Lim-5 / PZL Lim-6, 1956

Samolot myśliwski, szturmowy, rozpoznawczy. Polska.
Samolot myśliwski Lim-5 w barwach polskiego lotnictwa wojskowego. (Źródło: Radomil via ”Wikimedia Commons”).
Po zakończeniu produkcji seryjnej samolotów myśliwskich Lim-2 wytwórnia WSK-1 w Mielcu rozpoczęła licencyjną produkcję samolotów myśliwskich Lim-5 (określanych również kryptonimem produkt CF), które były polską wersją licencyjną radzieckiego Mikojan MiG-17. Dokumentacja konstrukcyjna i technologiczna została dostarczona w końcu 1955 r. Jednocześnie w WSK-Rzeszów podjęto licencyjną produkcję silników WK-1F pod oznaczeniem Lis-5. Pierwszy seryjny egzemplarz Lim-5 wyprodukowano 28.11.1956 r., czyli w 5 dni po ostatnim samolocie Lim-2. W końcu 1956 r. wyprodukowano 4 egz. Lim-5, a w 1957 r. już 222 egz. W latach 1959-1960 zostało skonstruowane stanowisko aparatu AFA-39 dla samolotu Lim-5, które było zabudowane pod środkową częścią kadłuba. W ten sposób powstała wersja rozpoznawcza Lim-5R. Zbudowano 477 samolotów Lim-5, ostatni został wyprodukowany 30.06.1960 r.

W Polsce podjęta została również produkcja licencyjna samolotu myśliwskiego przeznaczonego do przechwytywania celów powietrznych MiG-17PF. Pierwszy licencyjny Lim-5P (nosił kryptonim produkt PF), będący kopią MiG-17PF później serii produkcyjnej, ze stacją radiolokacyjną Izumrud-5, wyprodukowano w WSK-Mielec 18.01.1959 r. Wykonano 6 serii produkcyjnych- łącznie 129 egz., ostatni samolot powstał 29.12.1960 r.

Po wycofaniu przestarzałych samolotów szturmowych Iliuszyn Ił-10 wystąpiła luka, którą próbowano zapełnić prowizorycznie przez wprowadzenie do pułków myśliwsko-szturmowych wycofywanych, starszych myśliwców Lim-1. Zabierając do lotu dwie bomby, podwieszone pod płatami, były one pozbawione dodatkowych zbiorników paliwa. Ograniczało to w znaczący sposób promień działania, a zatem skuteczność bojową samolotów. W dowództwie Wojsk Lotniczych powstała wówczas koncepcja opracowania wersji myśliwsko-szturmowej, służącej do bezpośredniego wsparcia wojsk lądowych, produkowanego seryjnie licencyjnego myśliwca Lim-5 (CF). Prace podjęto w końcu lat 1950-tych. Modyfikacje samolotu CF określono kryptonimem CM. Analiza przeprowadzona przez Dowództwo Wojsk Lotniczych, Instytut Naukowo-Badawczy Wojsk Lotniczych oraz zespół konstruktorów z WSK Mielec, kierowany przez inż. Feliksa Bordzika określiła kierunki zmian jakie należało wyrowadzić w konstrukcji samolotu CF: przystosować go do operowania z lotnisk polowych przez zdwojenie kół głównych, skrócić dobieg przez zastosowanie spadochronu hamującego, skrócić rozbieg przez zastosowanie przez zastosowanie rakietowych przyśpieszaczy startowych oraz przeanalizować możliwość zastosowania skuteczniejszej mechanizacji skrzydeł, zwiększyć promień działania przez wprowadzenie drugiej pary podwieszanych zbiorników paliwa, zwiększyć skuteczność bojową przez wprowadzenie uzbrojenia rakietowego, poprawienie właściwości aerodynamicznych samolotu, zwiększenie ciągu dopalacza i wreszcie przebadać możliwości poprawy widoczności przez wysunięcie kabiny do przodu i zastosowanie bocznych wlotów powietrza.

W celu przyśpieszenia prac zdecydowano się wprowadzać zmiany stopniowo. Na początku 1958 r. w zespole kierowanym przez inż. Feliksa Borodzika w WSK-Mielec, powstał projekt CM-I. Samolot różnił się od samolotu Lim-5 zamontowaniem po bokach tylnej części kadłuba rakietowych przyspieszaczy startowych SR o ciągu po 981 daN (1000 kG) oraz pojemnika ze spadochronem hamującym SH-19 pod tylną częścią kadłuba. Masa startowa samolotu CM-I wynosiła 5697 kg w wersji myśliwskiej i 5762 kg w wersji szturmowej, prędkość max- 1080 km/h, pułap- 14100 m.

