LWS-6 "Żubr", 1936
(PZL-30, LWS-4)

Samolot bombowy, treningowy. Polska.
Samolot bombowy LWS-6 ”Żubr”. (Źródło: via Wojciech Sankowski- ”Lotnictwo z Szachownicą”).
W 1933 r. Państwowe Zakłady Lotnicze podjęły się budowy samolotu komunikacyjnego PZL-30 dla Polskich Linii Lotniczych ”LOT”. Głównym konstruktorem był inż. Zbysław Ciołkosz. W 1934 r. anulowano zamówienie decydując się na zakup samolotów Douglas DC-2 montowanych w wytwórni Fokker w Amsterdamie. Wówczas Departament Aeronautyki zlecił jego przerobienie na średni samolot bombowy o udźwigu bomb 1200 kg. Samolot swym układem nawiązywał do dobrze uzbrojonych, lecz o mało aerodynamicznych kształtach oraz niezbyt szybkich bombowców francuskich i angielskich z początku lat trzydziestych.

Prototyp PZL-30BI napędzany silnikami Pratt-Whitney ”Wasp Junior TB” został oblatany w marcu 1936 r i następnie przekazany do prób w ITL. Mała moc silników ”Wasp Junior” przy dużej masie samolotu, była przyczyną jego niskich osiągów. Również chowane podwozie konstrukcji inż. Ciołkosza okazało się kłopotliwe i niepraktyczne. Prototyp został przebudowany i z nowymi silnikami PZL-Bristol ”Pegaz VIII” został oblatany na początku września 1936 r. Otrzymał nowe oznaczenie PZL-30BII. 14.09.1936 r. w Lubelskiej Wytwórni Samolotów zamówiono 16 samolotów, z terminem dostaw na czerwiec-listopad 1937 r. (oraz opcję na kolejnych 30 egz.), noszących oznaczenie LWS-6 ”Żubr” (wg [1] było to jedyne poprawne oznaczenie samolotu ”Żubr”, oznaczenie LWS-4, które pojawiło się w prasie lotniczej na początku lat 1960-tych i następnie powtarzane w kolejnych publikacjach nie występuje w materiałach archiwalnych). Wytwórnia liczyła na przedłużenie produkcji przez uzyskanie zamówienia na budowę wersji wodnej LWS-5 na pływakach i wersji eksportowej dla Rumunii, zainteresowanej nabyciem 24 bombowców.

W tym okresie w Polsce był on uważany za następcę Fokkera F-VIIB/3m i miał stanowić wyposażenie eskadr bombowych w 1 PL. Po akceptacji projektu PZL-37 ”Łoś” zaczęto uważać go jako samolot rezerwowy, a wkrótce jako szkolny przejściowy do bombowca ”Łoś”. Przewidywano wyposażenie w LWS-6 214 i 215 eskadr bombowych V/1 dywizjonu 1 PL.

W dniu 7.11.1936 r. prototyp PZL-30BII uległ katastrofie w wyniku złamania skrzydła i wyrwania się silnika z częścią skrzydła. Załoga wraz ze znajdującą się na pokładzie delegacją lotnictwa rumuńskiego poniosła śmierć. Znacznie zaawansowaną produkcję serii LWS-6 przerwano. Pod kierunkiem inż. Jerzego Teisseyre przekonstruowano samolot, wzmacniając płaty. Pierwszy egzemplarz LWS-6 został wykonany 7.12.1937 r., został oblatany w końcu 1937 r. Wg [3] miał on podwójne usterzenie pionowe, wg [7]- w ITL badano egz. nr 71.24, który miał pojedyncze usterzenie pionowe, zaś drugi egzemplarz przekazany do ITL wyróżniało podwójne usterzenie pionowe; później LWS-6 z podwójnym usterzeniem służył jako egzemplarz doświadczalny. Masa własna LWS-6 (wskutek przeróbek) wzrosła o 747 kg, a udźwig bomb spadł do 660 kg. W celu zmniejszenia masy własnej zaproponowano budowę nowego płata metalowego, spawanego z rur chromomolibdenowych. Samoloty seryjne LWS-6A zbudowane zostały w 1938 r. (wg [3]- oznaczone LWS-4A). Pierwsze samoloty seryjne miały usterzenia pionowe, jak w PZL-30BII, później zbudowano nowe usterzenia o większej powierzchni i zmienionym obrysie. Na wczesnych egzemplarzach usterzenia zostały również wymienione. Dostawę zakończono w styczniu 1939 r. Samoloty miały wiele usterek, które usuwano aż do wybuchu wojny w 1939 r.

