Koźniewski Jan

Jan Koźniewski urodził się 19.09.1925 r. w Warszawie, jako syn inż. arch. Wacława i Wiktorii z d. Majkowskiej. W 1937 r. ukończył szkołę powszechną sióstr Goldman w Warszawie i rozpoczął naukę w gimnazjum im. S. Staszica w Warszawie. Podczas okupacji pracował w kontroli technicznej, a następnie jako kreślarz w biurze konstrukcyjnym fabryki obrabiarek Pionier w Warszawie oraz uczył się w szkole technicznej Technische Vorbereitungschule przy pl. Trzech Krzyży i równocześnie na tajnych kompletach gimnazjum i liceum im. S. Staszica, uzyskując w 1944 r. maturę. Wiosną 1941 r. wraz z kolegami zaczął zajmować się modelarstwem lotniczym. We wrześniu 1941 r. grupa ta założyła Warszawskie Koło Lotnicze (WKL), którego prezesem został Andrzej Trzciński. Uczestniczył w zawodach latających modeli szybowców organizowanych przez WKL w latach 1941- 1943, zajmując w zawodach w lecie i jesieni 1941 pierwsze miejsce szybowcami swej konstrukcji „Pelikan” i „Hermes”. Brał udział w pracach grupy WKL-u Instytut Modelarstwa Lotniczego, która zbudowała tunel aerodynamiczny i prowadziła w nim badania. W zimie 1942/1943 wziął udział w Technicznym Kursie Lotniczym zorganizowanym przez WKL. Od początku 1943 r., dzięki nawiązaniu współpracy z inż. Stefanem Waciórskim z Biura Studiów Przemysłowych Odziału II (Wywiadowczego) KG AK, wykonywał rysunki techniczne do przesyłanych do Anglii meldunków wywiadowczych o niemieckich konstrukcjach lotniczych, m.in. wykonał rysunki silnika odrzutowego „Jumo 004”, a ponadto współpracował z zespołem wydającym pod redakcją Marii Kann konspiracyjne czasopismo Wzlot. W marcu  1943 r. wraz z Jerzym Renckim nawiązał kontakt z cichociemnym por. Tadeuszem Gaworskim ps. Lawa, w wyniku czego członkowie WKL-u weszli w skład plutonu WKL-owców kompanii lotniczej Lawy (KGL 64) przy Wydziale Lotniczym KG AK. W lipcu 1943 r. wraz ze Stanisławem Woźniakiem rozbroił niemieckiego żołnierza, zdobywając pistolet maszynowy. W lecie 1943 r. został uczestnikiem konspiracyjnej Szkoły Młodszych Dowódców Lotniczych, której zajęcia często odbywały się u niego w domu. Uzyskał stopień kpr. z cenzusem i przyjął ps. Korab, a przez kolegów był nazywany Janosik lub Koza.

W dniu wybuchu Powstania Warszawskiego 1.08.1944 r. koncentracja oddziału Lawy odbyła się w mieszkaniu J. Koźniewskiego. Stamtąd kompania wyruszyła przez Pole Mokotowskie na Okęcie, a po uzyskaniu informacji, że atak na lotnisko się nie powiódł, udała się przez Opacz Mały i Magdalenkę do Lasów Chojnowskich, by w dniach 13-18.08. przemieścić się do Puszczy Kampinoskiej w okolice Sierakowa. 19.08. odbyła się wyprawa na Słodowiec na Żoliborzu i 21.08. powrót do bazy w Wierszach. 28.08. kompania stoczyła bitwę pod Sowią Wolą. 3.09. podczas ataku na Truskawiec, w wyniku którego zdobyto broń i zniszczono armaty niemieckie, został ranny odłamkami granatu w głowę i w nogę. 6.09. zdobyto broń podczas ataku na tartak w Piaskach Królewskich, a 9.09. odebrano Niemcom w Pilaszkowie zarekwirowane bydło i zboże. Po ataku Niemców na kompanię 27.09. pod Jaktorowem (Budy Zosine) kompania wyrwała się z okrążenia i wyszła z Puszczy Kampinoskiej, a 3.10. przeprawiła się przez Pilicę. 8.10. kompania została rozformowana pod Końskimi w lasach radomskich. J. Koźniewski ukrywał się do przejścia frontu w styczniu 1945 r.