Niemal jednocześnie powstał projekt CM-II, w którym zastosowano zdwojone główne koła podwozia oraz powiększono instalację paliwowa o dodatkowe stałe zbiorniki. Pod skrzydłami, w ich nasadzie, założono dwa metalowe owiewkozbiorniki stanowiące jednocześnie zbiorniki paliwa oraz owiewki dodatkowych kół podwozia głównego. Samolot otrzymał oznaczenie Lim-5M. Zmiany te wprowadzano stopniowo na dwóch prototypach i prowadzono próby w locie. W dniu 2.07.1959 r. rozpoczęły się badania prototypu na lotnisku polowym Pomorskiego Okręgu Wojskowego.

Samolot Lim-5M skierowano do produkcji seryjnej. W dniu 30.11.1960 r. WSK-Mielec wypuścił pierwszy egzemplarz seryjny. Produkcja trwała do 10.05.1961 r. i zakończyła się po zbudowaniu 60 egz. w trzech seriach produkcyjnych. Samoloty Lim-5M zostały wprowadzone do uzbrojenia jednostek Wojsk Lotniczych i lotnictwa Marynarki Wojennej.

W czerwcu 1960 r. opracowano projekt samolotu rozpoznawczego CMR (Lim-5MR), różniącego się od Lim-5M zamontowaniem na końcach skrzydeł pojemników z aparatami fotograficznymi AFA-39, AFA-BA/40R, AFA-BAF/21S i AFPN-21 oraz wyposażeniem pomocniczym w różnych zestawieniach. Rozpiętość samolotu CMR zwiększyła się do 10,58 m. Projekt ten nie został zrealizowany. Również w 1960 r. doświadczalny egzemplarz Lim-5 dostosowano konstrukcyjnie do tzw. reguły pól. Zrobiono to pogrubiając kadłub w jego tylnej części. Próby w locie nie wykazały jednak zalet takiego układu w porównaniu z dotychczasowym.

Od stycznia 1961 r. na prototypie Lim-5M-II, oznaczony też CM-II (nie należy go mylić z poprzednim CM-II, projektem Lim-5M z owiewkozbiornikami, który teraz otrzymał oznaczenie CM-I). Otrzymał on klapy z nadmuchem oraz spadochron hamujący umieszczony w owiewce u nasady statecznika pionowego. Otrzymał silnik Lis-5M przystosowany do nadmuchu klap o ciągu z dopalaniem 3363 kN (3430 kG). W maju 1961 r. zbudowano serię 40 egz. samolotu CM-II oznaczone jako Lim-6. Silnik Lis-5M przemianowano Lis-6. Samoloty Lim-6 nigdy jednak w takiej postaci nie trafiły do jednostek wojskowych. W wyniku prób samolotu Lim-6 stwierdzono, że wpływ nadmuchu na długość rozbiegu jest tak mały, że nieopłacalny. Dużo trudności przysparzały również owiewkozbiorniki. Ostatecznie zrezygnowano z owiewkozbiorników i klap z nadmuchem, zachowano zaś podwozie o kołach zdwojonych, spadochron hamujący i rakietowe przyśpieszacze startowe. Zamontowane też pod skrzydłami dodatkowe wysięgniki na uzbrojenie.

