Mokrzycki Gustaw Andrzej

Inż. Gustaw Mokrzycki (stoi czwarty od lewej) oraz inż. pil. Michał Bohatyrew, dyr. Kwaśniewski, dyr. inż. Piotr Tułacz. (Źródło: Lotnik nr 4-5/1925).

Gustaw Andrzej Mokrzycki urodził się 1.10.1894 r. we Lwowie. W szkole średniej zainteresował się naukami ścisłymi i filozofią. W 1911 r. wstąpił na Politechnikę Lwowską. Wybuch wojny w 1914 r. przerwał mu studia. Został zmobilizowany do armii austriackiej i w 1915 r. przeniesiony do lotnictwa. Ukończył Szkołę Oficerską, został podporucznikiem-obserwatorem lotnictwa. Od 1916 r. działał w polskiej konspiracji lotniczej. Po rozejmie zgłosił się do formującego się Lotnictwa Polskiego i został przy­dzielony jako oficer techniczny do III Grupy Lot­niczej. W celu ukończenia studiów został odkomen­derowany na Politechnikę, a następnie na roczną specjalizację do Êcole Supérieure d'Aéronautique w Paryżu. Po powrocie pracował w różnych or­ganizacjach lotniczych, a także prowadził prace naukowe i wykłady w woj­skowych i cywilnych instytucjach lotniczych. W 1925 r. został zdemobili­zowany w randze kapitana i objął wykłady przed­miotów lotniczych na Politechnice Warszawskiej. W 1926 r. został profesorem nadzwyczajnym, or­ganizatorem i kierownikiem nowej Katedry Budo­wy Płatowców i Mechaniki Lotu oraz wykładowcą na Politechnice Lwowskiej. Prof. Mokrzycki prowadził również wykłady z dziedziny astronautyki i budowy wszechświata. Działał w Lidze Obrony Powietrznej Państwa i był głównym inicjatorem i założycielem Związku Polskiego Inżynierów Lotniczych (ZPIL). Był lubiany przez  studentów  i zwany popularnie Guciem. Poczytywał to sobie za dowód sympatii i przyjął jako nieoficjalny pseudonim, którego używał w kontaktach z przyja­ciółmi do końca życia.

W 1929 r. został kierownikiem Instytutu Badań Technicznych Lot­nictwa w Warszawie. Pod jego kierownictwem Instytut stał się instytucją naukowo-badawczą, zdolną zapewnić odpowiednie wsparcie szybko rozwijającemu się krajowemu przemysłowi lotniczemu.  Powstały liczne działy  specjalistyczne, obsadzone  odpowiednio wykwalifikowanym personelem inżynierskim. In­stytut nawiązał współpracę z wyższymi uczelniami technicznymi i pokrewnymi instytucjami. Utwo­rzono Zakład Prób i Badań w Locie oraz dywizjon doświadczalny, przez które przechodziły wszystkie prototypy powstającego sprzętu latającego.

Od końca 1931 r. prof. Mokrzycki poświęcił się głównie pracy pedagogicznej. W 1933 r. został mianowany pro­fesorem zwyczajnym. Do 1939 r. wykształcił liczną generację inżynierów lotnictwa, wśród nich wielu doskonałych konstruktorów i naukowców, dzięki którym po­ziom polskiej techniki lotniczej szybko zrównał się z poziomem światowym. Pracował również nad projektami samolotów w układzie "latające skrzydło" i silnikami rakietowymi do pocisków balistycznych. Od 1933 r. prowadzono w Polsce prace nad wykorzystaniem silników rakietowych w pociskach artyleryjskich. Prace te prowadziła tzw. Komórka Techniki Uzbrojenia przy współudziale m.in. profesorów Mieczysława Wolfke i Gustawa Mokrzyckiego. Z zachowanych dokumentów wiadomo, iż były prowadzone praktyczne próby poligonowe. Prof. Mokrzycki interesował się pracami A. Lippischa, który zbudował latające skrzydło delta. Opracował wówczas projekt samolotu- latającego skrzydła PZL-22. Jego budowa została ukończona w Państwo­wych Zakładach Lotniczych w 1934 r. Samolot nigdy nie został oblatany. W 1935 r. zaprojektował ulepszoną wersję samolotu sportowego Mignet "Pou-du-Ciel" , który został zbudowany przez studentów Wydziału Lotniczego Po­litechniki Warszawskiej. Studenci Polite­chniki Warszawskiej pod kierunkiem prof. Mokrzyckiego zaprojektowali, jako pracę dyplomową, samolot bezogonowy SSS. Jego budowę przerwała wojna.

