PZL Mi-2, 1965
(SM-3)

Śmigłowiec wielozadaniowy. Polska/ZSRR.
Śmigłowiec wielozadaniowy PZL Mi-2 w barwach polskiego lotnictwa wojskowego. Radom 2009 r. (Źródło: Copyright Witold Mikiciuk- ”Militaria i lotnictwo Jowitka”).
W 1960 r. opracowano w biurze konstrukcyjnym Michaiła M. Mila nowy śmigłowiec W-2, który nawiązywał do znanego i wypróbowanego Mil Mi-1. Podstawową różnicę stanowił napęd. Zamiast silnika tłokowego zastosowano dwa turbinowe silniki odrzutowe Izotow GTD-350 o mocy moc 294 kW (400 KM) każdy. Pierwszy prototyp W-2 był gotowy na początku października 1961 r. (wg [14]- we wrześniu 1961 r. odbył się pierwszy lot trwający 15 minut). Do badań w locie zbudowano dwa śmigłowce, jeden w wersji pasażerskiej, drugi w wersji rolniczej. Próby trwały blisko rok. W maju 1963 r. na jednym z prototypów pilot doświadczalny B. Anapow ustanowił międzynarodowy rekord prędkości 253,8 km/h na trasie zamkniętej 100 km. W czerwcu 1966 r. rekord został poprawiony do 269,4 km/h przez kobietę- Tatianę Russian. Śmigłowiec, który otrzymał w międzyczasie oznaczenie Mi-2, okazał się w wyniku badań w locie oraz eksploatacji próbnej konstrukcją udaną, budząc zainteresowanie w ZSRR i za granicą.

W 1963 r. zostały przeprowadzone pierwsze rozmowy pomiędzy przedstawicielami przemysłów lotniczych ZSRR i Polski na temat możliwości produkcji w Polsce śmigłowca Mi-2, nie produkowanego seryjnie w Związku Radzieckim. Śmigłowiec początkowo otrzymał oznaczenie SM-3, ale później powrócono do oznaczenia Mi-2. W styczniu 1964 r. podpisano porozumienie pomiędzy rządami Polski i ZSRR o powierzeniu polskiemu przemysłowi lotniczemu licencyjnej produkcji śmigłowca Mi-2 i silników GTD-3. Polski przemysł otrzymał tylko projekt prototypu, a dokumentacja seryjna musiała być opracowana przez polskie biura projektowe. Pomimo tych trudności WSK Świdnik w krótkim czasie opanował nowe procesy technologiczne i produkcyjne. Pierwszy śmigłowiec, zmontowany z zespołów radzieckich, został oblatany 26.08.1965 r. Pierwszy Mi-2, wyprodukowany całkowicie w Świdniku został wykonany 4.11.1965 r. Od 1966 r. ruszyła pełna produkcja w WSK Świdnik. Większość wyprodukowanych maszyn przeznaczona była na eksport, głównie do Związku Radzieckiego.

