Iljuszyn Ił-14, 1950
(VEB Ił-14, Avia Av-14)

Samolot pasażerski, transportowy. ZSRR.
Samolot transportowy Iljuszyn Ił-14. (Źródło: Copyright Zbigniew Jóźwik- ”Samoloty, śmigłowce, szybowce- fotografia lotnicza”).

Pod koniec lat 1940-tych zespół konstrukcyjny Siergieja W. Iljuszyna pracował jednocześnie przy modernizacji budowanego seryjnie samolotu Iljuszyn Ił-12 i nad projektem nowego samolotu pasażerskiego Iljuszyn Ił-14. Ił-14 powstał jako dalsze rozwinięcie swojego poprzednika, z którego pozostawiono kadłub, usterzenie poziome i podwozie. Otrzymał natomiast zupełnie zmienione skrzydła i usterzenie pionowe oraz silniki o większej mocy. Do napędu samolotu zastosowano ulepszone silniki ASz-82T o mocy startowej 1398 kW (1900 KM). Projekt został opracowany w latach 1949-1950. Prototyp został oblatany 20.09.1950 r. W wyniku modyfikacji powstała nowa wersja Ił-14P również z silnikiem ASz-82T, która została oblatana w 1953 r. Samolot w tej wersji zabierał na pokład 18 pasażerów. Produkcję seryjną w wytwórni lotniczej ”Znamia Truda” w Moskwie, w kooperacji z zakładami w Kazaniu, rozpoczęto w 1954 r. w miejsce poprzednich Ił-12B. Aerofłot wprowadził Ił-14P na linie pasażerskie W listopadzie 1954 r.

W 1955 r. powstała nowa wersja Ił-14M z przedłużonym kadłubem, początkowo dla 24 później dla 28 pasażerów, a wkrótce potem następny Ił-14M32 z 32 miejscami, które uzyskano dzięki likwidacji pomieszczeń pomocniczych i bardziej racjonalnemu rozmieszczeniu foteli. Oprócz wersji pasażerskich produkowano również wersje: transportową Ił-14T, desantową Ił-14D przystosowaną do zrzutu skoczków, aerofotogrametryczną Ił-14F z bogatym wyposażeniem fotograficznym, dyspozycyjną Ił-14S do przewozu dostojników państwowych. Produkcję samolotów Ił-14 zakończono w ZSRR w 1960 (wg [6]- 1958) r. Ogółem wyprodukowano 3500 egz. w 10 wersjach:
- Ił-14- prototyp,
- Ił-14P- seryjny dla 18 pasażerów,
- Ił-14G- transportowy (poza Związkiem Radzieckim oznakowany jako Ił-14T),
- Ił-14D- wersja desantowa dla wojska,
- Ił-14S- salonka dla 9 lub 11 osób,
- Ił-14M- wersja z przedłużonym kadłubem,
- Ił-14FG- samolot fotogrametryczny.

Samoloty Ił-14 były produkowane również na prawach licencyjnych w NRD i w Czechosłowacji. Przemysł NRD uruchomił produkcję w 1956 r. w wytwórni VEB Flugzeugewerke Dresden pod oznaczeniem VEB Ił-14 dla 26 pasażerów. Ogółem wypuszczono tam 80 samolotów w różnych wersjach i odmianach. W Czechosłowacji produkcję licencyjną zlecono wytwórni Avia. Samoloty oznaczono Avia Av-14. Pierwsze egzemplarze były wzorowane na Ił-14P i miały 18 miejsc pasażerskich. Następne Av-14-24 były wzorowane na Ił-14M. W 1957 r. wypuszczono wersję Av-14-32 dla 32 pasażerów, a w 1959 r. Av-14-40 dla 40 pasażerów i 2 osób załogi, przeznaczony na krótkie linie krajowe. Oprócz tego wytwarzano tam warianty: transportowy Av-14T, specjalny do zrzutu skoczków spadochronowych Av-14P, wersję aerofotogrametryczną Ił-14FG, wersję salonka do przewozu ważnych osobistości itd. Wg [5]- konstruktorzy zakładów Avia opracowali na bazie samolotu Ił-14M wersję dla 36 pasażerów z dodatkowymi zbiornikami na końcach skrzydeł oraz wersję Av-14 Super dla 42 pasażerów, który jednak nie znalazł szerokiego zastosowania. Produkcję Av-14 zakończono w 1960 r., po wypuszczeniu ponad 200 egz. we wszystkich wersjach.

