa termoplastycznego. Kabina zakryta, klimatyzowana.
Usterzenie klasyczne. Usterzenie pionowe ze znacznym skosem. Statecznik pionowy metalowy, dwudźwigarowy, nitowany. Ster kierunku dwudźwigarowy, z pokryciem z cienkich blach żłobkowanych. Statecznik poziomy niedzielony, dwudźwigarowy. Ster wysokości dzielony w płaszczyźnie symetrii samolotu, obie połówki identyczne, dwudźwigarowe, pokryte blachą żłobkowaną.
Podwozie trójkołowe z kołem przednim, stałe.
Wyposażenie- zestawy przyrządów VFR/IFR, ADF, radiostacja UHF, VOR. W PZL-110 ”Koliber-150”: zestaw przyrządów pokładowych, ADF, VOR znanych firm zachodnich i produkcji krajowej oraz na zamówienie- radiostację UHF Narco Mk-12D lub King KX-155.
Instalacje: elektryczna, hydrauliczna, ogrzewania kabiny.
Silnik:
- w PZL-110- płaski PZL-Franklin 4A-235B3 o mocy 92 kW (125 KM).
- w PZL-110 ”Koliber-150”- Lycoming O-320E2A o mocy 112 kW (152 KM).
Dane techniczne PZL-110 (wg [6]):
Rozpiętość- 9,74 m, długość- 7,15 m, wysokość- 2,8 m, powierzchnia nośna- 12,28 m2.
Masa własna- 530 kg, masa startowa w kat. normalnej- 850 kg, masa startowa w kat. Użytkowej- 770 kg, masa startowa do akrobacji- 750 kg.
Prędkość dopuszczalna- 270 km/h, prędkość dopuszczalna w burzliwej atmosferze- 200 km/h, prędkość przelotowa- 140 do 170 km/h, prędkość minimalna- 78 km/h, zasięg max- ok. 640 km.
Dane techniczne PZL-110 ”Koliber-150” (wg [2]):
Rozpiętość- 9,74 m, długość- 7,3 m, wysokość- 2,8 m, powierzchnia nośna- 12,7 (wg [7]- 12,88) m2.
Masa własna- 548 kg, masa użyteczna- 302 kg, masa startowa- (wg [7]- 770) kg, masa startowa max- 850 kg.
Prędkość dopuszczalna- (wg [7]- 270 km/h, prędkość max- 200 km/h, prędkość przelotowa- 140 km/h, prędkość min.- 82 km/h, wznoszenie max- 4,2 (wg [7]- 4,4) m/s, pułap- 3700 m, zasięg- 600 (wg [7]- 590) km.
Galeria
Źródło:
[1] Glass A. ”Samoloty PZL 1928-1978”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1980.
[2] Makowski T. ”Współczesne konstrukcje lotnicze Polski”. Agencja Lotnicza Altair. Warszawa 1996.
[3] Liwiński J. ”Co lata na polskim niebie, rejestr 2007”. Przegląd Lotniczy Aviation Revue nr 2/2007.
[4] Liwiński J. ”Polscy przewoźnicy”. Lotnictwo nr 8/2004.
[5] Liwiński J. ”Rejestr polskich statków powietrznych 2006.”. Przegląd Lotniczy Aviation Revue nr 2/2006.
[6] Makowski T. "PZL-110 Koliber". Skrzydlata Polska nr 10 i 11/1979.
[7] Kaczkowski R. "PZL Koliber 150". Skrzydlata Polska nr 24/1990.
[8] Liwiński J. ”Rejestr polskich statków powietrznych 2016”. Przegląd Lotniczy Aviation Revue nr 2/2016.