Mi-2 to uniwersalny śmigłowiec wielozadaniowy, a istotną cechą jego konstrukcji była możliwość szybkiej przemiany z jednej wersji na drugą. Czynności takie można wykonać nawet w warunkach polowych, a to dzięki daleko posuniętej unifikacji elementów. W pierwszych seriach produkcyjnych wypuszczano właśnie taki uniwersalny wariant, który zależnie od potrzeb można było przeobrażać w śmigłowiec pasażersko-łącznikowy, transportowy lub sanitarny. Wersja pasażerska mogła pomieścić 6 do 8 pasażerów i pilota. Wersja transportowa służyła do przewozu ładunków o masie od 700 kg wewnątrz kabiny ładunkowej lub ładunku o masie do 800 kg, podwieszonego na zewnętrznych zaczepach. W wersji sanitarnej przewoził w kabinie 4 chorych na noszach, lekarza i sprzęt medyczny. Ośrodek Badawczo-Rozwojowy przy WSK Świdnik szereg następnych wersji:
- szkolno-treningowa- produkowana seryjnie,
- rolnicza- produkowana była przeważnie dla odbiorców zagranicznych. Służy do opylania i opryskiwania pól, lasów, łąk i sadów środkami chemicznymi sypkimi lub płynnymi,
- aerofotogrametryczna- budowana na zamówienie przedsiębiorstw specjalistycznych i dla potrzeb wojska,
- termowizyjna- wyposażona w aparaturę termowizyjną, oprócz zastosowania do badań specjalistycznych, mogła być wykorzystana do kontroli ochrony środowiska,
- retransmisyjno-reportażowa TVP- wykonano . 1974 r. egzemplarz SP-TVA,
- transportowo-dźwigowa- opracowana na zamówienie przedsiębiorstw Instal w Nasielsku i Mostostal, zdolna była do uniesienia elementów konstrukcji o masie do 800 kg. Prototyp wersji dźwigowej został praktycznie wypróbowany 16.09.1973 r.,
- morska ratownicza- wyposażona w tratwy 6- i 10-osobowe, oraz zabudowany dźwig do wyciągania rozbitków,
- wodna na pływakach- zbudowana w 1975 r., posiadała dwa pływaki. W 1975 r. przechodziła próby fabryczne i użytkowe,
- polarna- w 1978 r. na zlecenie Polskiej Akademii Nauk wykonano cztery śmigłowce w wersji polarnej, przeznaczone dla naszych naukowców i badaczy na Antarktydzie. Dwa z nich wzieły udział w III Wyprawie Antarktycznej na Stację Arctowskiego (Wyspa Króla Jerzego, listopad 1978- maj 1979),
- uzbrojona- otrzymała karabiny maszynowe, działka, niekierowane pociski rakietowe oraz przeciwpancerne pociski kierowane. Uzbrojoną wersję Mi-2 pokazano na Centralnej Wojskowej Wystawie Wynalazczości i Racjonalizacji w Warszawie we wrześniu i październiku 1973 r.

W OBR Świdnik opracowano interesujący projekt wersji rozwojowej Mi-2. Maszyna odznaczała się usytuowaniem silników w tandem, co dawało mniejszy przekrój poprzeczny. Zamiast belki ogonowej zastosowano przedłużony kadłub, zwężający się ku końcowi i dochodzący aż do belki ukośnej. Dawało to większą powierzchnię ładunkową i pozwoliło na przewóz ładunków dłuższych lub bardziej przestrzennych. Przeprojektowano wirnik nośny, dwułopatowe śmigło ogonowe zastąpiono trójłopatowym, zastosowano osłony głowic i przegubów na wirniku i śmigle ogonowym, wprowadzono zmiany w podwoziu itd. Projekt nie został zrealizowany.

Kontynuacją programu rozwoju śmigłowca PZL Mi-2 były projekty śmigłowców wielozadaniowych PZL Mi-2M i PZL Mi-2 ”Taurus II” oraz śmigłowiec PZL ”Kania”.

W 1998 r. rosyjski zakład Rostvertol w Rostowie nad Donem oferował modernizację śmigłowca Mi-2 w śmigłowiec Mi-2M dla Federalnej Służby Granicznej. Zmiany dotyczą zamiany drzwi odchylanych na odsuwane, założenia mocowań dla broni żołnierzy patrolu i karabinu maszynowego, noktowizora. W perspektywie oferowano kilka etapów głębszej modernizacji włącznie do wymiany silników na Allison, powiększenia instalacji paliwowej, wymiany łopat wirników na kompozytowe, wymiany awioniki, założenia GPS TNL600, termowizora itd. W 2003 r. rosyjskie firmy Mil i Rostvertol postanowiły stopniowo odtworzyć produkcję seryjną Mi-2 w Rosji, wraz ze znaczącą poprawę jego charakterystyk. W pierwszym etapie zakład Rostvertol opanowuje remont generalny Mi-2. Drugi etap przewidywał uruchomienie produkcji wersji Mi-2A z nowymi ukraińskimi silnikami AI-450, nowymi agregatami i systemami oraz całkowicie wymienioną nowoczesną awioniką. Mi-2A miał być także napędzany silnikami Turboméca ”Arrius 2”.