Po wprowadzeniu do służby w Siłach Zbrojnych Związku Radzieckiego i w Aerofłocie w 1953 r. samolot Ił-14 zajął miejsce wycofywanych z eksploatacji samolotów Ił-12. W drugiej połowie lat 1950-tych był podstawowym typem samolotu transportowego w Aerofłocie i Siłach Zbrojnych ZSRR. Oprócz regularnych rejsów wykonywały wiele lotów specjalnych, jak np. do dryfujących stacji SP-13 i SP-15, ewakuując całą załogę tej ostatniej, w obliczu zagrożenia ze strony pękającej kry. Regularnie patrolowały północną drogę morską, utrzymywały łączność i dostarczały zaopatrzenie do odciętych od świata osad. W latach 1980-tych, chociaż w niewielkich ilościach, były nadal używane w ZSRR utrzymując komunikację na liniach lokalnych oraz dokonując przewozu ładunków na większe odległości. Maszyny tego typu wykorzystywane były do lotów polarnych utrzymując bezpośrednią łączność z polarnikami.

W połowie lat 1950-tych samoloty Ił-14 otrzymały linie lotnicze i siły zbrojne państw-sygnatariuszy Układu Warszawskiego:
- Bułgaria,
- Czechosłowacja,
- Niemiecka Republika Demokratyczna,
- Rumunia,
- Węgry,
oraz niektórych państw trzeciego świata:
- Egipt,
- Indie,
- Indonezja,
- Kongo,
- Nepal,
- Syria.

W Polsce.

Polskie Linie Lotnicze ”Lot” zakupiły w Związku Radzieckim w 1955 r. 4 samoloty Ił-14P, a w 1956 r. kolejne 2 egz. W 1957 r. sprowadzono z NRD 6 egz. VEB Ił-14P i z Czechosłowacji jeden pasażersko-transportowy Avia Av-14. Samoloty dostarczone z ZSRR otrzymały znaki SP-LNA do SP-LNF, a z NRD SP-LNG do SP-LNM, Avia Av-14P/T otrzymała rejestrację SP-LNN. Oprócz wymienionych Ił-14 PLL ”Lot” wypożyczały od wojska (wg innych źródeł- z NRD) w miesiącach wiosenno-letnich lat 1961-1965, tzn. w okresach nasilenia przewozów towarowych do krajów skandynawskich i Europy Zachodniej- 3 samoloty VEB Ił-14P dostosowane do celów transportowych. Otrzymywały one każdego roku te same znaki rejestracyjne SP-LNO, -LNP, -LNR. Następnie w tych samych celach wypożyczono w 1966 r. 2 samoloty, które otrzymały znaki SP-LNS i SP-LNU, zaś w 1968 (wg [8]- wypożyczany był w latach 1966-1968) r. jeden- SP-LNU. Ił-14 podczas eksploatacji w PLL ”Lot” poddawano wielu przeróbkom. Zwiększono liczbę miejsc z 18 do 26, a następnie do 32. Samoloty Ił-14 były użytkowane w PLL ”Lot” do lipca 1972 r.

W 1967 r. podjęto decyzję o przystosowaniu dwóch samolotów Ił-14P do zadań z dziedziny aerofotogrametrii, dla zastąpienia wysłużonych Lisunow Li-2F. Przeróbce zostały poddane 2 egz. produkcji radzieckiej SP-LNB i SP-LNE. Pierwszy z nich wszedł do użytku w marcu 1968 r., a drugi nieco później. Maszyny te zostały adaptowane w warsztatach PLL ”Lot”, gdzie w trakcie przeróbki otrzymały z lewej strony kadłuba półkolistą kopułkę ze szkła organicznego w miejscu okna kabiny radiotelegrafisty, dla pomieszczenia celownika nawigatora do namiaru fotografowanego terenu. Z kabiny pasażerskiej usunięto prawie wszystkie fotele, ustawiając sprzęt fotograficzny. W spodzie kadłuba, w pokryciu i w pokładzie kabiny, wycięto otwór dla obiektywów. Samoloty fotogrametryczne Ił-14 mogą zabierały na pokład oprócz 4-osobowej załogi fotonawigatora, fotooperatora oraz 1 do 3 pracowników pomocniczych. Początkowo samoloty te stanowiły własność Państwowego Przedsiębiorstwa Fotogrametrii. Później zostały przekazane do Przedsiębiorstwa Usług Lotniczych, które w swoim profilu działalności ma również prace z zakresu aerofotogrametrii.

