Ostoja-Ostaszewski Adam Jan Kanty Kazimierz

Adam Ostoja-Ostaszewski. (Źródło: archiwum).

Adam Jan Kanty Kazimierz Ostoja-Ostaszewski urodził się 2.10.1860 r. we Wzdowie koło Brzozowa. Otrzy­mał gruntowne i wszechstronne wykształcenie, uczył się i studiował w Tarno­polu, Lwowie, Krakowie, Berlinie i Paryżu. Z zawodu był agronomem, a z wy­kształcenia doktorem filozofii i prawnikiem. Współcześni mu podkreślali jego wyjątkowe zdolności lingwistyczne. Znał podobno aż 20 języków obcych, a spo­śród nich władał biegle łaciną, greką, włoskim, niemieckim, francuskim, rosyj­skim, angielskim. Prowadził ożywioną działalność społeczną. Na ziemiach polskich pod zaborami był zaangażowanym polskim patriotą, zdumiewał rozległoś­cią zainteresowań- od pisania wierszy i tłumaczeń, poprzez zoologię, botanikę, mineralogię, geologię, agrotechnikę, po mechanikę, astronomię, aeronautykę; ma­lował, rzeźbił, interesował się także muzyką, architekturą, uprawiał sporty- jazdę konną, szermierkę, kolarstwo, automobilizm. Całe swe intensywne życie poświęcał innowacyjnej twórczej działalności w najprzeróżniejszych kierunkach, żywo reagował na najnowsze wynalazki, a wśród nich z nowej dziedziny aeronautycznej.

Żeglugą powietrzną interesował się prawie od dzieciń­stwa i chociaż nie posiadał w tej dziedzinie odpowiedniego przygotowania tech­nicznego - pasjonował się nią prawie przez dwadzieścia lat. Usiłował sam konstruować i budować aparaty latające, mając na tym polu niewątpliwie ambicje odkrywcze, czemu sprzyjały także posiadane przez niego dostateczne środki materialne jako właściciela Wzdowa.

Swe zainteresowania kieruje Ostaszewski początkowo ku aerostatom. W 1876 r. buduje w swej posiadłości model sterowca. W 1888 r. udał się do Berlina, gdzie w koszu balonu wolnego odbył swą pierwszą podróż powietrzną. Rzecz cha­rakterystyczna, świadcząca o podkreślaniu przez Ostaszewskiego iż jest Pola­kiem, że na ten przelot balonem zabrał ze sobą odwieczny symbol polskości- flagę biało-czerwoną.

W 1889 r. Ostaszewski wynalazł pierwszy w Europie odrzutowy silnik wybuchowy, w którego skład materiałów pędnych wchodziła benzyna. Silnik ten był zastosowany w jego modelach aparatów latających. Z zachowanych dokumentów wynika, że w 1889 r. krakowianin Mondrzykowski mechanik i pirotechnik, zbudował w Krakowie model płatowca zaprojektowany przez Ostaszewskiego i pod jego kierunkiem budowany. Model był napędzany silnikiem odrzutowym nieciągłego spalania. Silnik był zasilany benzyną. W latach 1889-1892 zbudowano dwie wersje modelu o nazwie ”Stibor-1”. Oba modele latały w Krakowie, a jeden z nich według relacji Ostaszewskiego, wzniósł się na wysokość około 100 m, przelatując ponad domami i utrzymując się przez dłuższy czas w powietrzu. O konstrukcji silnika, niestety brak informacji. Można jedynie przypuszczać, opierając się na zapiskach konstruktora, że w modelu wykorzystano mechanizm tzw. Koła Katarzyny, urządzenia, służącego do wyrzucania fajerwerków, czyli sztucznych ogni. Modele posłużyły Ostaszewskiemu do przygotowania projektów pionowzlotów z napędem odrzutowym oraz samolotu zbudowanego później w 1909 r. we Francji.

Ostaszewskiego odwiedzało we Wzdowie sporo gości, niekiedy przy­padkowych, także ze środowiska aeronautycznego. Jednym z nich był w 1895 r. książę Oboleński, oficer armii rosyjskiej, który wystartował na balonie ”Strzała” z War­szawy i lądował na granicy jego posiadłości. W rok później w parku wzdowskim lądował na balonie inny areonauta, Vorbuchner, oficer oddziału balonowe­go w Przemyślu. Z nimi to między innymi konsultował swe pomysły, zapozna­wał z lotniczymi zamierzeniami i doświadczeniami. Miał zresztą dobre rozezna­nie o tym, co się aktualnie na świecie w tej nowej dziedzinie areonautyki dzie­je, w swej bibliotece gromadził skrzętnie najnowszą literaturę na ten temat.

W maju 1896 r. wziął udział w specjalnej konferencji w Wiedniu, gdzie spotkał się m.in. ze znanym austriackim pionierem lotnictwa Wilhelmem Kressem, tamże na wystawie w Praterze oglądał skrzydłowiec Lilienthala. W Meudon oglądał sterowiec La France, w Paryżu samoloty braci Wright i Farmana. Podróżował wiele, był wszędzie tam, gdzie działo się coś nowego w lotnictwie. Jednakże w swej koncepcji rozwoju aparatów latających cięższych od powietrza usilnie propagował pionowzloty, które mogłyby wznosić się z każ­dego terenu w dowolnie wybranym czasie, czemu dawał wyraz w swej rozległej działalności publicystycznej i w korespondencji listowej.