W 1965 r. rozpoczął się eksport śmigłowców Mi-2. Eksportowany był do wielu państw świata:
- Afganistan- 6 egz. (1982-1983),
- Albania- 2 egz. (1981-1986),
- Algieria- w 2012 r. kilkanaście egzemplarzy było nadal używanych,
- Armenia,
- Azerbejżan,
- Bialoruś- w 2012 r. co najmniej kilkanaście egzemplarzy było nadal używanych,
- Birma,
- Bułgaria- w 1974 r. zakupiła Mi-2 wyposażone w specjalne urządzenia radarowe do wykrywania zanieczyszczeń wód Morza Czarnego,
- ChRL-D- posiadała co najmiej 2 egz.,
- Czechosłowacja- w 1973 r. zakupiła Mi-2 ze specjalnym wyposażeniem dla kontroli ruchu drogowego,
- Dżibuti,
- Egipt,
- Estonia- co najmniej 1 egz., uzywany w 2007 r.,
- Etiopia,
- Ghana,
- Gruzja- co najmniej 1 śmigłowiec cywilny,
- Indonezja- jedyny zagraniczny użytkownik wersji z silnikami GTD-350W2, prawdopodobnie 8 egz.,
- Irak,
- Iran,
- Jugosławia,
- Kazachstan- co najmniej 1 egz.,
- Kongo- 3 egz. zakupione w Niemczech,
- KRL-D,
- Kuba,
- Lesotho,
- Liban,
- Libia- w latach 1980-1986 oficjalnie sprzedano 23 cywilne śmigłowce Mi-2,
- Litwa- co najmniej 1 egz.,
- Łotwa- co najmniej 1 egz. używany w 2012 r.,
- Meksyk- kilka egz., 2 z nich uzywane były w 2010 r.,
- Mołdawia,
- Niemcy (NRD i RFN)- Polizei posiadało 3 śmigłowce, sprzedane do Kongo,
- Nikaragua,
- Peru,
- Rumunia,
- Słowacja- firma Air Transport Europe, która prowadzi też naprawy i modernizacje oraz policja,
- Syria,
- Turcja- firma Red Star posiadała 2 śmigłowce sanitarne,
- Ukraina- posiadała kilkadziesiąt egz. (ok. 60 egz. w "różnym" stanie technicznym),
- USA- kilka-kilkanaście egz., z tego co najmniej jeden lata w Polsce na amerykańskich znakach,
- Uzbekistan- co najmniej 1 egz.,
- Wenezuela- co najmniej 1 egz.,
- Węgry,
- ZSRR- był najwiekszym odbiorcą śmigłowców Mi-2.

W marcu 1968 r. wprowadzono do wyposażenia polskiego lotnictwa wojskowego śmigłowce PZL Mi-2 początkowo w wersji transportowo-pasażerskiej dla 6-8 osób lub 700 kg ładunku, a następnie transportowo-sanitarnej dla 4 chorych na noszach lub przewozu ładunków oraz szkolno-transportowej z podwójnym układem sterowania, którą można również wykorzystać do przewozu wojska albo zaopatrzenia bojowego. Później wprowadzono wersje ratowniczą i uzbrojoną. Większą liczbę uzbrojonych Mi-2 zaprezentowano podczas Parady XXX-lecia w dniu 22.07.1974 r. w Warszawie. Śmigłowce Mi-2 uzbrojone w pociski rakietowe były stosowane m.in. w czasie ćwiczeń Tarcza 76 Zjednoczonych Sił Zbrojnych Państw Członków Układu Warszawskiego, odbywających się w październiku 1976 r. na północno-zachodnich obszarach Polski. Oprócz nich śmigłowce transportowo-łącznikowe Mi-2 służyły w wojskach zmechanizowanych do przerzutu oddziałów desantowych, ewakuacji rannych z pola walki, transportu zaopatrzenia bojowego, korygowania ognia artylerii, wykonania rozpoznania powietrznego i zadań aerofoto. Z inicjatywy Dowództwa Wojsk Lotniczych i Szefostwa Służby Zdrowia MON zespół specjalistów wojskowych przebudował śmigłowiec Mi-2 na powietrzną karetkę reanimacyjną Mi-2R. W dniu 12.12.1975 r. przekazano maszynę do eksploatacji Wojskowej Służbie Zdrowia.

