Auster J/1 "Autocrat", 1945
Taylorcraft Auster V Series J/1 "Autocrat"

Samolot turystyczny, rolniczy . Wielka Brytania.
Samolot Auster 5J/1 ”Autocrat” należący do irlandzkiego Leinster Aero Club, 1959 r. (Źródło: Adam Hunt via ”Wikimedia Commons”).

Pod koniec II wojny światowej firma Taylorcraft Aeroplanes (England) Ltd. zaczęła rozważać powojenne perspektywy sprzedaży. Po rozpoznaniu potencjalnych rynków zbytu, zdecydowano się na bardziej ekonomiczną wersję samolotu British Taylorcraft "Auster" Mk.V., która okazała się solidna i niezawodna. Auster V (G-AGOH) został zmodyfikowany i przystosowany do silnika Blackbum "Cirrus II" o mocy 74 kW (100 KM). Stał się prototypem wersji turystycznej o nazwie Taylorcraft "Auster V Series J/1 Autocrat". Ta długa nazwa nie została jednak użyta, ponieważ firma zmieniła nazwę na Auster Aircraft Limited, a samolot stał się znany jako Auster J/1 "Autocrat".

Prototyp został oblatany w 1945 r. i w tym samym roku została podjęta produkcja seryjna. Pierwszy egzemplarz został dostarczony w grudniu 1945 r. Okazał się być jednym z najbardziej udanych lekkich samolotów zbudowanych w powojennej Wielkiej Brytanii- wyprodukowano ponad 400 egz. Produkcja seryjna została zakończona w 1952 r.

Opracowano kilka wariantów tego samolotu:
- Auster J/1A "Autocrat"- wariant czteromiejscowy, produkowany w niewielkich ilościach. Standardowo samoloty "Autocrat" były trzymiejscowe,
- Auster J/1N "Alpha"- napędzany silnikiem De Havilland "Gipsy Major I" o mocy 88 kW (120 KM) i z wyższym statecznikiem pionowym. Wiele samolotów J/1 zostało przebudowanych do tego standardu. W latach 1956- 1957 ukończono budowę 45 nowych samolotów J/1N "Alpha", głównie na eksport do Australii.
- Auster J/1S "Autocrat"- jeden samolot, napędzany silnikiem De Havilland "Gipsy Major 10 Mk. 2-2" o mocy 103 kW (140 KM).

Samoloty "Autocrat" używane były przez pilotów indywidualnych, aerokluby i małe firmy w wielu rolach: jako sportowe, turystyczne, dyspozycyjne, szkolne, do holowania banerów, fotografii lotniczej i jako rolnicze. Były eksportowane bezpośrednio z linii produkcyjnej do wielu krajów na całym świecie, w tym do Argentyny, Australii, Belgii, Brazylii, Cejlonu, Danii, Egiptu, Francji, Iraku, Jordanii, Holandii, Nowej Zelandii, Norwegii, Pakistanu, Republiki Południowej Afryki, Rodezji Południowej, Szwecji, Szwajcarii, Trynidadu i Tobago, Ugandy i Urugwaju. Inne samoloty zarejestrowane w Wielkiej Brytanii były później sprzedawane za granicą na rynku wtórnym.