Na wiosnę 1945 r. zamieszkał w Łodzi, gdzie podjął pracę jako woźny PLL „Lot” na lotnisku Dąbrówka oraz dorabiał korepetycjami z matematyki i fizyki. Zapisał się na Wydział Matematyczny Uniwersytetu Łódzkiego, lecz w październiku 1945 r. rozpoczął studia na Wydziale Mechanicznym Politechniki Łódzkiej. Podczas studiów pracował jako asystent w Instytucie Techniki Cieplnej, uczestnicząc w projektowaniu turbiny gazowej. W latach 1946- 1947 przeszedł przeszkolenie szybowcowe w Dąbrówce i w Fordonie, uzyskując kategorię A i B pilota szybowcowego. Wobec likwidacji lotniczego kierunku studiów na Politechnice Łódzkiej, w 1950 r. przeniósł się na Sekcję Lotniczą Wydziału Mechanicznego Politechniki Warszawskiej, gdzie 30.05.1952 r. uzyskał dyplom mgr inż. o specjalności budowa samolotów. W czasie studiów w 1950 r. został na dwa tygodnie aresztowany za działalność w AK, w związku z gromadzeniem danych o samolotach zachodnich, w czym doszukiwano się działalności szpiegowskiej. Podczas studiów pracował w Instytucie Motoryzacji przy konstruowaniu silnika wysokoprężnego.

W V 1952 r. rozpoczął pracę w Instytucie Lotnictwa w Warszawie. Przez rok był w Dziale Wytrzymałościowo-  Konstrukcyjnym, gdzie opracował urządzenie do prób statycznych za pomocą krążków, układał programy prób i przeprowadzał próby statyczne samolotów CSS-13 i TS-9 "Junak-3" oraz spadochronów i morskiego sprzętu ratowniczego a także zaprojektował śmigło do pływakowej wersji samolotu Piper L-4 "Cub" i usterzenie poziome do szybowca IS-A "Salamandra 53". W latach 1953- 1956 był adiunktem w konstrukcyjnym biurze śmigłowcowym TKH inż. Bronisława Żurakowskiego, uczestnicząc w projektowaniu śmigłowca BŻ-4 ”Żuk”, do którego skonstruował belkę ogonową, śmigło ogonowe, wały napędu śmigła ogonowego i ułożyskowanie wału, przekładnię ogonową sterowanie śmigłem ogonowym oraz statecznik i jego sterowanie. W tym samym czasie wydzielono z biura grupę pod kierunkiem mgr. inż. Jana Koźniewskiego, która rozpoczęła prace studyjne nad śmigłowcami transportowo-desantowymi, które otrzymały oznaczenia GIL-2 i GIL-3. Obydwa projekty nie wyszły poza fazę studiów.

W latach 1957- 1959, jako pracę zleconą przez Aeroklub PRL, wraz z mgr inż. Stanisławem Mosicą zaprojektował balon wolny MOS-2 o pojemności 2200 m3 ( w 1958 r. zbudowano 3 balony tego typu „Warszawa”, „Katowice” i „Poznań II”), a w 1958 r. samodzielnie (wg innych źródeł- również z mgr inż. S. Mosicą) opracował konstrukcję bezsieciowego balonu wolnego BS o pojemności 600 m3 (w 1958 r. zbudowano balon tego typu „Polonez”).