Polskie jednostki wojskowe użytkujące PZL Mi-2:
- 42 Eskadra Lotnicza,
- 47 Szkolny Pułk Śmigłowców,
- 13 Pułk Lotnictwa Transportowego,
- 56 Pułk Śmigłowców Bojowych- używał śmigłowce w wersji uzbrojonej Mi-2URP-G,
- 28 Eskadra Ratownicza Marynarki Wojennej w Darłowie (wersja ratownicza Mi-2RM).

Śmigłowce Mi-2 używane były również w lotnictwie cywilnym, m.in. w przedsiębiorstwach: Heliseco ze Świdnika, Lima Sp. z o.o., Przedsiębiorstwo Instalacji Przemysłowych ALSI. Śmigłowce Mi-2 wykorzystywane były przy robotach montażowych. Prototyp wersji dźwigowej Mi-2 został praktycznie wypróbowany 16.09.1973 r. Mi-2 stosowane były także przez patrole milicyjne, szczególnie podczas natężenia ruchu na szosach. Patrolowe Mi-2 wykorzystywane były przez Przedsiębiorstwo Usług Lotniczych Aeropol do kontroli stanu linii energetycznych najwyższych napięć i magistrali gazowych. Lotnictwo sanitarne wprowadziło do użytku pierwsze dwa śmigłowce Mi-2 w III kwartale 1972 r. Otrzymały je zespoły lotnictwa sanitarnego w Warszawie i w Katowicach.

Instytut Lotnictwa używał 5 śmigłowców PZL Mi-2: dwa służyły do różnych badań, w szczególności do prób urządzeń rolniczych, urządzeń dźwigowych oraz jako dyspozycyjne, natomiast pozostałe trzy używane były z lotniska w Sławkowie k. Kętrzyna (dawne lotnisko kwatery Hitlera w Gierłoży) we współpracy z utworzonym w Akademii Rolniczo-Technicznej w Olsztynie międzywydziałowym Instytutem Agrolotnictwa oraz Technikum Mechanizacji Rolnictwa ze specjalnością agrolotnicza. Służyły do nauki pilotażu studentów i uczniów, przyszłych pilotów-agrolotników.

Zakład PZL Świdnik prowadził seryjne modernizacje śmigłowców Mi-2 do postaci Mi-2Plus. W kwietniu 2003 r. pierwszy zmodernizowany śmigłowiec Mi-2Plus został przekazany Lotniczemu Pogotowiu Ratunkowemu, do połowy 2004 r. modernizacji poddano ok. 15 z 20 śmigłowców Mi-2 należących do LPR. Kolejnym klientem była policja indonezyjska, która zamówiła 12 śmigłowców Mi-2Plus, miały być one dostarczane w latach 2004-2005 r. Śmigłowce dla Indonezji pochodzą z nowej produkcji, w odróżnieniu od śmigłowców LPR, które są modernizacją wcześniej użytkowanych śmigłowców. Mi-2Plus napędzany jest zmodernizowanymi silnikami GTD-350W2, otrzymał również kompozytowe łopaty wirnika głównego oraz aparaturę radiowo-nawigacyjną firm Honeywell i Garmin.

Śmigłowce Mi-2 nigdy nie były produkowane w ZSRR/Rosji i PZL Świdnik był jedynym producentem tego śmigłowca. W 2004 r. w eksploatacji na całym świecie było ponad 1000 z 5450 (wg innych źródeł ok. 5500) wyprodukowanych śmigłowców Mi-2.