W drugiej połowie 1962 r. powstał samolot Lim-6bis, którego konstruktorem był Tadeusz Kostia, mający podwozie o kołach zdwojonych, spadochron hamujący SH-J9 umieszczony w nasadzie statecznika pionowego, rakietowe przyśpieszacze startowe SR 7500-00 o ciągu po 1177 daN (1200 kG) oraz dwa dodatkowe wysięgniki na uzbrojenie (dla wyrzutni Mars-2 lub bomb). Odmiana Lim-6R posiadał dodatkowy fotopojemnik z aparatem AFA-39 pod spodem kadłuba. Zamiast wyrzutni Mars-2 na Lim-6R podwieszano fotopojemniki CMR-9320-00, a na belkach wewnętrznych- bomby błyskowe. W końcu 1962 r. zrezygnowano jednak z podwozia o kołach zdwojonych. przodu środka masy. Z początkiem 1963 r. ruszyła produkcja seryjna samolotów Lim-6bis. Najpierw przebudowano samoloty Lim-6 (seria czwarta). Pierwszy z nich, opuścił WSK-Mielec 23.03.1963 r. Na wzór Lim-6bis przebudowano także samoloty Lim-5M. Produkcję samolotów Lim-6bis zakończono po zbudowaniu 70 egz. serii V i VI- ostatni wyprodukowano 25.02.1964 r. (później dostarczono jeszcze 2 egz.: 15.06.1965 r. oraz 30.09.1969 r.). W 1964 r. przechodził próby samolot rozpoznawczy CMR wyposażony w AFA-39 na ruchomym stanowisku pod spodem kadłuba oraz w dwa boczne aparaty fotograficzne (AFPN-21, AFA-BAF/21S i SzFP-02). Do wyposażenia jednostek wprowadzono jednak samolot rozpoznawczy Lim-6R (oznaczony też jako Lim-6bisR) tylko z jednym aparatem AFA-39 w pojemniku pod kadłubem, analogicznie do Lim-5R.

W 1971 (wg [6]- 1972) r. rozpoczęto przebudowę samolotów myśliwskich Lim-5P, które wówczas przestały odpowiadać nowoczesnym wymaganiom, na wzór samolotów Lim-6bis. Powstałe w ten sposób samoloty myśliwsko-szturmowe otrzymały oznaczenie Lim-6M. Analogicznie do poprzednich modyfikacji zbudowano samolot rozpoznawczy Lim-6MR. Modernizacji samolotów dokonywały Wojskowe Zakłady Lotnicze Nr 2 w Bydgoszczy. Przebudowano 25 samolotów Lim-5P.

Samoloty Lim-5 były podstawowym sprzętem myśliwskim lotnictwa polskiego do połowy lat 1960-tych, kiedy to zastąpiły je nowocześniejsze myśliwce Mikojan MiG-21. Jednostki wojskowe użytkujące samoloty Lim-5:
- 10 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego,
- 34 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego MW,
- 39 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego,
- Eskadra Lotnicza Dowództwa Korpusu Obrony Powietrznej Kraju, przemianowana następnie na 42 Eskadrę Lotniczą w Warszawie.

Samoloty Lim-6bis stały się na wiele lat podstawowym sprzętem jednostek lotnictwa myśliwsko-szturmowego w Polsce. Podobne przeróbki były wykonywane również na eksport dla Indonezji i na samolotach należących do Narodowej Armii Ludowej z Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Polskie jednostki wojskowe użytkujące samoloty Lim-6bis:
- 34 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego MW.

W 1989 r. Ministerstwo Współ­pracy Gospodarczej z Zagranicą sprze­dało do Australii, za pośrednictwem firmy Randall McFarlaine, 5 polskich samolotów wojskowych (1 Lim-5 do Brisbane, 1 Lim-6 i 3 Limy-2 do Sydney) jako latające eksponaty muzealne.

Konstrukcja:
Jednomiejscowy średniopłat o konstrukcji metalowej.
Skrzydło skośne, z ujemnym wzniosem, jednodźwigarowe z dźwigarem pomocniczym. Obrys dwutrapezowy, linię krawędzi natarcia ukształtowano w sposób zbliżony do wygiętej łukowo przez zastosowanie dwuskosu. Na górnej powierzchni zabudowano po trzy kierownice strug powietrza, zapobiegające niekorzystnym zjawiskom aerodynamicznym i zwiększające skuteczność lotek. Pokrycie wykonane z blachy duralowej. Skrzydło wyposażone w lotki i klapy-poszerzacze.
Wersja Lim-5M miała dodatkowe owiewkozbiorniki zabudowane symetrycznie pod skrzydłami w części przykadłubowej. W owiewce wykonanej z laminatu część przednią wykorzystano na zbiornik, a tylna mieściła komorę podwozia głównego. W Lim-6 skrzydło jest takie samo, jak w Lim-5, a w Lim-6bis ma pod każdą połówką dodatkowy wysięgnik, na wyposażenie specjalne, zamocowany w odległości 0,525 m od kadłuba.
Kadłub ma kształt zbliżony do bryły obrotowej. Konstrukcja półskorupowa z pokryciem pracującym. Po bokach, przy końcu kadłuba, znajdują się klapy hamulców aerodynamicznych. Pod spodem kadłuba zamocowany grzebień zwiększający powierzchnię boczną maszyny i poprawiający właściwości samolotu w locie. Kabina zakryta, ciśnieniowa, fotel pilota jest awaryjnie wyrzucany za pomocą pironaboju.
Usterzenie klasyczne ze skosem: pionowe o kącie 60° i poziome o kącie 45°. Konstrukcja półskorupowa. Statecznik pionowy stanowi integralną część kadłuba. Statecznik poziomy jest zamocowany do statecznika pionowego.
Podwozie trójpodporowe z kołem przednim, chowane w locie.