Kilka samolotów zostało gruntownie przebudowanych. W 1959 r. jeden "Autocrat" został zmodyfikowany do standardu samolotu bush plane w australijskiej firmie Kingsford Smith Aviation Service. Jako napęd zastosowano silnik Avco Lycoming O-320 o mocy 112 kW (150 KM). Otrzymał nazwę Kingsford Smith "Kingsmith" (lub Auster J-1BL). Co najmniej jeden inny Auster J/1 został wyposażony w silnik Avco Lycoming o mocy 90 kW (120 KM). Samolot ten został wycofany z eksploatacji w marcu 1974 r. W Nowej Zelandii Auster J/1 (ZK-AUF) został zmodyfikowany tak, aby mógł współpracować z silnikiem Lycoming O-320-E1A napędzającym śmigło McCauley, a inny został przebudowany na ośmiocylindrowy silnik samochodowy Rover VEE. W Wielkiej Brytanii jeden samolot "Autocrat" (G-AGVI) został przebudowany przez V.H. Bellamy'ego w 1965 r. i wyposażony w turbinę gazową Rover TP.90 o mocy 140 kW (188 KM), pierwotnie opracowaną do napędu samochodów. Samolot osiągał prędkość max 185 km/h, w 1968 r. przywrócono mu poprzedni napęd. Inna konwersja polegała na zamontowaniu chłodzonego cieczą ośmiocylindrowego silnika Rover VEE napędzającego śmigło Ratier.

W latach 2020- tych jeszcze dużo samolotów "Autocrat" i "Alpha" nadal latało w rękach prywatnych właścicieli w Wielkiej Brytanii, Australii, Nowej Zelandii i innych krajach. Ta udana konstrukcja stała się podstawą do opracowania w firmie Auster wielu znanych typów samolotów ogólnego przeznaczenia.

Samoloty Auster J/1 "Autocrat" znajdowały się również na wyposażeniu lotnictwa wojskowego takich państw, jak:
- Izrael- pięć samolotów J/1 "Autocrat" (z silnikiem rzędowym Blackburn "Cirrus Minor 2")  zostało pozyskanych ze źródeł cywilnych na początku 1946 r. Do lotnictwa tworzącego się Izraela (Sherut Avir) zostały dostarczone w listopadzie 1947 r. Był pierwszym typem zakupionym przez Izrael do roli samolotu rozpoznania artyleryjskiego. Samoloty te wykonywały większość izraelskich misji lotnictwa wojskowego, zapewniając niezbędne wsparcie powietrzne siłom żydowskim broniącym Galilei i Negewu. Po wycofaniu z roli bojowej, przez kilka lat służył jako samolot rozpoznawczy i komunikacyjny,
- Jordania- w 1995 r. Jordania zakupiła samolot Auster J/1 "Autocrat" dla eskadry historycznej Royal Jordanian Air Force History Flight,
- Kuwejt- w latach 1958- 1959 kupił trzy samoloty J/1 "Autocrat" do Kuwejckiego Klubu Akrobacyjnego w celu szkolenia pilotów dla nowo utworzonych Sił Powietrznych Kuwejtu. W 1960 r. zostały one przekazane Siłom Powietrznym Kuwejtu wraz z sześcioma samolotami szkolnymi Auster J/5F "Aiglet",
- Libia- Siły Powietrzne Królestwa Libii eksploatowały nieokreśloną liczbę samolotów J/1 "Autocrat" od 1962 r. przez całe lata 1960- te.

W Polsce.

W 1953 r. Ludwik Alfred Martel, były pilot Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii, uzyskał licencję pilota turystycznego szkoląc się na samolocie Auster "Autocrat". W latach pracował w Airspray Control Unit (jed­nostce samolotów opylających pola), przy Desert Locust Control (Urząd ds. walki z pus­tynną szarańczą) w Kenii. Pracował jako pilot rozpoznaw­czy, potem nauczył się także opylać pola (zwalczając w ten sposób wspomniane owady). Zrobił licencję zawodową. Latał na górnopłatach Auster "Autocrat". W latach 1954- 1965 pracował w East African Flight również w ramach Desert Locust Control. Wyko­nywał loty na samolotach Cessna i De Havilland Canada DHC-2 "Beaver".