W 1957 r. rozpoczął projektowanie samolotów pionowego startu, zmiennopłatów z przekręcanym skrzydłem, opracowując projekt wstępny PS-1, a następnie projekt zmiennopłata pasażersko- transportowego PS-2, projekt zmiennopłata doświadczalnego PS-3 i zmiennopłata wojskowego PS-4. W grudniu 1957 r. biura konstrukcyjne Instytutu Lotnictwa zostały przeniesione do Ośrodka Konstrukcji Lotniczych (OKL) WSK nr 4 Okęcie. Tam został zastępcą głównego konstruktora, kierując zespołem, który opracował projekt konstrukcyjny zmiennopłata doświadczalnego PS-3, o układzie zbliżonym do amerykańskiego zmiennopłata Vertol 76 (VZ-2) konstrukcji inż. Wiesława Stępniewskiego. Gdy dokumentację konstrukcyjną zaczęto przekazywać na warsztat, w maju 1961 r. Zjednoczenie Przemysłu Lotniczego podjęło decyzję, że można zbudować PS-3 i przeprowadzić jego próby naziemne do końca roku, pod warunkiem, że samolot nie ma prawa wznieść się w powietrze i że prace zostaną zakończone w 1961 r. Nie widząc sensu marnowania czasu, wysiłku i środków na pracę bez perspektyw- w czerwcu 1961 r. odszedł z OKL. Wynikiem prac nad zmiennopłatem był jego patent nr 43173 Mechanizm ciągłej zmiany sterów śmigłowej maszyny pionowego startu i lądowania z przestawialnymi skrzydłami z 1960 r.

W lipcu 1961 r. podjął pracę w Przedsiębiorstwie Projektowania i Wyposażania Zakładów Przemysłu Metalowego i Elektrotechnicznego PROZAMET Warszawa III (później PROZAMET-BEPES) jako zastępca kierownika Zakładu Automatyzacji. Tam pod jego kierunkiem powstał półautomat polerski AP-1 ze stołem podziałowo -obrotowym, wykonany w Zakładach Mechanicznych PROZAMET-Skiemiewice, którego rozwiązania uzyskały patenty nr 50322 z 1966 Wrzeciennik polerski z mechanizmem ruchu oscylacyjnego tarczy i nr 50351 z 1966 Mechanizm docisku tarczy polerskiej ze sprężystym zawieszeniem wrzeciennika polerki na wałku skrętnym. Następnie opracował automaty galwanizerskie do cynkowania typu AG-1, AG-2 i AG-3, które były produkowane w Zakładach Mechanicznych PROZAMET- Wieluń a stosowane w FSO- Żerań i Zakładach Radiowych im. Kasprzaka, a których rozwiązania uzyskały patent nr 18482 z 1966 Sztywny zawieszkowy automat galwanizerski z centralnym napędem przesuwu pionowego i ruchu oscylacyjnego zawieszek. Ponadto zajmował się napędem pneumatycznym. Od czerwca 1965 r. do marca 1966 r. pracował w Zjednoczonych Zespołach Gospodarczych INCO w Zakładzie Mechaniki Precyzyjnej w Jeziornej jako kierownik Działu Konstrukcyjno- Technologicznego, zajmując się konstrukcją mechanizmów zegarowych oraz opracował metodę wzorcowania i określania błędów wskazań oscylometru lekarskiego. Od czerwca 1966 r. do czerwca 1973 r. pracował jako główny specjalista w Centralnym Urzędzie Jakości i Miar (przemianowanym następnie na Polski Komitet Norm i Miar), zajmując się kontrolą jakości w Zjednoczeniu TASKO i w Zjednoczeniu Przemysłu Okrętowego. Dla NOT i Towarzystwa Naukowej Organizacji i Kierownictwa prowadził wykłady dla rzeczoznawców jakości w Warszawie, Bydgoszczy, Częstochowie, Kielcach i Radomiu oraz był współorganizatorem Konkursów Dobrej Roboty (DO-RO). Od lipca 1973 r. do kwietnia 1975 r. był kierownikiem Działu Własności Użytkowych i Materiałów w Ośrodku Badawczo Rozwojowym Podstaw Technologii i Konstrukcji Maszyn w Aninie, gdzie opracował projekt wyposażenia laboratorium badania własności materiałów.

