Farman F-20 / F-21 / F-22, 1914

Samolot rozpoznawczy, szkolny. Francja.
Samolot Farman F-22, na którym Michał Bohatyrew latał w Osowcu. (Źródło: Banaszczyk Eugeniusz ”Pierwsze skrzydła”. Wydawnictwo MON. Warszawa 1972).

W 1914 r. w firmie Farman zostały opracowane dwie wersje nowego samolotu w układzie "pchacza": F-20 i F-21, które różniły się między sobą powierzchnią nośną i niewielkimi szczegółami konstrukcji. Samoloty stanowiły rozwój poprzedniej konstrukcji Farman F-XVI. Obie wersje były budowane w dużych ilościach w zakładach firmy Farman oraz na licencji w Rosji w firmach Lebiediew i Dux. W sumie zbudowano w Rosji do 200 egz. F-20 i F-21.

W 1914 r., zarówno we Francji jak i Rosji podjęto produkcję ulepszonej wersji Farman F.22. Posiadała ona zmiany w konstrukcji wózków podwozia (bez płóz przeciwkapotażowych) oraz szersze wykorzystanie elementów metalowych. Na początku I wojny światowej samoloty Farman (różnych typów) były bardzo popularne we wszystkich krajach Ententy. Wynikało to przede wszystkim z wyjątkowej łatwości i prostoty pilotażu- cecha wspólna wszystkich samolotów Farman, a po drugie- firma była znana i ceniona w świecie oraz prowadziła aktywne działania reklamowe.

W początkowym okresie I wojny światowej na froncie zachodnim w samoloty Farman było w pełni wyposażonych 5 francuskich, 6 brytyjskich i 2 belgijskie eskadry. Z czasem wyszły na jaw wady samolotu. Stosowane do ich napędu silniki rotacyjne posiadały zbyt małą moc, co znacznie ograniczało operacyjne zastosowanie tych samolotów. Próby instalowania karabinu maszynowego lub zabierania na pokład nawet niewielkiego ładunku bomb znacznie obniżały, i tak już nie najwyższe osiągi.

W rezultacie, latem 1915 r. na froncie zachodnim, a na początku 1916 r. w Rosji zostały one przeniesione do szkolnictwa. Jednak po rewolucji październikowej w Rosji i wybuchu wojny domowej, niedobór samolotów spowodował ponowne wprowadzenie Farmanów do I linie. Wykorzystywane były przez obie strony konfliktu: czerwonych i białych. Pomimo, że były to samoloty wówczas zupełnie przestarzałe, stosowane były do zadań rozpoznawczych i lotów łącznikowych. Po zakończeniu wojny użytkowane były w lotnictwie Rosji Radzieckiej jako szkolne. Ostatnie z nich zostały wycofane w 1923 r.

Dalszym rozwojem były samoloty Farman F-30Farman F-40.

W Polsce.

Na samolotach Farman F-20, F-21 i F-22 latali również Polacy, piloci w służbie lotnictwa carskiej Rosji, m.in. Marek Sacewicz. Adam Haber-Włyński wykonywał na nich loty w firmie Dux, gdzie był wówczas pilotem-oblatywaczem. Na początku I wojny światowej loty bojowe na samolocie Farman F-22 wykonywał Michał Bohatyrew. Służył wówczas w eskadrze lotniczej stacjonującej w twierdzy Osowiec.

Konstrukcja:
Dwumiejscowy dwupłat o konstrukcji mieszanej.
Skrzydła dwudźwigarowe. Pokrycie z płótna. 
Kadłub- gondola załogi drewniana z pokryciem częściowo sklejką, częściowo blachą aluminiową, spoczywała na dolnym płacie. Kraty łączące usterzenie ogonowe z komorą płatów z rur stalowych z rozpórkami oprofilowanymi. Kabiny odkryte.
Podwozie klasyczne, wielogoleniowe ze zdwojonymi kołami, stałe.

Uzbrojenie- przeważnie nieuzbrojony, sporadycznie montowano 1 ruchomy karabin maszynowy typu Colt, Vickers lub "Lewis.

Silnik (wersja F-22)- rotacyjny Gnôme mocy 73,6 kW (80 KM). Śmigło pchające.

Dane techniczne Farman F-22 (wg [1]):
Rozpiętość- 15,0 m, długość- 8,9 m, wysokość- 3,2 m, powierzchnia nośna- 41,0 m2.
Masa własna- 430 kg, masa całkowita- 680 kg.
Prędkość max- 90 km/h, prędkość przelotowa- 84 km/h, wznoszenie- 37 m/min, pułap- 2500 m, zasięg- 300 km, czas lotu- 3,5 h.

Źródło:

[1] Banaszczyk E. "Pierwsze skrzydła". Wydawnictwo MON. Warszawa 1972.
[2] "Уголок ниэбa- Виртуальная авиационная энциклопедия"
[3] Sacewicz M., T. Kopański T. "W służbie Jego Wysokości Imperatora Wszechrusi". Skrzydlata Polska nr 3/1997.

blog comments powered by Disqus