Konstrukcja:
Dziewięciomiejscowy śmigłowiec w układzie klasycznym. Konstrukcja całkowicie metalowa. Wersja pasażerska mogła pomieścić 6 do 8 pasażerów i pilota. Wersja transportowa służyła do przewozu ładunków o masie od 700 kg wewnątrz kabiny ładunkowej lub ładunku o masie do 800 kg, podwieszonego na zewnętrznych zaczepach, wersja sanitarna- 4 chorych, lekarz i sprzęt medyczny.
Wirnik nośny trójłopatowy o konstrukcji mieszanej i obrysie prostokątnym. Łopaty mają dźwigary wykonane ze stopu lekkiego, do którego są przyklejone segmenty krawędzi natarcia i części spływowej.
Kadłub półskorupowy, posiadał wiele elementów klejonych typu przekładkowego (dwie cienkie blachy z wypełniaczem ulowym między nimi). Kadłub podzielony na kilka przedziałów. Do części tylnej kadłuba przymocowana jest belka ogonowa, połączona z ukośną belką końcową, w której znajduje się przekładnia śmigła ogonowego. Belka ogonowa ma konstrukcję półskorupową, a belka końcowa czystą konstrukcję skorupową. Kabina zakryta.
Statecznik poziomy zamocowany po obu stronach belki ogonowej. Sterowanie statecznikiem jest sprzężone ze sterowaniem skokiem ogólnym wirnika nośnego dla zapewnienia minimalnego oporu kadłuba w całym zakresie prędkości lotu.
Podwozie trójpodporowe z przednim kółkiem, stałe. Płoza ogonowa do ochrony śmigła ogonowego przed uszkodzeniem w czasie lądowania, śmigłowca pod dużym kątem.

Uzbrojenie:
- Mi-2URP-G- 1 stałe działko kal. 23 mm, 2 ruchome karabiny maszynowe kal. 7,62 mm w oknach kabiny, wyrzutnie ppk 9M14M ”Maliutka”, wyrzutnie dla rakiet przeciwlotniczych 9M32ML ”Strzała 2M” (system ”Gad”),
- Mi-2RM- bomby orientacyjne OMAB.
Wg [13]- śmigłowce w wersji bojowej mogły być wyposażone w różne zestawy uzbrojenia:
- 2 wyrzutnie niekierowanych pocisków rakietowych kal. 57 mm, po 16 w każdej wyrzutni, 2 stałe działka oraz 1 ruchomy karabin maszynowy kal. 7,62 mm,
- 4 przeciwpancerne kierowane pociski rakietowe, 2 stałe działka oraz 1 ruchomy karabin maszynowy kal. 7,62 mm,
- 4 stałe, zespolone karabiny maszynowe, 2 stałe działka oraz 1 ruchomy karabin maszynowy kal. 7,62 mm.
Możliwa jest również dalsza kombinacja zestawów pomiędzy poszczególnymi rodzajami uzbrojenia.

Wyposażenie: radiostacja UKF R-860, radiostacja KF R-842, telefon pokładowy SPU, radiowysokościomierz RW-UM, radiokompas ARK-9, elektrorakietnice, reflektor do lądowania, lampa migacz i reflektor szperacz.
Instalacje: elektryczna, hydrauliczna, pneumatyczna, ogrzewania i wentylacji, przeciwoblodzeniowa, przeciwpożarowa.

Napęd- 2 silniki turbinowe:
- Mi-2- GTD-350 o mocy startowej 294 kW (400 KM) każdy,
- Mi-2Plus- GTD-350W2 o mocy 320 kW (435 KM) każdy.
Napęd od silnika przekazywany jest na wirnik nośny i śmigło ogonowe, wentylator oraz agregaty pomocnicze zainstalowane na przekładni głównej. Przekładnia główna redukuje prędkość obrotową wałów głównych turbin z 5904 obr/min. do 246 obr/min. Transmisja składa się z przekładni głównej, wałów głównych przenoszących napęd od silników do przekładni głównej, hamulca wirnika nośnego, wału tylnego, przekładni pośredniczącej oraz przekładni tylnej.

