Nieuport 11C1 "Bébé", 1915

Samolot myśliwski. Francja.
Samolot myśliwski Nieuport 11C1 ”Bébé” w zbiorach Musee de l'Air et de l' Espace, Paris-Le Bourget. (Źródło: Copyright Zbigniew Jóźwik- ”Samoloty, śmigłowce, szybowce- fotografia lotnicza”).

W 1915 r., wobec pilnej potrzeby posiadania myśliwca, Gustave Delage opracował w zakładach lotniczych Société Anonyme des Établissements Nieuport pomniejszoną kopię samolotu Nieuport 10. Jego główne wymiary zewnętrzne były pomniejszone o ok. 25%. Nowy samolot oznaczony Nieuport 11C1 odznaczał się bardzo dobrymi właściwościami pilotażowymi. Dzięki dużej zwrotności oraz sporej prędkości wznoszenia i dobrej widoczność z kabiny pilota w tym okresie wojny uznawany był za bardzo trudnego przeciwnika, choć jego pojedynczy karabin maszynowy zamontowany nad górnym płatem nie miał jeszcze synchronizacji i strzelał spoza średnicy śmigła. Piloci, którzy na nim latali nazwali go pieszczotliwie Dziecinka po francusku ”Bébé”. Samolot nie różnił się konstrukcyjnie od samolotu Nieuport 10.

Pierwsza eskadra wyposażona w te samoloty weszła do akcji w styczniu 1916 r. W lutym (wg [3]- w marcu) było ich na froncie zachodnim 90 egz., dalsze dostawy nastąpiły w kwietniu. W czasie toczącej się na początku 1916 r. bitwy pod Verdun, Nieuport 11 był zdecydowanie najlepszym myśliwcem alianckim. Odniesiono na nim wiele zwycięstw. Jego doskonałe własności lotne pozwoliły sprzymierzonym odzyskać przewagę w dziedzinie lotnictwa myśliwskiego utraconą na rzecz Niemiec po wprowadzeniu jednomiejscowych samolotów myśliwskich Fokker E-I / E-III.

Po sukcesach jakie odniósł w starciach powietrznych pod Verdim, stał się bardzo popularnym samolotem nie tylko w lotnictwie Francji. Był budowany także na licencji we Włoszech (firma Nieuport-Macchi, 650 egz.), w neutralnej Holandii i w Rosji (w wytwórni Duks w Moskwie). Różnica w masie własnej pomiędzy egzemplarzami francuskimi, a licencyjnymi rosyjskimi wynosiła aż 30 kg i wynikała z odmiennych materiałów jakie były używane do ich budowy (świerk syberyjski, tkanina lniana w egzemplarzach rosyjskich, zamiast spruce i półjedwabiu).

Szybko okazało się, że zastosowany silnik o mocy 59 kW (80 KM) jest za słaby. Postanowiono zainstalować na samolocie silnik o większej mocy. Czynione były także próby instalacji synchronizatora Alkan i umieszczenia karabinu maszynowego Lewis lub Vickers na kadłubie. Wykonano jeden samolot Nieuport 15, na którym testowano silniki ”Monosoupape” o mocach 59 k W (80 KM) i 75 kW (100 KM). Ponieważ nie uzyskano zadowalających osiągów chwilowo zaniechano stosowania synchronizatora. W 1916 r. powstała wersja Nieuport 16C1 wyposażona w mocniejszy silnik. Była często mylona ze swoim pierwowzorem z uwagi na podobną w formie, metalową osłonę silnika.

Razem wyprodukowano w czasie wojny ok. 7200 myśliwskich Nieuportów z komorą półtorapłatową, do samolotu Nieuport 27C1 łącznie.

W Polsce.

Na samolotach Nieuport 11C1 latali również Polacy, lotnicy w służbie lotnictwa wojskowego carskiej Rosji, m.in. rtm. Tadeusz Grochowalski, por. Antoni Mroczkowski, kpt. Donat Makijonek, Jerzy Rudlicki. W lotnictwie białej Armii Dońskiej gen. Denikina loty bojowe wykonywał por. Seweryn Sacewicz (mógł to być również Nieuport 16C1).

W oddziałach lotnictwa polskiego na obczyźnie znajdowały się dwa samoloty Nieuport 11C1. jeden samolot znajdował się w Polskim Oddziale Awiacyjnym, sformowany przy I Korpusie Polskim w Mińsku 19.08.1917 r. Posiadany myśliwiec był nieuzbrojony. Wykonywano na nim loty łącznikowe i rozpoznawcze. W grudniu 1917 r. samolot wykonał przelot z Mińska na lotnisko Puchowicze koło Bobrujska. Przy kolejnym locie samolot został uszkodzony. Pozostawał w wyposażeniu oddziału do kwietnia 1918 r. Drugi egzemplarz Nieuport 11C1 otrzymał Polski Oddział Awiacyjny sformowany 15.10.1918 r. w stanicy Paszkowskiej na Kubaniu. Od 28.10.1918 r. oddział został włączony do 4 Dywizji Strzelców Polskich gen. Lucjana Żeligowskiego. Nieuport 11 był używany jako łącznikowy na Kubaniu, a od grudnia 1918 r. do marca 1919 r. w Odessie. Z chwilą wymarszu jednostki do Rumunii pozostawiono go w Odessie.

Prawdopodobnie w Polsce był jeszcze trzeci eks- rosyjski Nieuport 11C1, przejęty przez wojska austriackie, a następnie przechowywany w hangarach na lotnisku Lwowskim. Samolot określono w raporcie jako ”stary myśliwski Nieuport słabosilny 80 HP”, został zniszczony dwa miesiące później w hangarze, przygnieciony stropodachem załamanym pod ciężarem topniejącego śniegu.