Jeden Ił-14M SP-LNG na początku lat 1970-tych został wyposażony w specjalną aparaturę pomiarową, służącą do badań struktury pola elektromagnetycznego oraz analizy widma sygnałów emitowanych przez urządzenia lotnicze. Projekt i wyposażenie Ił-14 w wersji pomiarowej zostały opracowane na zlecenie Ministerstwa Komunikacji w Instytucie Lotnictwa. Samolot pozostawał w dyspozycji Zarządu Ruchu Powietrznego i służył jako uniwersalne latające elektroniczne laboratorium pomiarowe. Pozostałe 9 samolotów Ił-14 odkupił Aeroflot: 6 w 1972 r. i 3 w 1973 r.

W miarę wprowadzania nowego sprzętu Ił-14 wycofywano z linii krajowych. W 1972 r. ostatnie maszyny tego typu zakończyły służbę w PLL ”Lot”, ustępując miejsca samolotom turbośmigłowym Antonow An-24W oraz Iljuszyn Ił-18.

Polskie lotnictwo wojskowe otrzymało pierwsze Ił-14P (oraz Ił-14S) w 1955 r. Były to samoloty zakupione w ZSRR. Pełniły one początkowo służbę w pododdziałach transportowych. Były wykorzystywane do odbywania lotów z członkami rządu. Z kolei do innych pododdziałów transportowych sprowadzono ze Związku Radzieckiego samoloty Ił-14T i z NRD VEB Ił-14T. Ogółem Wojska Lotnicze zakupiły około 20 samolotów. Maszyny te znajdowały się przez pewien okres w jednostkach razem z Ił-12, zastępując je całkowicie na początku lat 1960-tych. Przez kilka sezonów wojsko wypożyczało dla PLL ”Lot” kilka transportowych Ił-14, które wykorzystywano przeważnie do transportu owoców. Kilka samolotów dostosowano do wykonywania zadań aerofotogrametrycznych.

Polskie jednostki wojskowe użytkujące samoloty Iljuszyn Ił-14:
- 36 Specjalny Pułk Lotniczy, w dniu 20.06.1955 r. dostarczono pierwsze dwa Ił-14P. W czerwcu 1958 r. na Okęciu wylądował pierwszy egzemplarz VEB Ił-14 z 14 zakupionych w NRD, dalsze dostarczono w 1959 r. W końcu lat 60-tych pułk posiadał na stanie 12 Ił-14. Wycofane zostały w 1976 r.,
- 42 Eskadra Lotnicza w Warszawie, od września 1975 r. do listopada 1977 r. używany był samolot Ił-14 wersji salon. W okresie wcześniejszym pełnił on rolę samolotu dyspozycyjnego Bolesława Bieruta,
- 55 Pułk Lotnictwa Transportowego w Krakowie, w 1967 r. przemianowany na 13 Pułk Lotnictwa Transportowego,
- Wyższa Oficerska Szkoła Lotnicza w Dęblinie wykorzystywała samoloty Ił-14 do szkolenia nawigatorów. W 1975 r. zespół racjonalizatorów WOSL zmodyfikował jeden Ił-14T, służący do tego celu. Poprzednio na samolocie mógł być szkolony tylko jeden nawigator w kabinie załogi. Obecnie kabina ładunkowa została zamieniona w latającą salę, pozwalającą na równoczesne szkolenie 6 nawigatorów przy stolikach odpowiednio wyposażonych w urządzenia radionawigacyjne. Ponadto maszynę przystosowano do bombardowania z lotu poziomego i rozpoznania skutków bombardowania.

Z samolotów Ił-14T korzystali również skoczkowie 6 Pomorskiej Dywizji Powietrzno-Desantowej zarówno w okresie szkolenia, jak również na ćwiczeniach oraz w akcjach ratowniczych. Żołnierze 6 PDPD, skacząc z Ił-14T, wzięli udział w ćwiczeniach armii państw-członków Układu Warszawskiego, które odbyły się w październiku 1962 r. na terenie Pomorza Zachodniego. Z maszyn tego typu byli również desantowani w 1966 r. skoczkowie tej samej jednostki w rejonie Ustki podczas ćwiczeń morskich armii Układu Warszawskiego.

Konstrukcja:
Dolnopłat o konstrukcji metalowej. Załoga - 4 osoby. Samoloty używane w Polsce zabierały na pokład 18?32 żołnierzy lub 3200 kg ładunku.
Płat wolnonośny, trójdzielny, trójdźwigarowy, z pokryciem pracującym. Lotki kryte płótnem. Klapy szczelinowe na zewnętrznych częściach płata i klapy krokodylowe na środkowej części płata. Klapy i lotki kryte płótnem.
Kadłub o konstrukcji półskorupowej i przekroju eliptycznym (wg [7]- kołowym). Kabiny zakryte.
Usterzenie wolnonośne. Stateczniki metalowe, kryte blachą. Stery metalowe, pokryte płótnem.
Podwozie trójpodporowe,z kołem przednim, chowane w locie.