W czerwcu 1938 r. 15 LWS-6 oferowano Holandii i Chinom (wg [6]- oznaczało zapewne hiszpańskich republikanów), Hiszpanii i Grecji. Żubry w wersji eksportowej LWS-6B miały mieć silniki Bristol ”Pegasus XII”. Do transakcji nie doszło. ”Żubry” zostały przydzielone do ET/1 PL, 213 eskadry ćwiczebno-bombowej stacjonującej na Okęciu, a później w Małaszewiczach. Zrezygnowano z wyposażenia w nie eskadr bombowych 214 i 215, które zostały rozformowane. W roli szkolnych przejściowych zostały przydzielone do 221 i 222 EB w Małaszewiczach. Ponadto używane były również w CWL-1 na lotnisku Podlodów i w CWL-2 w Krośnie. Nie posiadały one uzbrojenia. W 1939 r. w LWS był 1 egz. ”Żubr II”, który otrzymał nowy płat metalowy, spawany z rur stalowych oraz lepiej oprofilowany kadłub.

We wrześniu 1939 r. Żubry nie były wykorzystane w walkach. W wyniku ataków bombowych 7 lub 8 zostało zniszczonych na lotniskach. W ręce Niemców dostało się 9 samolotów. Dwa wraki zostały wykorzystane w Małaszewiczach jako rekwizyty w scenach filmu propagandowego ”Kampfgeschwader Lützow” . Pozostałe zostały przejęte przez Luftwaffe i po remoncie w 1941 r. przekazane do szkół pilotażu dla szkolenia w lotach bez widoczności ziemi. Był to nieliczny przypadek wykorzystania przez Niemców większej liczby samolotów polskich zagarniętych we wrześniu 1939 r. Sowieci przejęli cztery sprawne Żubry, które przydzielono do lotnictwa komunikacyjnego.

Konstrukcja:
Górnopłat wolnonośny o konstrukcji mieszanej. Załoga- 4 osoby, w wersji szkolnej- 5 osób.
Płat prostokątno-trapezowy z zaokrąglonymi końcami, trójdzielny, z kilku warstw sklejki. Na wierzchniej stronie płata interceptory z blachy duralowej, otwierające się przy wychyleniu lotki do góry. Lotki, wyważone masowo. Klapy szczelinowe.
Kadłub o przekroju prostokątnym zaokrąglony z góry i dołu. Przednia część kadłuba konstrukcji duralowej, środkowa i tylna kratownicowa, spawana z i chromomolibdenowych, kryta od góry blachą, a po bokach i od dołu płótnem. Kabiny zakryte.
Usterzenie spawane z rur stalowych pokryte płótnem. Usterzenie poziome podparte zastrzałami. Zmodernizowany LWS-6 miał podwójne usterzenie pionowe.
Podwozie klasyczne, chowane w locie.

Uzbrojenie- 5 ruchomych karabinów maszynowych Vickers wz. F kal. 7,92 mm: 2 sprzężone na obrotnicy z przodu, 2 sprzężone w wieżyczce z tyłu chowanej do połowy na czas przelotu i 1 na ruchomej podstawie z dołu. Udźwig bomb- 1200 kg, ograniczony jednak dopuszczalną masą całkowitą do 440-660 kg.

Wyposażenie- radiostacja W2L/B (Philips V.O.-18K, VZ 80/27B), radiogoniometr PZTiR typ PG, aparat do ślepego lądowania Telefunken typ 278N, aparat fotograficzny PZO, wyposażenie do lotów nocnych.

Napęd- 2 silniki
- w prototypie PZL-30BI gwiazdowe Pratt-Whitney ”Wasp Junior” o mocy o mocy 294/309 kW (400/420 KM) każdy,
- w prototypie PZL-30BII i w wersji LWS-6 gwiazdowe PZL WS ”Pegaz 8 seria C” o mocy nominalnej 478-500 kW (650-680 KM) i maksymalnej 509-530 kW (690-720 KM) (wg [1], natomiast wg [7] o mocy nominalnej 493 kW (670 KM) i mocy startowej 515 kW (700 KM)) każdy,
- w wersji eksportowej LWS-6B przewidywano silniki Bristol ”Pegasus XIIB” o mocy nominalnej 604-633 kW (820-860 KM) i startowej 685-714 kW (930-970 KM).