Od maja  1975 do 14.05.1982 r. pracował w Zakładzie Aerodynamiki Instytutu Lotnictwa w Warszawie, jako kierownik Laboratorium Aerodynamiki Śmigłowców. Zaprojektował wieloskładnikową wagę tensometryczną do badania modeli śmigłowców i wirników w tunelu o średnicy 5 m i przeprowadzał badania modeli śmigłowców. Zajmował się problemem toru lotu osłony kabiny odstrzelonej w locie. Opracował wagi tensometryczne do tunelu Wojskowej Akademii Technicznej i tunelu Politechniki Rzeszowskiej (1999 r.). Na potrzeby Państwowego Instytutu Motoryzacji przeprowadził badania aerodynamiczne samochodów, m.in. wpływu bocznego wiatru i podmuchów na stateczność jadącego samochodu. W stanie wojennym i latach 1980- tych uczestniczył w spotkaniach konspiracyjnej Rady Starców złożonej z pracowników Instytutu Lotnictwa, opracowując koncepcję działalności Instytutu i wizję naszego przemysłu po upadku komunizmu. Po przejściu na emeryturę pracował na pół etatu w Instytucie Lotnictwa jako konsultant przy projektowaniu śmigłowca PZL IS-2, do którego opracował nową koncepcję sprężystej głowicy wirnika, która jednak nie została zastosowana. Wraz z dr inż. Januszem Narkiewiczem zaprezentował tę koncepcję w prasie zagranicznej. Opracował koncepcję trenażera rehabilitacyjnego. Był aktywny do ostatnich chwil życia. Był orędownikiem postępu naukowo- technicznego, jako klucza do rozwoju kraju. Zajmował się problemem losów świata w perspektywie rozwoju demograficznego. Uprawiał modelarstwo lotnicze i turystykę.

Był współautorem, wraz z M. T. Nowakowskim, książki Lawiacy (2000 r.), autorem kilku artykułów na tematy lotnicze w Skrzydlatej Polsce, Technice Lotniczej, Technice Lotniczej i Astronautycznej i referatów na konferencjach oraz autorem i współautorem kilkunastu artykułów na tematy kontroli jakości.

Był członkiem Komisji Jakości Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego, Centralnej Komisji Jakości NOT, konsultantem Polskiego Stowarzyszenia Jakości, członkiem ZBoWiD i SZŻAK, Towarzystwa Naukowej Organizacji i Kierownictwa, Warszawskiego Klubu Seniorów Lotnictwa i Polskiego Stowarzyszenia Wiropłatowego.

Otrzymał odznaczenia: 2- krotnie Medal Wojska Polskiego (Londyn 1948 r.), Warszawski Krzyż Powstańczy (1982 r.), Krzyż Partyzancki (1983 r.), Krzyż Armii Krajowej (Londyn 1988 r.), Odznakę Weterana Walk o Niepodległość (1995 r.), Odznakę Pamiątkową Akcji Burza (1998 r.) i Srebrną Odznakę za Zasługi dla Rozwoju Przemysłu Maszynowego (1981 r.).

W 1957 r. ożenił się z artystką malarką Janiną z d. Wróblewską z którą miał syna Pawła (1958 r.) biologa i córkę Katarzynę zamężną Różycką (1963 r.) lekarkę.

Zmarł 30.12.2006 r. w Warszawie. Został pochowany w grobie rodzinnym na Starych Powązkach.

Konstrukcje:
GIL-2, 1954, projekt śmigłowca transportowo-desantowego.
GIL-3, 1954, projekt śmigłowca transportowo-desantowego.
PS-1, 1957, projekt samolotu transportowego pionowego startu.
PS-2, 1957, projekt samolotu transportowego pionowego startu.
PS-3, 1957, projekt doświadczalnego samolotu pionowego startu.
MOS-1 / MOS-2, 19958, balon sportowy wolny.
PS-4, ok. 1960, projekt samolotu transportowego pionowego startu.
BS ”Polonez”, 1962, balon sportowy wolny.

Źródło:

[1] Morgała A. ”Polskie samoloty wojskowe 1945-1980”. Wydawnictwo MON. Warszawa 1980.
[2] Koźniewski J. ”Prace nad samolotami pionowego startu i lądowania (VTOL) w Polsce”. ”Lotnictwo stulecie przemiany”. Fundacja Otwartego Muzeum Techniki. Wrocław 2003.
[3] Morgała A. "Polskie balony sportowe". Skrzydlata Polska nr 32/1964.
blog comments powered by Disqus