Wyposażenie radionawigacyjne: radiostacja krótkofalowa R-805, ultrakrótkofalowa R-800 lub R-802 GM, radiowysokościomierz RW-2, ILS/VOR do lotu bez widoczności, urządzenie rozpoznawcze swój-obcy, telefon pokładowy SPU, dwa radiokompasy ARK-5, pilot automatyczny AP-45.
Instalacje: przeciwpożarowa, przeciwoblodzeniowa, hydrauliczna, pneumatyczna, wentylacji i chłodzenia, elektryczna, tlenowa.

Napęd- 2 silniki w układzie podwójnej gwiazdy ASz-82T o mocy startowej 1398 kW (1900 KM) i mocy nominalnej 1200 kW (1630 KM) każdy.

Dane techniczne Ił-14T adaptowany na bazie Ił-14M32 (wg [6]):
Rozpiętość- 31,7 m, długość- 22,31 m, wysokość- 7,8 m, powierzchnia nośna- 100,0 m2.
Masa własna- 12700 kg, masa użyteczna- 4800 kg, masa całkowita- 17500 kg.
Prędkość max- 430 km/h, prędkość przelotowa- 280?350 km/h, prędkość lądowania- 135 km/h, wznoszenie- 5 m/s, pułap- 7400 m, zasięg z pełnym ładunkiem- 600 km, zasięg- 1750?2250 km.

Dane techniczne Ił-14P/T (wg [5]):
Rozpiętość- 31,7 m, długość- 21,31 m, wysokość- 7,8 m, powierzchnia nośna- 100,0 m2.
Masa własna- 12080 kg, masa użyteczna- 5170 kg, masa całkowita- 17250 kg.
Prędkość max- 431 km/h, prędkość przelotowa- 300 km/h, prędkość lądowania- 130 km/h, wznoszenie- 5,8 m/s, czas wznoszenia na 5000 m- 8' 30", pułap- 7400 m, zasięg max- 1500-2730 km.

Dane techniczne Ił-14M (wg [5]):
Rozpiętość- 31,7 m, długość- 22,31 m, wysokość- 7,8 m, powierzchnia nośna- 100,0 m2.
Masa własna- 12700 kg, masa użyteczna- 4800 kg, masa całkowita- 17500 kg.
Prędkość max- 430 km/h, prędkość przelotowa- 300 km/h, prędkość lądowania- 135 km/h, wznoszenie- 5,4 m/s, czas wznoszenia na 5000 m- 8' 30", pułap- 7400 m, zasięg max- 1750-2250 km.

Galeria

  • Iljuszyn Ił-14M, plany modelarskie. (Źródło: Modelarz nr 5/1963).
  • Samolot pasażerski Iljuszyn Ił-14M produkcji radzieckiej w barwach PLL Lot. (Źródło: Skrzydlata Polska nr 28/1964).
  • Samolot pasażerski Avia Av-14P/T (SP-LNN) na płycie postojowej dworca Okęcie. (Źródło: Skrzydlata Polska nr 3/1965).

Źródło:

[1] Ziółkowski J. ”Na lotowskich szlakach.”. Wydawnictwo MON. Warszawa 1989.
[2] Kłosiński P. ”42 Eskadra Lotnicza- 20 lat służby”. Nowa Technika Wojskowa nr 5/1995.
[3] Gołąbek A. ”13 Pułk Lotnictwa Transportowego. Lata 1963-1985.”. Lotnictwo z szachownicą nr 9.
[4] Mikołajczuk M., Michalski P. ”36. Specjalny Pułk Lotnictwa Transportowego”. Lotnictwo z szachownicą nr 21 i 22.
[5] Kempski B. ”Samolot transportowy Ił-14”. Seria ”Typy Broni i Uzbrojenia” nr 81. Wydawnictwo MON. Warszawa 1982.
[6] Morgała A. ”Polskie samoloty wojskowe 1945-1980”. Wydawnictwo MON. Warszawa 1980.
[7] Mikulski M., Glass A. ”Polski transport lotniczy 1918-1978”. Wydawnictwo Komunikacji i Łączności. Warszawa 1980.
[8] Kozakowski T. ”80 lat PLL LOT”. Lotnictwo nr 2/2009.
blog comments powered by Disqus