PWS-101 "Rekin", 1937

Szybowiec wysokowyczynowy. Polska.
Szybowiec wysokowyczynowy PWS-101 w locie. (Źródło: archiwum).
W 1936 r. Departament Lotnictwa Cywilnego Ministerstwa Komunikacji zamówił trzy typy szybowców wysokowyczynowych, przeznaczone do udziału w Międzynarodowych Zawodach Szybowcowych w Rhön-Wasserkuppe w Niemczech w 1937 r.: Orlik projektu inż. Antoniego Kocjana, SG-7 projektu inż. Szczepana Grzeszczyka, oraz PWS-101 opracowany przez inż. Wacława Czerwińskiego. PWS-101 był pierwszym szybowcem Czerwińskiego opracowanym przez niego w Podlaskiej Wytwórni Samolotów. Początkowo szybowce PWS-101 nosiły nazwę ”Rekin”, która została następnie przeniesiona na następny szybowiec Czerwińskiego- PWS-102.

Na zamówienie Departamentu Lotnictwa Cywilnego MK zostały zbudowane w PWS dwa prototypy. Zostały one oblatane przez późną wiosną 1937 r. Po skróconych próbach wzięły udział w lipcu 1937 r. w Międzynarodowych Zawodach Szybowcowych w Rhön-Wasserkuppe, uznanych następnie za I Szybowcowe Mistrzostwa Świata. Podczas tych zawodów P. Mynarski na PWS-101 w dniu 4.07.1937 r. uzyskał największą odległość- 351 km, przelatując z Rhön do Hamburga. Był to jednocześnie rekord Polski w przelocie otwartym. P. Mynarski zajął w Rhön 10 miejsce. W zawodach uczestniczył również drugi PWS-101.

W V krajowych Zawodach Szybowcowych (5-15.08.1937 r.) w Inowrocławiu piloci startujący na PWS-101 zajęli 2 i 4 miejsca. Czerwiński otrzymał wówczas nagrodę Zrzeszenia Polskich Przemysłowców Lotniczych jako konstruktor szybowca, na którym podczas tych zawodów wykonano najdłuższy przelot- 313 km. W pierwszej połowie 1938 r. zostały zbudowane 4 dalsze egz. PWS-101, wykonane w Lwowskich Warsztatach Lotniczych. W marcu 1938 r. szybowiec przeszedł próby w ITL w Warszawie. W VI Krajowych Zawodach Szybowcowych (12-22.07.1938 r.) w Inowrocławiu szybowce PWS-101 zajęły miejsca: 2, 3, 5 7 i 11. W końcu 1938 r. PWS-101 był wystawiony na Międzynarodowym Salonie Lotniczym w Paryżu. Rok 1938 był rokiem dużych sukcesów szybowca:
- Tadeusz Góra 18.05.1938 r. wykonał przelot długości 578 km (na trasie Bezmiechowa - Soleczniki Małe koło Wilna), który stał się rekordem Polski. Za przelot ten, jako najlepszy w świecie wyczyn szybowcowy 1938 r. Tadeusz Góra otrzymał w styczniu 1939 r. Medal Lilienthala, przyznany po raz pierwszy przez Międzynarodową Federację Lotniczą (FAI),
- M. Urban 21.06.1938 r. wykonał przelot długości 426 km,
- W. Kasprzyk 8.08.1938 r. wykonał przelot długości 476 km.
W maju 1939 r. na Międzynarodowym Zlocie Szybowcowym ISTUS we Lwowie PWS -101 zajęły dwa pierwsze miejsca.

W 1939 r. Lwowskie Warsztaty Lotnicze otrzymały zamówienie na dalsze 5 egz. PWS-101. Pewną ilość szybowców PWS-101 zdobyła we wrześniu 1939 r. Armia Czerwona.

PWS-101 był najlepszym polskim szybowcem wyczynowym z lat 1937-1938. W 1939 r. pojawiły się jeszcze lepsze konstrukcje, mianowicie PWS-102 oraz B-38, lecz nie zdążyły one wejść do użytku przed wybuchem wojny. PWS-101 był pierwszym polskim szybowcem zabierającym balast wodny i pierwszym wyposażonym w hamulce aerodynamiczne.

W styczniu 2005 r. Klub Miłośników Zabytkowych Szybowców w Polsce (VGC Poland) podjął uchwałę o budowie repliki szybowca PWS-101 na podstawie częściowo zachowanej dokumentacji szybowca.

Konstrukcja:
Jednomiejscowy wolnonośny średniopłat konstrukcji drewnianej.
Płat trapezowo-eliptyczny, a w widoku z przodu o kształcie mewim (rozpłaszczone M), dwudzielny, jednodźwigarowy, ze skośnym dźwigarkiem pomocniczym. Dźwigar skrzynkowy. Keson kryty sklejką do dźwigarów. Zadźwigarowa część płata kryta płótnem. Za dźwigarem hamulce aerodynamiczne. Lotki dwudzielne szczelinowe, wychylane różnicowo, konstrukcji krzyżulcowej, kryte płótnem. Niektóre egzemplarze miały w płacie zbiornik wody o pojemności 40 l.
Kadłub półskorupowy kryty sklejką. Przekrój kadłuba owalny, zwężony do dołu. Z przodu kadłuba hak do startu z lin gumowych i zaczep do holu za samolotem. Kabina zakryta.
Usterzenie poziome wolnonośne. Statecznik pionowy integralny z kadłubem. Stateczniki kryte sklejką, stery płótnem.
Podwozie płozowe.

Dane techniczne PWS-101 (wg [2]):
Rozpiętość- 19,0 m, długość- 7,27 m, wysokość- 1,55 m, powierzchnia nośna- 18,9 m2.
Masa własna- 185 kg, masa użyteczna- 79-127 kg, masa całkowita- 264 kg, masa całkowita max- 312 kg.
Dopuszczalna prędkość nurkowania- 200 km/h, prędkość minimalna- 48,5 km/h, doskonałość przy prędkości optymalnej 63 km/h- 26,1, opadanie minimalne przy prędkości ekonomicznej 55 km/h- 0,61 m/s.

Galeria

  • Tadeusz Góra,  w tle szybowiec PWS-101, na którym wykonał lot na trasie Bezmiechowa-Małe Soleczniki. (Źródło: Zdjęcie pochodzi z Archiwum UM Świdnik i Stowarzyszenia Forum Świdnika- http://www.historia.swidnik.net/).
  • PWS-101, plany modelarskie. (Źródło: Modelarz nr 2/1957).
  • PWS-101 prezentowany na Salonie Lotniczym w Paryżu, 1938 r. (Źródło: ze zbiorów CardPlane).

Źródło:

[1] Jezierski Z. ”Budujemy PWS-101”. Przegląd Lotniczy Aviation Revue nr 1/2006.
[2] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1977.
[3] Glass A. ”Ewakuacja polskich samolotów po 1 września 1939 roku”. ”Samoloty wojskowe świata 1935-1945”
blog comments powered by Disqus