Dane techniczne Mi-2 (wg [13]):
Średnica wirnika nośnego- 14,5 m, długość śmigłowca bez łopat- 11,94 m, długość z obracającym się wirnikiem nośnym i śmigłem ogonowym- 17,42 m, wysokość bez śmigła ogonowego- 3,75 m.
Masa własna wersji pasażerskiej lub transportowej- 2375 kg, masa własna wersji szkolnej- 2424 kg, masa całkowita max- 3550 kg.
Prędkość max- 210 km/h, prędkość przelotowa- 180 km/h, wznoszenie- 5,5 m/s, pułap statyczny- 4000 m, zasięg- 270 km, zasięg ze zbiornikami dodatkowymi 600 km.

Dane techniczne Mi-2Plus (wg [10]):
Masa startowa max- 3550 kg.
Prędkość max- 210 km/h, wznoszenie max- 5,7 m/s, wznoszenie z jednym niepracującym silnikiem- 0,95 m/s, pułap zawisu z wpływem ziemi- 1880 m, pułap zawisu bez wpływu ziemi- 1200 m.

Inne wersje:
PZL Mi-2M
PZL Mi-2 ”Taurus II”
PZL "Kania"

PZL "Kormoran"

Galeria

  • Śmigłowiec patrolowy PZL Mi-2 (SN-03XG) Straży Granicznej. Radom 2005 r. (Źródło: Witold Mikiciuk- "Militaria i lotnictwo Jowitka").
  • Śmigłowiec PZL Mi-2 w wersji rolniczej. (Źródło: Skrzydlata Polska nr 17/1976).
  • Śmigłowiec PZL Mi-2 należacy do III Wyprawy Antarktycznej na Stację Arctowskiego. Lądowanie grupy naukowej na skraju Oazy Bungera. (Źródło: Skrzydlata Polska nr 38/1979).
  • Śmigłowiec w wersji uzbrojonej PZL Mi-2URP-G. (Źródło: Skrzydlata Polska nr 16/1976).

Źródło:

[1] Makowski T. ”Współczesne konstrukcje lotnicze Polski”. Agencja Lotnicza Altair. Warszawa 1996.
[2] Kłosiński P. ”Śmigłowce szkolne program NTH dla U.S. Army”. Nowa Technika Wojskowa nr 4/1995.
[3] Kłosiński P. ”42 Eskadra Lotnicza- 20 lat służby”. Nowa Technika Wojskowa nr 5/1995.
[4] Rybak E. F. Gruszczyński J. ”Sokół, Salamandra, Huzar- i co dalej?”. Nowa Technika Wojskowa 5/1998.
[5] Butowski P. ”Rosyjski program kompleksowej modernizacji MiG-29”. Nowa Technika Wojskowa nr 7/1998.
[6] Gołąbek A. Kalinowski M. ”Śmigłowce z Darłowa”. Lotnictwo z szachownicą nr 2.
[7] Gołąbek A. ”13 Pułk Lotnictwa Transportowego.”. Lotnictwo z szachownicą nr 9 i 10.
[8] Stachyra R. ”Uzupełnienia do artykułu Irackie Mi-2 znowu w powietrzu (nr 13)”. Lotnictwo z szachownicą nr 18.
[9] Królikiewicz T. ”Samoloty i śmigłowce Instytutu Lotnictwa. Różne konstrukcje”. Lotnictwo nr 3/2006.
[10] (PB) ”PZL Świdnik modernizuje Mi-2”. Lotnictwo nr 7/2004.
[11] Liwiński J. ”Polscy przewoźnicy”. Lotnictwo nr 8/2004.
[12] Butowski P. ”MAKS'2003 dużo techniki, jeszcze więcej widowiska”. Lotnictwo nr 5/2003.
[13] Morgała A. ”Polskie samoloty wojskowe 1945-1980”. Wydawnictwo MON. Warszawa 1980.
[14] Grzegorzewski J. ”Śmigłowiec Mi-2”. Seria ”Typy Broni i Uzbrojenia” nr 60. Wydawnictwo MON. Warszawa 1979.
[15] ”Militaria i lotnictwo Jowitka”
[16] Informacje uzyskane od Witolda Mikiciuka.
[17] Battke M. "Mi-2 nad szóstym kontynentem". Skrzydlata Polska nr 38/1979.

blog comments powered by Disqus