Konstrukcja.
Trzymiejscowy górnopłat zastrzałowy o konstrukcji mieszanej.
Skrzydło zbudowane z dwóch sekcji przymocowanych do górnej części kadłuba i usztywnionych do dolnych podłużnic za pomocą opływowych, stalowych zastrzałów w kształcie litery V. Prostokątne z zaokrąglonymi końcami, wznios skrzydła- 1⁰. Konstrukcja składa się z laminowanych dźwigarów świerkowych, żeber ze stopu aluminium i magnezu o nazwie Birmabright, krawędź natarcia metalowa, całość skrzydła pokryta płótnem. Lotki mają drewniane dźwigary, nos i żebra ze stopu lekkiego oraz pokrycie płócienne. Dzielone klapy na krawędzi spływu, umieszczone między lotkami a kadłubem, posiadają stalowy wał skrętny i pokrycie ze stopu lekkiego.
Kadłub prostokątny, spawany z rur stalowych, z drewnianymi podłużnicami i płóciennym pokryciem. Łoże silnika spawane z rur stalowych. Silnik pokryty blachą. Kabina zakryta z dwoma miejscami siedzącymi obok siebie i jednym z tyłu po prawej burcie, skierowanym na lewą burtę. Przestrzeń bagażowa za tylnym siedzeniem.
Usterzenie spawane z rur stalowych, pokryte płótnem. Ster kierunku z klapką wyważającą regulowaną na ziemi. Ster wysokości z klapką wyważającą po lewej stronie.  Usterzenie usztywnione drutem.
Podwozie w układzie klasycznym, stałe. Podwozie główne dwukołowe, mocowane do kadłuba za pomocą oprofilowanych goleni w kształcie litery V. Oś amortyzowana za pomocą lin gumowych. Koła typu Dunlop i hamulce Bendix. Kółko ogonowe sterowane, zamocowane na resorach piórowych z oponą z pełnej gumy.

Silnik- czterocylindrowy, rzędowy, z wiszącymi cylindrami, chłodzony powietrzem Blackburn "Cirrus Minor" Series II o mocy nominalnej 66 kW (90 KM) i mocy max 74 kW (100 KM).
Śmigło dwułopatowe.
Zbiornik paliwa między silnikiem a deską rozdzielczą o pojemności 68 l. Dodatkowy zbiornik paliwa o pojemności 62,5 l może być zamontowany pod kadłubem.

Dane techniczne J/1 "Autocrat" (wg [3]):
Rozpiętość- 11,0 m, długość- 7,14 m, wysokość- 1,98 m, powierzchnia nośna- 17,14 m2.
Masa własna- 477 kg, masa całkowita- 840 kg.
Prędkość max- 193 km/h, prędkość przelotowa- 161 km/h, prędkość minimalna z klapami- 57 km/h, wznoszenie- 180 m/min., pułap- 4750 m, zasięg- 354 km, zasięg max- 805 km.

Galeria

  • Auster 5J/1 ”Autocrat”, rysunek w rzutach. (Źródło: archiwum).
  • Ludwik Martel w Afryce przed samolotem Auster ”Autocrat”. Kenia, 1954 r. (Źródło: Lotnictwo nr 7/2010).
  • Samolot Auster J/1 ”Autocrat” na lotnisku w Ipswich. (Źródło: archiwum).
  • Samolot w wersji Auster J/1N ”Alpha”. (Źródło: archiwum).
  • Samolot Auster J/1N ”Alpha” w locie. (Źródło: archiwum).

Źródło:

[1] Kubala K. "Ludwik Martel (1919- 2010)". Lotnictwo nr 7/2010.
[2] Balach Adrian M. "The Auster in British Military & Foreign Air Arm Service". Seria Warpaint Series No. 131. Wydawnictwo Guideline Publications. Houghton Regis, 2021.
[3] Bridgman L. "Jane's All the World's Aircraft 1948". Wydawnictwo Sampson Low, Marston & Co., Ltd. Londyn, 1948.
[4] "The Auster Story".
[5] The Encyclopedia of Aircraft in Australia and New Zealand.
[6] "Israel Air Force. Aircraft Types". aeroflight.
blog comments powered by Disqus