Uzbrojenie:
- Lim-5- 1 działko N-37D kal. 37 mm i 2 działka NR-23 kal. 23 mm w przedniej części kadłuba. Dwie bomby o wagomiarze 50 lub 100 kg, podwieszone na zamkach D-4-50 pod skrzydłami lub dodatkowe zbiorniki paliwa,
- Lim-5P- 3 działka NR-23 kal. 23 mm w przedniej części kadłuba. Dwie bomby o wagomiarze 50 lub 100 kg, podwieszone na zamkach D-4-50 pod skrzydłami lub dodatkowe zbiorniki paliwa,
- Lim-5M- 1 działko N-37D kal. 37 mm i 2 działka NR-23 kal. 23 mm w przedniej części kadłuba. Na dwóch podskrzydłowych zamkach można było podwieszać dodatkowe zbiorniki paliwa o pojemności po 400 dm3, bomby o masie do 250 kg oraz wyrzutnie Mars-1 z ośmioma pociskami rakietowymi S-5. Samolot mógł być przystosowany do innych wariantów uzbrojenia, np. z większymi wyrzutniami z 15 lub 24 pociskami rakietowymi S-5, pojemnikami z mieszaniną zapalającą oraz belkami do girlandowego podwieszania trzech ciężkich pocisków rakietowych kal. 132 mm,
- Lim-6bis- 1 działko N-37D kal. 37 mm i 2 działka NR-23 kal. 23 mm w przedniej części kadłuba. Na dwóch podskrzydłowych zamkach można było podwieszać dodatkowe zbiorniki paliwa o pojemności po 400 dm3. Pod skrzydłami na wysięgnikach przy kadłubie zawieszane są 2 wyrzutnie kasetowe każda z 16 niekierowanymi pociskami rakietowymi kal. 57 mm lub 2 bomby 50-100 kg.

Wyposażenie- instalacja tlenowa, instalacja elektryczna.
Wyposażenie radioelektroniczne: radiostacja UKF typ R-800, zestaw OSP-48 do lądowania według przyrządów (automatyczny radiokompas ARK-5, sygnalizator przelotu MRP-48P, radiowysokościomierz RW-2), dalmierz radiolokacyjny SRD-1M, stacja ostrzegawcza Syrena-2 (sygnalizująca opromieniowanie tylnej półsfery samolotu przez dalmierz radiolokacyjny lub pokładową stację radiolokacyjną samolotu atakującego), aparatura odzewowa (rozpoznawcza) SRO-1 lub Chrom (SRO-2 ?), fotokarabin S-13, elektrorakietnica EKSR-46. Wersja Lim-5P dodatkowo stacja radiolokacyjna RP-5 Izumrud,

Silnik- odrzutowy Lis-5 z dopalaczem o ciągu 26,46 (2700 kG) i 33,12 kN (3380 kG) z włączonym dopalaczem.

Dane techniczne Lim-5 (wg [5]):
Rozpiętość- 9,628 m, długość- 11,26 (wg [4]- 11,36) m, wysokość- 3,8 m, powierzchnia nośna- 22,6 m2.
Masa własna- 3920 (wg [4]- 4114) kg, masa użyteczna- 1425 kg, masa całkowita- 5345 (wg [4]- 5485) kg, masa całkowita max- 6075 (wg [4]- 6206) kg.
Prędkość max- 1097 km/h, prędkość max z włączonym dopalaczem- 1145 (wg [4]- 1154) km/h, prędkość minimalna- 300 km/h, prędkość lądowania- 180 km/h, wznoszenie- 65 m/s, czas wznoszenia na 5000 m- (wg [4]- 2' 38"), pułap- 16600 m, zasięg z dodatkowymi zbiornikami paliwa- 1980 km, czas lotu- 2 h 53'.