Konstrukcja:
Jednomiejscowy półtorapłat o konstrukcji drewnianej.
Skrzydła o skosie krawędzi natarcia 3° 30". Charakterystyczna jednoprzęsłowa komora płatów Nieuport połączona była stojakami w układzie V. Górny płat o konstrukcji dwudźwigarowej, dolny- jednodźwigarowy, kryte płótnem. Lotki tylko na górnym płacie, ze szczeliną pomiędzy płatem a lotką zakrytą płótnem. Piramidka wspierająca górny płat nad kadłubem wykonana z aluminium. Dźwigary zrobiono z dwóch listew drewnianych klejonych do sklejki. Słupki łączące płaty były drewniane (o przekroju kroplowym), wzmocnione w trzech miejscach bandażami płóciennymi, usztywnione dodatkowo drutami strunowymi o średnicy 3- 4 mm.
Kadłub kratownicowy, o konstrukcji mieszanej. W przedniej części z rur stalowych z przyspawanymi do nich mocowaniami silnika; w tylnej- w postaci drewnianej kratownicy, usztywnionej odciągami ze strun stalowych. Boki kadłuba płaskie, w przodzie równoległe, w tylnej części lekko skośne ze względu na trapezowy kształt przekroju, grzbiet oprofilowany na owal. Pokrycie płótnem, silnik obudowany aluminiową osłoną otwartą od dołu (w kształcie charakterystycznej podkowy). Kabina odkryta.
Usterzenie płaskie, bez profilu lotniczego, spawane z rur stalowych, pokryte płótnem. Ster kierunku płytowy, pływający, bez statecznika pionowego.
Podwozie klasyczne stałe. Amortyzowane sznurem gumowym. Płoza ogonowa w formie resoru stalowego, częściowo oprofilowana sklejką.

Uzbrojenie- 1 karabin maszynowy Lewis strzelający w kierunku lotu. Karabin montowany był nad górnym płatem za pomocą uchwytu. Francuzi mieli swój własny system mocowania karabinu maszynowego, zaś Brytyjczycy i Rosjanie używali systemu Fostera.
Późniejsze egzemplarze produkcyjne uzbrojone były również w wyrzutnie pocisków rakietowych Le Prieur. Rakiety te można uznać za pierwsze niekierowane pociski rakietowe, zastosowane w samolocie wojskowym. Były to rakiety tyczkowe o kal. 25 mm, wcześniej używane w sygnalizacji morskiej i pirotechnice widowiskowej (!). Zamocowane do zewnętrznych zastrzałów pomiędzy płatami, służyły do niszczenia samolotów i balonów przeciwnika. Montowano je po 4, równolegle do osi podłużnej samolotu, pod kątem 15°- 20° od poziomu. Odpalane były elektrycznie i mogły niszczyć cel w odległości do 450 m. Dolne płaty i słupki oklejano folią aluminiową, która miała chronić pokrycie przed płomieniami z dysz wylotowych rakiet.

Wyposażenie- kabina pilota była bardzo ubogo wyposażona, nie miała tradycyjnej tablicy przyrządów. Busola, obrotomierz, wysokościomierz i zegar czasowy mocowane były w różnych miejscach kabiny. Celownik pierścieniowy karabinu maszynowego zamocowany był pomiędzy słupkami piramidki podtrzymującej górne skrzydło, natomiast muszkę podwieszano pod płatem.

Silnik- gwiazdowy, rotacyjny Le Rhône C o mocy 59 kW (80 KM).

Dane techniczne Nieuport 11C1 (wg [1]):
Rozpiętość- 7,52 (wg [3]- 7,46) m, długość- 5,64 (wg [3]- 5,57) m, wysokość- 2,4 (wg [3]- 2,45) m, powierzchnia nośna- 13,3 (wg [3]- 13,5) m2.
Masa własna- 320 kg, masa własna samolotu produkowanego w Rosji- 350 kg, masa użyteczna- 160 kg, masa całkowita- 480 (wg [3]- 500) kg.
Prędkość max- 152 (wg [3]- 155) km/h, czas wznoszenia na 1000 m- 4', pułap- 4500 (wg [3]- 4800) m, czas lotu- 2 h (wg [3]- 2 h 30').

Galeria

  • Samolot Nieuport 11 w służbie armii rosyjskiej. Na tym samolocie szkolił się Seweryn Sacewicz. (Źródło: Aeroplan nr 4/1996).
  • Nieuport 11C1 ”Bébé”, rysunek w rzutach. (Źródło: archiwum).
  • Samolot myśliwski Nieuport 11C1 uzbrojony w rakiety Le Prieur. (Źródło: archiwum).

Źródło:

[1] Morgała A. ”Samoloty wojskowe w Polsce 1918-1924”. Wyd. Bellona; Wyd. Lampart. Warszawa 1997.
[2] Goworek T. ”Samoloty myśliwskie I wojny światowej”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1981.
[3] Kowalski T. J. ”Nieuport 1-27”. Seria Słynne Samoloty nr 1. Oficyna Wydawnicza KAGERO. Lublin 2003.
[4] Czajka W. ”Jerzy Rudlicki, konstruktor zapomniany?” ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN-POLONIA VOL. LX SECTIO F 2005.
[5] Gurzeda R. "Nieuport 11C1". Aeroplan nr 1/2002.
blog comments powered by Disqus