We Wzdowie Ostaszewski dysponował własnym laboratorium fizyczno-chemicznym, w którym na 7 lat przed odkryciem Rentgena stwierdził promie­nie przenikliwe. Duże znaczenie przywiązywał do astronomii. Według wzorów francuskich i angielskich wybudował we Wzdowie obserwatorium astronomiczne, wyposażone w lunetę lub teleskop, jak się przy­puszcza- własnego pomysłu. Jednakże w tej dziedzinie nie uzyskał zadowalających rezultatów, a jego teoria antykopernikowska (Słońce znajduje się w Ziemi, która kształtem przypomina kulą z otworami) przedstawiona we Francuskiej Akademi Nauk na Międzynarodowym Kongresie Astronomów w paryskiej Sorbonie- spotkała się z druzgocącą krytyką uczonych i w prasie. Niemniej jednak jego wykłady o teorii sfer niebieskich wygłaszane w Mo­nachium, Oxfordzie, Florencji i Krakowie cieszyły się dużą popularnością. Zbudował i opatentował w Rosji (1896 r.) model mechaniczny sfer niebieskich.

W 1900 r. Ostaszewski uzyskał we Francji patent na silnik hydraulicz­ny. W 1908 r. opatentował w Anglii zabawkę latającą, w rok później uzyskał tamże patent na koncepcję pionowzlotu ”Stibor 2”. W tym też czasie pracował nad silnikiem gazowym, rozwiązując problem zbior­nika gazowego. Na rok 1908 przypada budowa we Wzdowie jego śmigłowca-ornitoptera ”Stibor 2”. Miał on być napędzany siłą mięśni rąk i nóg lotnika za pomocą mechanizmu typu rowerowego. Cztery pokryte płótnem łopaty-skrzydła o płaskim profilu miały jednocześnie wykonywać ruch wirowy i wiosłowy, umożliwia jąć pionowy wzlot. ”Stibor 2”nie nadawał się jednak do wykonywania lotów i nie wzniosła się  też  nigdy  w  powietrze.   Ostaszewski rozważał   możliwość  zastosowania  w maszynie silnika  Antoinette.  Rozwinięciem  tej  konstrukcji  miała  być  następna wersja- ”Stibor  3”, do budowy której  nie  doszło.

Brak konkretnych rezultatów z doświadczeń z pionowzlotami skoncentrował w końcu uwagę Ostaszewskiego na samolotach. Wyszkolił się w Pa­ryżu w pilotażu i zbudował samolot ”Ost-I”. Był to dwupłat wzorowany samolocie Wright Model A. Maszynę tę miano oblatać wiosną 1909 r. we Francji. Niektórzy historycy lotnictwa polskiego przyjęli hipotezę, że ”Ost-I” Ostaszewskiego, pilotowany przez niego i wykonujący wielokrotne loty, jest pierw­szą zbudowaną przez Polaka, a przynajmniej przy jego znacznym współudziale, udaną polską konstrukcją lotniczą. Miejsce zbudowania tego samolotu nic jest dostatecznie wyjaśnione. Istnieją dwie hipotezy: jedna, że powstał we Francji, druga, że w pałacu, we Wzdowie..

Na tym w zasadzie kończy się pionierska działalność lotnicza Adama J. K. K. Ostoji-Ostaszewskiego. Swe rozliczne ponad 20-letnie poczynania i przed­sięwzięcia w tej dziedzinie spisywał począwszy od 1908 r. we Wzdowie i skiero­wał w postaci memomriału do Królewskiego Towarzystwa Naukowego w Lon­dynie. Tekst tego memoriału został włączony do ponad 600-stronicowego Al­manachu wydanego w Paryżu ok. 1910 r., a traktującego w wielu językach o wynalazczości w świecie w pierwszej dekadzie XX wieku. W latach później­szych nie zajmował się eksperymentami lotniczymi, pozostał jednak propa­gatorem lotnictwa.

Zmarł 4.03.1934 r. w Krakowie, pochowany został na cmentarzu w Jasienowie. Dla uczczenia jego pamięci zorganizowano w 1981 r. w Brzozowie, staraniem Aeroklubu Podkarpackiego w Krośnie oraz Muzeum Regionalnego PTTK w Brzozowie, sesję popularno-naukową oraz wystawę czasową poświęconą działalności Adama J. K. K. Ostoji-Ostaszewskiego.

Konstrukcje:
Ostoja-Ostaszewski ”Stibor 2”, 1908, pionowzlot-mięśniolot pionierski.
Ostoja-Ostaszewski ”Stibor 3”, projekt maszyny latającej. 
Ostoja-Ostaszewski ”Ost-I”, 1909, samolot pionierski.

Źródło:

[1] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1977.
[2] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze do 1939”. Tom 1. Wydawnictwo STRATUS. Sandomierz 2004.
[3] Elsztein P. ”Modelarstwo lotnicze w Polsce”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1986.
[4] Kowalski T. J., Malinowski T. ”Mała encyklopedia lotników polskich”. Tomik 1. Wydawnictwa Komunikacji i Łączności. Warszawa 1983.
blog comments powered by Disqus