Dane techniczne Lim-5P (wg [5]):
Rozpiętość- 9,628 m, długość- 11,68 m, wysokość- 3,8 m, powierzchnia nośna- 22,6 m2.
Masa własna- 4182 kg, masa użyteczna- 1438 kg, masa całkowita- 5620 kg, masa całkowita max- 6350 (wg [4]- 6552) kg.
Prędkość max- 1047 km/h, prędkość max z włączonym dopalaczem- 1121 (wg [4]- 1123) km/h, prędkość minimalna- 300 km/h, prędkość lądowania- 180 km/h, wznoszenie- 55 m/s, czas wznoszenia na 5000 m- (wg [4]- 2' 30"), pułap- 15850 (wg [4]- 16300) m, zasięg z dodatkowymi zbiornikami paliwa- 1930 (wg [4]- 1730) km, czas lotu- 2 h 39'.

Dane techniczne Lim-5M (wg [4]):
Rozpiętość- 9,628 m, długość- 11,36 m, wysokość- 3,8 m.
Masa własna- 4473 kg, masa całkowita- 6256 kg, masa całkowita max- 6954 kg.
Prędkość max z włączonym dopalaczem- 1108 km/h, czas wznoszenia na 5000 m- (wg [4]- 3' 38"), pułap- 15200 m.

Galeria

  • Samolot szturmowy Lim-6bis w zbiorach Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie. (Źródło: Krzysztof Godlewski- "airfoto.pl").
  • Samoloty myśliwskie Lim-5 polskiego lotnictwa wojskowego.  (Źródło: Skrzydlata Polska nr 22/1964).
  • Lim-5P, rysunek w trzech rzutach. (Źródło: Skrzydlata Polska nr 22/1964).
  • Samolot myśliwski Lim-5 polskiego lotnictwa wojskowego. (Źródło: J. Szymański via Letectvi + Kosmonautika nr 4/1980).
  • Samoloty Lim-5 w locie. (Skrzydlata Polska nr 34/1963).
  • Samolot Lim-5 w locie wznoszącym. (Skrzydlata Polska nr 37/1963).
  • Samolot myśliwsko- szturmowy Lim-5M podczas przygotowań do startu. (Źródło: Skrzydlata Polska nr 41/1963).
  • Start pary samolotów myśliwsko- szturmowych Lim-5M. (Źródło: Skrzydlata Polska nr 41/1963).
  • Samolot Lim-5M podczas prób startów i lądowań na lotnisku gruntowym. (Źródło: Skrzydlata Polska nr 40/1963).
  • Podstawowe wersje seryjne polskich modyfikacji samolotu MiG-17: Lim-6, Lim-6bis, Lim-6R, Lim-6M. (Źródło: Technika Lotnicza i Astronautyczna  nr 6/1987).
  • Barwy samolotów Lim-6, Lim-6 bis i Lim-6M. (Źródło: Technika Lotnicza i Astronautyczna  nr 8/1985).

Źródło:

[1] Kłosiński P. ”42 Eskadra Lotnicza- 20 lat służby”. Nowa Technika Wojskowa nr 5/1995.
[2] Gołąbek A. ”Lotnisko w Mierzęcicach”. Lotnictwo z szachownicą nr 3.
[3] Konarski M. ”34 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego”. Lotnictwo z szachownicą nr 7 i 8.
[4] Butowski P., Hołyś W. ”Samolot myśliwsko-szturmowy Lim-6bis”. Seria ”Typy Broni i Uzbrojenia” nr 117. Wydawnictwo MON. Warszawa 1987.
[5] Morgała A. ”Polskie samoloty wojskowe 1945-1980”. Wydawnictwo MON. Warszawa 1980.
[6] Morgała A. ”Kierunki rozwoju samolotów wojskowych w Polsce w drugiej połowie XX w”. ”Lotnictwo stulecie przemiany”. Fundacja Otwartego Muzeum Techniki. Wrocław 2003.
[7] ”airfoto.pl”
[8] "Polska aleja LiM-ów". Samoloty Polskie.
[9] "Z lotu po kraju". Skrzydlata Polska nr 3/1990.

blog comments powered by Disqus