Dane techniczne PZL-30BI (wg [7]):
Rozpiętość- 18,5 m, długość- 15,4 m, wysokość- 3,5 m, powierzchnia nośna- 49,0 m2.
Masa własna- 2891 kg, masa użyteczna- 1669 kg, masa użyteczna max- 2259 kg, masa całkowita- 4560 kg, masa całkowita max- 5150 kg.
Prędkość max- 277 (wg [1]- 280) km/h, prędkość przelotowa- 230 km/h, prędkość minimalna- 95 km/h, wznoszenie- 3,6 m/s, pułap- 4600 m, zasięg- 1200 km.

Dane techniczne PZL-30BII (wg [8]):
Rozpiętość- 18,5 m, długość- 15,4 m, wysokość- 3,5 m, powierzchnia nośna- 49,0 m2.
Masa własna- 4004 kg, masa użyteczna- 1146 kg, masa całkowita- 5150 kg.
Prędkość max- 345 km/h, prędkość przelotowa- 280 km/h, wznoszenie- 7,2 (wg [1]- 10,0) m/s, pułap- 6500 (wg [2]- 7400) m.

Dane techniczne LWS-6 szkolny (wg [1]):
Rozpiętość- 18,5 m, długość- 15,4 m, wysokość- 4,0 m, powierzchnia nośna- 49,5 m2.
Masa własna- 4751-4788 kg, masa użyteczna- 1349-1582 kg, masa całkowita- 6100-6370 kg.
Prędkość max- 335 km/h, wznoszenie- 7,2 m/s, pułap- 6700 m, zasięg- 935 km.

Dane techniczne LWS-6 bombowy (wg [1]):
Rozpiętość- 18,50 m, długość- 15,40 m, wysokość- 4,00 m, powierzchnia nośna- 49,50 m2.
Masa własna- 4751-4788 kg, masa użyteczna- 1959-2049 kg, masa całkowita- 6747-6800 kg.
Prędkość max- 330-342 (wg [3]- 341) km/h, prędkość przelotowa- 220 (wg [3]- 280) km/h, prędkość min.- (wg [3]) 112 km/h, prędkość lądowania- 170 km/h, wznoszenie- 6,4-7,2 (wg [3]- 6,8) m/s, pułap- 6200-6700 m, zasięg- 1250 (wg [3]- 750) km, czas lotu- 4 h 14'.

Dane techniczne LWS-6B (wg [1]):
Rozpiętość- 18,50 m, długość- 15,40 m, wysokość- 4,00 m, powierzchnia nośna- 49,50 m2.
Masa własna- 4670 kg, masa użyteczna- 2640 kg, masa całkowita- 7310 kg.
Prędkość max- 350 km/h, wznoszenie- m/s, pułap- m, zasięg- 1500 km.

Galeria

  • Samolot bombowy LWS-6 "Żubr". (Źródło: via Konrad Zienkiewicz).
  • Projekt samolotu komunikacyjnego PZL-30. (Źródło: rys. Krzysztof Luto).
  • Samolot bombowy LWS-6 "Żubr" zdobyty we wrześniu 1939 r. przez wojska niemieckie. (Źródło: ze zbiorów CardPlane).
  • LWS-6 "Żubr", rysunek w trzech rzutach. (Źródło: via Sławomir Kin).

Źródło:

[1] Morgała A. ”Samoloty wojskowe w Polsce 1924-1939”. Wyd. Bellona. Warszawa 2003.
[2] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1977.
[3] Glass A. ”Samoloty PZL 1928-1978”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1980.
[4] Mazur W. ”Eksport polskiego sprzętu lotniczego do Rumunii w latach 1926-1939”. Lotnictwo nr 2/2007.
[5] Mazur W. ”Niepotrzebna broń”. Lotnictwo nr 1/2006.
[6] Cynk J. B. ”Dowodzenie Lotnictwem Wojskowym II Rzeczypospolitej” Lotnictwo nr 7/2004.
[7] Glass A. ”Polskie konstrukcje lotnicze do 1939”. Tom 2. Wydawnictwo STRATUS. Sandomierz 2007.
[8] Mikulski M., Glass A. ”Polski transport lotniczy 1918-1978”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1980.
blog comments powered by Disqus