Chcąc jak najwięcej swej głębo­kiej wiedzy fachowej przekazać stu­dentom i społeczeństwu lotnicze­mu, pisze szereg rozpraw naukowych, pisze książki potrzeb­ne do studiów politechnicznych (dzieło w trzech tomach z 1926 r. pt. Teoria i budowa samolotów, Tablice do obliczeń, Album konstrukcji lotniczych) i popularyzują­ce lotnictwo (praca Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość lotnictwa i inne).

Po wybuchu II wojny światowej prof. Mokrzycki przedostał się do Francji, gdzie został powoła­ny do wojska. Pracował przy planowaniu Studium Wojskowego przy organizowanym Pol­skim Uniwersytecie. Po kapitulacji Francji ewakuował się do Wielkiej Brytanii. Jako kapitan został przydzielony do Biura Instrukcji Centrum Wyszkolenia Lotnictwa Polskiego. Na­stępnie pomagał przy organizowaniu przemysłu lotniczego w Kanadzie. Zajął się sprawami automatycznego sterowania samolotów. Współorganizował Wydział Lotniczy na Êcole Polytéchnique przy Uniwersytecie w Montrealu. W 1944 r. przeniósł się do USA i objął stanowisko doradcy naukowego ds. układów ste­rowania samolotów bombowych i transportowych w firmie Convair w San Diego. Następnie został kierownikiem działu aerodynamiki w Ryan Aeronautical Co. Pod jego kierunkiem opracowano wiele projektów samolotów myśliwskich, samolo­tów pionowego startu i lądowania (Ryan X-13 "Vertijet") oraz pocisków sterowanych. W listopadzie 1949 r. prof. Mokrzycki przyjął obywatelstwo amerykańskie i od tego czasu podpisywał swoje publikacje jako: Dr Gustaw M. Andrew lub Dr. G. M. Andrew. Został powołany na stanowisko dyrektora Działu Doświadczalnego Centrum Prób w Locie Wojs­kowego Lotnictwa USA (USAF Flight Test Center) w bazie lotniczej Edwards k. Los Angeles.

Następnie rozpoczął pracę w firmie North American Aviation jako ekspert ds. sterowania i naprowadzania na cel pocisków rakietowych różnych typów, łącz­nie z balistycznymi (m.in. North American X-10 (RTV-A-5), North American SM-64 "Navaho").

Jako specjalista ds. stateczności, pierwszy zastosował automatycz­nego pilota do poprawy stateczności i sterowności samolotów i pocisków latających. Został on wypróbowany na naddźwiękowym bombowcu North American XB-70 "Valkyrie", a także na Boeing B-52 "Stratofortress" i wielu silnikach pomocniczych do statków kosmicznych. Ta pionierska praca była powsze­chnie uznana za duży krok w rozwoju transportu naddźwiękowego, a prof. Mokrzycki uznał ją za swoje najważniejsze osiągnięcie techniczne.

W 1964 r., w wieku 70 lat, przeszedł na emeryturę, ale w dalszym ciągu współpracował z wieloma firmami lotniczymi jako konsultant. W 1975 r. ostatecznie zakończył pracę zawodową i rozwijał zamiłowania artystyczne- malował i pisał wiersze. Z okazji 60 rocznicy rozpoczęcia pracy nauko­wej, w 1978 r. Skrzydło Wybrzeża Pacyfiku Stowa­rzyszenia Lotników Polskich urządziło w Los Angele uroczystą akademie, podczas której został udekorowany Krzyżem Komandorskim Or­deru Polonia Restituta.

Zmarł 22.01.1992 r. w Fullerton, Kalifornia, USA.

Dorobek prof. G. A. Mokrzyckiego to ponad 90 opu­blikowanych prac w wielu językach, które przynio­sły rozgłos i uznanie dla nauki polskiej. 

Konstrukcje:
PZL-22, 1934, samolot doświadczalny.
Mokrzycki (Gutowski) "Pou-du-Ciel", 1935, amatorski samolot sportowy.
SSS, 1937-1939, projekt samolotu doświadczalnego.

Teoria i budowa samolotów

Galeria

  • Gustaw Andrzej Mokrzycki. (Źródło: Aero Technika Lotnicza nr 3/1993).

Źródło:

[1] Chwałczyk T., Glass A. ”Samoloty PWS”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1990.
[2] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939”. Wydawnictwo komunikacji i Łączności. Warszawa 1977.
[3] Glass A. ”Samoloty PZL 1928-1978”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1980.
[4] Elsztein P. ”Polska w Kosmosie”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1978.
[5] Płoszajski J., Lewandowski R. "Profesor Gustaw Andrzej Mokrzycki (1894-1992)". Aero Technika Lotnicza nr 3/1993.
[6] Kaczkowski R. "Latająca Pchła Politechniki Warszawskiej". Skrzydlata Polska nr 5/1963.
[7] Mokrzycki G. "Jeszcze o samolocie PZL-22".Skrzydlata Polska nr 30/1963.
blog comments powered by Disqus