PWS-33 "Wyżeł", 1938
(PZL "Wyżeł")

Samolot treningowy. Polska.
Pierwszy prototyp samolotu treningowego PWS-33/I "Wyżeł". (Źródło: archiwum).
W 1936 r., w związku z zamiarem wprowadzenia do użytku w lotnictwie wojskowym nowoczesnych dwusilnikowych samolotów bombowych PZL-37 ”Łoś” i pościgowych PZL-38 ”Wilk”, powstała potrzeba zbudowania dwusilnikowego samolotu, który mógłby służyć do przeszkalania pilotów na samoloty dwusilnikowe oraz do treningu nawigacyjnego, strzeleckiego i bombowego innych członków załóg. Projekt wstępny dwusilnikowego samolotu treningowego opracował w Państwowych Zakładach Lotniczych dr inż. Franciszek Misztal. W pierwszej połowie 1936 r. inż. Wacław Czerwiński rozpoczął prace w PZL w Warszawie i jemu powierzono zaprojektowanie samolotu. Latem 1936 r. podporządkowano Podlaską Wytwórnię Samolotów Wytwórni Płatowców PZL, wówczas dalszy rozwój tego samolotu przekazano do PWS.

Pod koniec 1936 r. Dowództwo Lotnictwa złożyło zamówienie na samolot oznaczony PWS-33 ”Wyżeł”. Projekt konstrukcyjny opracowany został w 1937 r. Głównym konstruktorem został inż. Wacław Czerwiński. Jego zastępcą w zespole był inż. Zygmunt Jabłoński. W PWS zatrudniono dr. inż. Franciszka Misztala z PZL w charakterze konsultanta. W efekcie ”Wyżeł” otrzymał sylwetkę bardzo przypominającą ”Wilka”. ”Wyżeł” był pierwszym polskim drewnianym samolotem o konstrukcji skorupowej.

W 1938 r. PWS wybudowała dwa prototypy samolotu. Pod koniec sierpnia 1938 r. został oblatany prototyp PWS-33/I. Samolot był poprawny w locie. Pod oznaczeniem PZL ”Wyżeł” został wystawiony na Międzynarodowym Salonie Lotniczym w Paryżu (25.11.-11.12.1938 r.), wzbudzając duże zainteresowanie. Drugi prototyp PWS-33/II został oblatany pod koniec stycznia 1939 r. Wiosną 1939 r. przeszedł on próby w ITL.

Pod koniec 1938 r. rozpoczęto przygotowania do produkcji serii 50 egz. Liczbę potrzebnych PWS-33 określono na 100 samolotów (wg [4] i [5]- w PWS awizowano zamówienie 130 egz.). Pod koniec marca 1939 r., po niepowodzeniu z ”Wilkiem”, anulowano zamówienie na serię PWS-33. Inż. Czerwiński opracował ulepszoną wersję ”Wyżeł II”, o nieco większych wymiarach, napędzaną nowymi, dobrze zapowiadającymi się silnikami gwiazdowymi Avia ”Delfin 3T”. Po otrzymaniu ”Delfinów” i wzmocnieniu uzbrojenia ”Wyżeł” wchodziłby powoli w rolę zaniechanego PZL-38 ”Wilk”. Prawdopodobnie w przypadku przedłużenia prac przy PZL-48 ”Lampart” mógł zostać wybrany do realizacji samolot ”Wyżeł II” lub rozwinięta z niego konstrukcja. W czerwcu 1939 r. zamówienie na PWS-33 zostało ponowione i wkrótce przystąpiono do uruchomienia 1 serii (wg [4] i [5]- 25 egz.) z terminem dostawy na początku 1940 r. Dalszy rozwój konstrukcji przerwał wybuch II wojny światowej.

We wrześniu 1939 r. PWS-33/I został zniszczony po zbombardowaniu wytwórni przez Niemców. Uszkodzony PWS-33/II, znajdujący się w próbach eksploatacyjnych w Dywizjonie Doświadczalnym ITL w Warszawie na Okęciu, został zdobyty przez Niemców, nieznacznie uszkodzony i uległ zniszczeniu (wg [2 i [6]- został wystawiony w Muzeum Lotnictwa w Berlinie.)

”Wyżeł” był bardzo udanym samolotem. Należał do jednych z pierwszych w świecie samolotów specjalnie zaprojektowanych do przeszkalania załóg na samoloty dwusilnikowe.

Konstrukcja:
Dwumiejscowy dolnopłat wolnonośny o konstrukcji drewnianej.
Płat trapezowy z eliptycznymi końcami, drewniany, niedzielony, dwudźwigarowy (dźwigary skrzynkowe), kryte sklejką (keson międzydźwigarowy kryty grubą sklejką). Na krawędzi natarcia automatyczne sloty na odcinku skrzydła naprzeciw lotek. Klapy uruchamiane pneumatycznie. Na klapach i lotkach dodatkowo metalowe spoilery.
Kadłub o przekroju eliptycznym, drewniany, półskorupowy, kryty sklejką brzozową bakelitową. Nos kadłuba i zakończenie tyłu z blachy duralowej. Kabiny zakryte.
Usterzenie wolnonośne z podwójnym usterzeniem pionowym o konstrukcji drewnianej, dźwigany z rur stalowych. Pokrycie stateczników sklejką, sterów płótnem.
Podwozie klasyczne, chowane w locie.

Uzbrojenie- 1 stały karabin maszynowy pilota PWU wz. 36 kal. 7,9 mm. Udźwig bomb- 25 lub 50 kg.

Wyposażenie- fotokarabin K-38, rakietnica, reflektory (do lądowania i sygnalizacyjny) w przedzie kadłuba.

Napęd- 2 silniki rzędowe PZInż. ”Major 4B” o mocy nominalnej 88 kW (120 KM) każdy i mocy startowej 96 kW (130 KM) każdy.

Dane techniczne PWS-33 (wg [2]):
Rozpiętość- 9,3 (wg [1] i [3]- 9,26, wg [5]- 9,29) m, długość- 6,0 (wg [1] i [5]- 6,94, wg [3]- 6,93) m, wysokość- 2,6 (wg [1], [3] i [5]- 2,56)m, powierzchnia nośna- 12,7 m2.
Masa własna- 950 kg, masa użyteczna- 460 kg, masa całkowita- 1410 kg.
Prędkość max- 315 km/h, prędkość przelotowa- 260 km/h, prędkość min.- 100 km/h, wznoszenie- 4,5 (wg [1]- 5,4) m/s, pułap- 4500 m, zasięg- 1160 km, czas trwania lotu- (wg [1] i [5]- 4,5) h.

Źródło:

[1] Morgała A. ”Samoloty wojskowe w Polsce 1924-1939”. Wyd. Bellona. Warszawa 2003.
[2] Chwałczyk T., Glass A. ”Samoloty PWS”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1990.
[3] Glass A. ”Samoloty PZL 1928-1978”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1980.
[4] Cynk J. B. ”Polskie lotnictwo wojskowe w okresie międzywojennym” Lotnictwo nr 9/2004.
[5] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze do 1939”. Tom 2. Wydawnictwo STRATUS. Sandomierz 2007.
[6] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1977.
blog comments powered by Disqus